Volledig scherm
© Thinkstock

HELP! Het platteland zit in de knoop

DEN HAAG/BLADEL - Een Haags wetsvoorstel Veedichte gebieden, een Bladelse wethouder die opstapt omdat ze niet nóg meer vee wil, een commissaris van de koning die boeren én politiek tot de orde roept. Het is mis op het platteland.

In het door vee overspoelde Zuidoost-Brabant staan boeren en burgers lijnrecht tegenover elkaar. Brabant is vol wat betreft varkens, kippen en koeien. Burgers in het zuidoosten van de provincie roeren zich. Veel mensen en veel dieren dicht op elkaar is vragen om (gezondheids)problemen.

De provincie en gemeenten beseffen dat grootschalige veeteelt en de bijbehorende mestberg niet thuishoren in de buurt van dorpen en steden. Met provinciale regelgeving, puntensystemen, geurnormeringen en bestemmingsplanwijzigingen wordt geprobeerd het tij te keren. Maar een wettelijk kader ontbreekt vooralsnog. Tijd om het heft in eigen hand te nemen. Het roer moet om, vinden ze in Den Bosch.

Maatregelen
En dus heeft de provincie een pakket ingrijpende maatregelen in petto voor de veehouderij. Twee van die regelingen brengen het voortbestaan van met name familiebedrijven in gevaar, zo vrezen de boeren. Want de Brabantse Gedeputeerde Staten willen dat in zes veedichte gebieden waaronder het zuidoosten, alleen nog ruimte voor nieuwe stallen is als in zo'n gebied eerst een oude stal gesloopt wordt. En er moet meer 'oud' verdwijnen dan er 'nieuw' bij komt. Bovendien moeten boeren hun oude stallen versneld aanpassen om zo de stikstofuitstoot terug te dringen. In eerste instantie moest dat in 2028 gedaan zijn, maar natuurgedeputeerde Johan van den Hout ziet deze termijn graag met acht jaar ingekort worden.

Volledig scherm
© ANP XTRA

Boeren vrezen de toekomst. Vanuit hun standpunt bekeken niet geheel onterecht. Want onderzoeksbureau Connecting Agri & Food bracht in opdracht van de provincie in beeld wat nieuw provinciaal beleid betekent voor de Brabantse veehouderijsector. Dat leverde al een aantal conclusies op. Als Provinciale Staten van Brabant in juli groen licht geven voor de versnelde verduurzaming, betekent dit dat voor 2020 nog eens 540 extra boeren moeten stoppen. Zij kunnen de extra investeringen niet meer opbrengen. Boeren die wel doorgaan, moeten verder groeien. Het is echter maar de vraag of zij genoeg kunnen verdienen om boven de armoedegrens van 23.000 euro te kunnen blijven.

Het zal een groeiende groep Brabanders een worst zijn. 'Genoeg is genoeg', zo klinkt het. Stank, gezondheidsrisico's, te veel staarten in de stal. Het moet stoppen. Hun roep werd gehoord door de demissionair staatssecretaris Martijn van Dam (PvdA, Economische Zaken). Hij diende vlak voor de verkiezingen het wetsvoorstel Veedichte gebieden in bij de Tweede Kamer. Of die wet de eindstreep haalt is de vraag.

Voorstel geparkeerd
De voorgangster van Van Dam, Sharon Dijksma, wilde in 2012 al een wet Dieraantallen en Volksgezondheid. Maar er was geen wetenschappelijk bewijs voor een relatie tussen dieren en gezondheid, dus werd het voorstel geparkeerd. Dat bewijs ligt er nu wel na twee jaar onderzoek in Oost-Brabant en Noord-Limburg. Dat kan het wetsvoorstel van Van Dam redden. Nu is aangetoond dat er gezondheidsrisico's kleven aan de intensieve veehouderij moet de sector het roer omgooien. Maar landelijke regelgeving zou elke provincie over dezelfde kam scheren. En dus legt Van Dam de wettelijke verantwoordelijkheid voor 'een leefbaar platteland' bij elke provincie afzonderlijk. Zo mogen in Den Bosch op dit dossier D66 en SP aan de knoppen draaien om het meest veedichte provinciedeel te veranderen van productiegebied naar een woon- en verblijfsomgeving met plaats voor maatschappelijk verantwoorde veehouderij. Varkens in en rond de stal, koeien in de wei, vrij rondlopende leghennen. Een mooi, bijna utopisch plaatje.

