Hans van Berkel in 2005. Foto: Cees de Gooyer.
Volledig scherm
Hans van Berkel in 2005. Foto: Cees de Gooyer. © xxx

Kunstverzamelaar uit Eindhoven schenkt inuit-collectie aan Leids museum

EINDHOVEN - Hans van Berkel uit Eindhoven schonk de collectie inuit-kunst die hij in veertig jaar tijd opbouwde, in één klap aan het Volkenkundig Museum in Leiden.

Hij was wel eens bang dat er brand zou uitbreken in zijn Woenselse hoekwoning, want de collectie die hij daar op de bovenverdiepingen had staan, was onverzekerbaar. Zo’n 600 kunst- en gebruiksvoorwerpen van de inuit - had hij in de loop der jaren naar Eindhoven gebracht, voornamelijk uit Canada, Denemarken, maar ook wel eens iets van een marktje in pakweg New Delhi. ,,Het ligt niet voor de hand, dat je daar inuit-kunst aantreft nee”, zegt Hans van Berkel (70). Maar toch. ,,Ik heb slechte ogen, maar uit de contouren van een voorwerp kan ik opmaken dat het van de inuit afkomstig is.”

Ruim veertig jaar was de blik van Van Berkel gericht op de inuit en hun kunst. In 1973 reisde de Eindhovenaar met zijn vrouw voor het eerst naar Canada, naar Winnipeg. ,,Als ik in een nieuwe stad ben, ga ik niet in het centrum kijken, maar hoe de bevolking echt leeft, de werkelijkheid. In Eindhoven zou ik eerst in Gestel en Stratum gaan rondlopen, bij voorbeeld.” Zo ging het ook in Winnipeg, waar Van Berkel in aanraking kwam met indianen en inuit. Hij trof ze onder bruggen, in cafés, en vatte een fascinatie op voor de inuit, min of meer arbitrair, want Van Berkel reist veel en zegt: ,,Het had net zo goed een ander volk kunnen zijn, maar mijn huisarts zei: Je kunt niet de hele wereld dragen.”

Boekomslag A Passion for the Arctic
Volledig scherm
Boekomslag A Passion for the Arctic © xxx

Contactpersoon
Het werden dus de inuit met wie hij een langdurige band aanging en die hij trachtte te helpen door hun kunst te kopen. En door jarenlang te fungeren als contactpersoon wanneer er eens een groep inuit in Nederland was. ,,Die liepen hier dan in de winter in korte broek.”

In veertig jaar bouwde Van Berkel een collectie op waarvan ze bij het Volkenkundig Museum in Leiden achterover sloegen. ,,De eerste keer dat ze bij mij thuis kwamen kijken dachten ze: wat moet hier nou in dat rommelhok liggen?” De experts van het museum stelden hun mening snel bij. ,,De belangrijkste en grootste inuit-collectie van Nederland”, concludeerden ze en schreven ze in het boek dat van de verzameling is gemaakt. Dat was een voorwaarde van Van Berkel, dat er een mooi boek over zijn collectie zou komen. ‘A passion for the Arctic’ heet het. 

Schets van Van Berkel (R)
Volledig scherm
Schets van Van Berkel (R) © xxx

Ook wilde Van Berkel per se dat zijn spekstenen beelden, grafische afbeeldingen en gebruiksvoorwerpen in één collectie bij elkaar zouden blijven. Dat lukte ook. Alles ging naar Leiden, waar een deel van Van Berkels collectie in het Volkenkundig Museum te zien is, tot en met 7 januari 2018, aangevuld met materiaal uit de collectie van prinses Margriet, die ook een zwak voor de inuit en hun kunst heeft. Als aan de voorwaarden werd voldaan, kon het museum zijn verzameling krijgen, voor niks. Of zo’n schenking pijn doet? ,,Integendeel. Ik word er steeds blijer van, omdat ik weet dat mijn collectie nu goed terecht is gekomen.”

Object uit de verzameling
Volledig scherm
Object uit de verzameling © xxx

Contact met natuur
Van Berkel kan de waarde van zijn collectie wel in geld uitdrukken, maar praat meer over het verhaal dat uit zijn materiaal gehaald kan worden. Het verhaal van een volk dat in de verdrukking is geraakt door blanke overheersers en het contact met de natuur is kwijtgeraakt. ,,De iglo’s zijn verdwenen, ze kunnen er amper nog een bouwen. Ze leefden op het ritme van de seizoenen: wanneer komt de zalm, wanneer de rendieren? Hun nomadenbestaan is voorbij. In Groenland is twintig procent van inuit nu buitenechtelijk geboren en twintig procent alcoholist. ”

Van Berkel wijst op de prent die op de uitnodiging staat van de Leidse tentoonstelling. Een westerse man fotografeert een inuit-vrouw. ,,Je ziet bij die man het dominante dat wij als blanke hebben. Wij hebben het te vertellen.” Het stuit Van Berkel tegen de borst. Met zijn collectie en het boek daarover hoopt Van Berkel iets waardevols gedaan te hebben. ,,Ik ben een beetje aan de religieuze kant, en heb geleerd dat je moet proberen een betere wereld achter te laten. Dit is mijn bijdrage.”

Object uit verzameling
Volledig scherm
Object uit verzameling © xxx
Object uit verzameling
Volledig scherm
Object uit verzameling © xxx
Object uit verzameling
Volledig scherm
Object uit verzameling © xxx
Schets van Van Berkel
Volledig scherm
Schets van Van Berkel © xxx
Uitnodiging
Volledig scherm
Uitnodiging © xxx