Voor treinpersoneel was de Grote Beek één van de dertien 'risicolocaties' van het Nederlandse spoorwegnetwerk. 'Eindhoven' was net als Wolfheze en Venray berucht om het aantal treinzelfdodingen. "Dat de Grote Beek door mensen in de regio ook wordt geassocieerd met zelfdoding is terecht, maar deels achterhaald", zegt Cornelis van Houwelingen, psychiater bij de GGzE en deskundige op het gebied van treinsuïcide. "We hebben hier zoals in elk psychiatrisch ziekenhuis te maken met suïcide.
Zie ook:
In Nederland pleegden in 2007 193 mensen zelfmoord middels een langsrijdende trein. Dat aantal is stabiel. In Eindhoven en omgeving ligt dat aantal op veertien per jaar. Al sinds 1994 verdiept Van Houwelingen zich in het onderwerp. "Omdat van alle vormen van suïcide dit de gruwelijkste manier is om het leven te beëindigen."
Van Houwelingen onderzocht de achtergrond van de slachtoffers van treinzelfdoding. Tweederde van de mensen die zich met de trein van het leven beroven blijkt een psychiatrische achtergrond te hebben. "Ze zijn ernstig depresief of in de war. Ze horen akelige stemmen, voelen zich bedreigd of hebben waanideeën. Suïcide is zelden een weloverwogen keuze. Dat wordt nog wel eens gedacht."
Het denken over zelfmoord is in de psychiatrie de laatste jaren veranderd. Het ideaal van de jaren zeventig, dat een mens uiteindelijk zelf diende te beslissen over zijn leven, is gaan verschuiven. De gevolgen voor nabestaanden zijn daarbij veel meer in beeld gekomen. De inzet is nu om te voorkomen dat mensen voor een ondoordachte, drastische daad kiezen.
"Het gaat vaak niet om een doodswens. De mensen willen zó niet verder leven. Niet het overlijden is hun streven, het lijden moet stoppen. Als psychiater probeer je zaken onder de aandacht te brengen die van waarde kunnen zijn. Die zien mensen vaak niet meer. Als ze suïcide willen plegen, handelen ze vanuit een kokervisie in een opwelling of uit wanhoop."
Het gaat er volgens Van Houwelingen om 'het impulsieve' af te remmen. Onderzoek leverde een opvallende conclusie op: mensen die op hindernissen stuiten bij een suïcidepoging, grijpen niet automatisch naar een ander middel.
Van Houwelingen: "Toen het huisgas in Nederland niet meer giftig was geworden, nam het aantal zelfdodingen af. Het is niet zo dat mensen dan een andere manier zoeken. Dat betekent dat als je de toegankelijkheid van het spoor in Nederland sterk vermindert dat je dan ook minder treinzelfdodingen krijgt."
Daarom maakte de Grote Beek samen met spoorwegbeheerder ProRail de rails vanaf het terrein ontoegankelijker. De oude afrastering zat vol gaten, bovendien was er net buiten het terrein een poort die gewoon open kon. In 2002 kwam er een nieuw, stalen hek. Dat wordt elke twee weken geïnspecteerd. Van Houwelingen: "Mensen stuiten nu op een hek, draaien om, komen een verpleegkundige tegen en dan is de impuls vaak weer weggeëbd."
Ook werd een brede strook bomen tussen de rails aan beide zijden weggekapt. Dat heeft volgens Eric Beurskens, systeemmanager bij ProRail, twee redenen. "Iemand die suïcide wil plegen, lijkt vaak het liefst in anonimiteit te handelen. Dat wordt moeilijker. Bovendien is het schrikeffect voor de machinist minder groot. Misschien kan hij nog tijdig afremmen."
Dat het aantal 'risicolocaties' in Nederland is verminderd, heeft niet alleen met dit soort maatregelen te maken. De trend in de gezondheidszorg, dat patiënten zo veel mogelijk in de maatschappij wonen, heeft ook tot een grotere spreiding geleid.
In en op het terrein van het ziekenhuis zelf komt zelfdoding nog altijd vaker voor dan elders in de maatschappij, wat geldt voor alle psychiatrische instellingen in de wereld. Van Houwelingen: "Ik veroordeel niemand die ervoor kiest, maar als psychiater zie ik vaak nog behandelmogelijkheden om problemen te verhelpen of draaglijker te maken. We proberen mensen te helpen weer de regie over hun leven krijgen. Voor mensen die lang een sterke doodswens hebben, kan het van grote betekenis zijn als ze zich in alle rust bezinnen op het leven en de dood. Bezinningshuis Het Klaverblad in Eindhoven biedt die mogelijkheid."
© Eindhovens Dagblad 2012, op dit artikel rust copyright.
