De opa van Piet-Heyn was volgens zijn kleinzoon een held in de slag om de Javazee
Volledig scherm
De opa van Piet-Heyn was volgens zijn kleinzoon een held in de slag om de Javazee © Fotopersburo van de Meulenhof BV

Goedhart uit Eindhoven verdedigt zijn opa die bevel gaf tot slag om Javazee

EINDHOVEN - Piet-Heyn Goedhart uit Eindhoven verdedigt zijn opa, vice-admiraal Conrad Helfrich, die bevel gaf tot de roemruchte slag om de Javazee in 1942 – door de geallieerden van Japan verloren. ,,Hij vond dat je moest vechten.”

Piet-Heyn Goedhart (60) had graag willen spreken bij de recente herdenking van de Slag om de Javazee, in Den Haag. Daar werd stilgestaan bij het feit dat de slag zich voltrok op 27 februari 1942, 75 jaar geleden. 

Bevelhebber
Goedhart had er de visie van zijn opa Conrad Helfrich willen presenteren. Helfrich was als bevelhebber van de gezamenlijke vloot van de Nederlandse, Britse, Amerikaanse en Australische marine verantwoordelijk voor de confrontatie met de Japanners, die voet aan wal wilden zetten in Java. Bij de slag gingen de Nederlandse marineschepen De Ruyter, Java en Kortenaer ten onder. Schout-bij-nacht en eskadercommandant Karel Doorman en bijna duizend andere Nederlanders verloren er het leven en de Japanse opmars werd uiteindelijk met slechts één dag vertraagd. Het beeld ontstond achteraf dat de slag nooit gewonnen had kunnen worden, dat Doorman heldhaftig vocht tegen een overmacht, tegen beter weten in. Doorman wordt sindsdien gezien als held, Helfrich als de man die had bevolen de kansloze strijd aan te gaan en die zo Doorman de dood in joeg.

De opa van Piet-Heyn was volgens zijn kleinzoon een held in de slag om de Javazee
Volledig scherm
De opa van Piet-Heyn was volgens zijn kleinzoon een held in de slag om de Javazee © Fotopersburo van de Meulenhof BV

Herdenking
Bij de herdenking in de Haagse Kloosterkerk, had Goedhart deze zienswijze willen nuanceren. Hij had willen vertellen over zijn opa, die te boek stond als vechtjas. ,,Een flamboyante man, een strateeg met veel flair, bruisend was hij ook. Hij had goed contact met het gewone personeel en was geliefd. Maar hij was vooral een doorwrochte marineman die de opvatting koesterde: altijd vechten, vlag en land verdedigen, nooit wegvaren. En wat zou de bevolking van Java gedacht hebben als de geallieerden zonder zich te verdedigen zomaar de Japanners aan land hadden laten komen?”, vraagt Goedhart zich retorisch af. ,,Mijn opa zag nog militaire kansen bij de slag om de Javazee. Doorman zag die kansen op dat moment niet meer. Maar mijn opa en Doorman waren het wel eens over de inzet van de strijd: dat de Japanners tegengehouden moesten worden. Alleen op tactisch vlak waren ze het oneens. Helfrich vond dat er nu, voor de eerste keer in de oorlog, tegen de Japanners gevochten moest worden.”

Goedhart - geboren in het villapark in Eindhoven en sprekend met een elitair accent – heeft alles gelezen wat hij kon vinden over de Slag bij Java en is er al zo’n twintig jaar mee bezig. Overdag verdient hij de kost als consultant voor het midden- en kleinbedrijf, in de avonduren buigt hij zich regelmatig over de krijgsgeschiedenis. Aan de muur van zijn woonkamer hangt een foto van de bemanning van de Piet Hein, een marineschip van zijn opa, met de voltallige bemanning en commandant Helfrich zelf op de voorplecht.

De opa van Piet-Heyn was volgens zijn kleinzoon een held in de slag om de Javazee
Volledig scherm
De opa van Piet-Heyn was volgens zijn kleinzoon een held in de slag om de Javazee © Fotopersburo van de Meulenhof BV

Angst
De bemanningen waren niet altijd blij met de opvattingen Helfrich, memoreert diens kleinzoon. ,,Toen hij commandant werd, sloeg de angst toe bij veel mensen; Nou moeten we harder vechten. Men wist dat mijn opa een actief karakter had.”

Met de jongste zoon van Karel Doorman, Theo Doorman, heeft Goedhart het onlangs over dat karakter gehad, en over Helfrichs afweging die leidde tot de Slag om de Javazee. ,,Theo Doorman begreep het. Hij had helemaal geen kritiek op Helfrich en kon respecteren dat hij deze keuze maakte”, geeft Goedhart aan. Op zijn beurt had Goedhart er ook geen misverstand over laten bestaan wie hij de echte held vindt van de Slag om de Javazee. ,,Dat is Karel Doorman.”

Alleen bij die herdenking van de slag, had Goedhart graag gesproken om wat nuances over zijn opa aan te brengen, zijn opa die volgens hem bij de marine soms verguisd wordt, hoewel de Nederlandse ministerraad in Londen zijn beleid integraal goedkeurde, koningin Wilhelmina hem een hoge onderscheiding gaf en Helfrich na de oorlog werd bevorderd tot Bevelhebber der Zeestrijdkrachten. Maar het kwam er niet van. Goedhart mocht niet spreken. ,,Men vond het niet gepast.”