Volledig scherm
© ANP

Maar je hebt ook nog de consument. Die moet ook 'om'. Want roepen is één, je gedrag veranderen is wat anders. Maar al te vaak gaat het goedkope 'bulkvlees' in de winkelwagen en blijft het lokale, 'duurzame' lapje achter in het schap. Daarmee werkt de consument zelf ook mee aan de ondergang van zijn boerende buurman.

Boeren, burgers, provincies en gemeenten kijken met belangstelling hoe de bal in Den Haag gaat rollen. Komt er een minister van Landbouw en Voedsel? Haalt het wetsvoorstel Veedichte gebieden de eindstreep? Zo nee, komt dan de boze voorspelling van Connecting Agri & Food uit?

De Brabantse vulkaan borrelt en sist

Er ligt een vulkaan in Oost-Brabant, in de driehoek Gemert-Deurne-Reusel. Geen vuurspuwende berg, maar een stapel van 9.116.380 kippen, 2.622.232 varkens, 249.623 koeien, 139.357 pelsdieren, 73.754 geiten, 55.784 kalkoenen en 5.988 paarden en pony's. Die wonen samen met bijna 1,4 miljoen mensen: wij. Soms barst de vulkaan uit. Als vogel-, varkens- of runderpest toeslaat en dode dieren in grijpers hangen. Als mond- en klauwzeer de grenzen doet herleven. Als Q-koorts of gekkekoeienziekte BSE de levens van mensen verwoest.

Wat ooit in deze regio een stelsel was van kleinschalige boerderijtjes met wat varkens, een paar koeien en een kippenren, is een onbedwingbaar monster geworden. Voortgestuwd door de diepe wens om nooit meer een volk te laten hongeren.

Volledig scherm

Samenwerking
Kosten omlaag, productie omhoog. Onder dat motto trokken banken, boeren en politici samen op. De Europese samenwerking werd een agrarische subsidiemachine. In Nederland werden subsidies gebruikt voor schaalvergroting. Grotere stallen, meer dieren, meer efficiëntie.

Dat eist ook slachtoffers. Dagelijks moeten zeven boeren de strijd staken. Oude stallen staan leeg, het platteland verrommelt. Boeren met megastallen nemen de vrijkomende dierrechten over en groeien verder. Maar waar ligt de grens?

Op het platteland zijn we gewend aan overlast van de intensieve veehouderij. Maar de rek raakt eruit. De stank is voor sommigen de grens van het aanvaardbare gepasseerd. Nu blijkt ook, na twee jaar onderzoek onder leiding van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu en de universiteiten van Utrecht en Wageningen, dat de immense veestapel ook gezondheidseffecten heeft voor mensen. De Q-koorts, BSE en vogelgriep eisten al mensenlevens. Metingen in het veld en onderzoeken op mensen toonden effecten aan. Fijnstof en ammoniak hebben voor omwonenden van grote boerderijen hetzelfde effect op de gezondheid als wonen aan de rand van een drukke weg in de stad.

Volledig scherm
© ANP

Discussies
Aanvragen voor nieuwe uitbreidingen leveren meer discussies op. Kijk naar Gemert-Bakel, waar een geitenhouder, eerder een bron van Q-koorts, een nieuw bedrijf wil vestigen in de directe nabijheid van de Helmondse wijk Dierdonk. Kijk naar Bladel, waar wethouder Joan Veldhuizen is afgetreden omdat ze niet kon instemmen met de uitbreiding van een veehouderij in Hoogeloon vanwege de risico's voor de volksgezondheid. Veldhuizen was 9 maart een van de deelnemers aan het debat over veehouderij en gezondheid in Deurne. Daar legde zij al de vraag op tafel hoe zij als wethouder nog verantwoordelijkheid kon nemen voor nog meer agrarische groei.

Bij die bijeenkomst liepen de emoties tussen burgers en boeren hoog op. De kloof tussen beide groepen groeit. Burgers zijn overlast en gezondheidsrisico's zat en eisen krimp van het aantal dieren. Boeren die willen overleven kunnen maar één kant op: vooruit. Groeien, meer dieren.

De vulkaan borrelt en sist.

Kempen