Expositie Eigen collectie in van Abbe Museum Eindhoven
Volledig scherm
Expositie Eigen collectie in van Abbe Museum Eindhoven © FotoMeulenhof

Stijlkamers in het Van Abbemuseum

EINDHOVEN - Met The Making of Modern Art begint het Van Abbemuseum een collectie-presentatie die vier jaar duurt. Er moeten verhalen verteld worden. Daarvoor trekt het museum alle registers open.

Tot 2013 was de collectie van het Van Abbe weinig zichtbaar in het museum. In de vier jaar daarna werd, tot begin vorige maand, onder de heldere titel De collectie nu een fiks deel van de verzameling naar de zalen van de nieuwbouw gebracht. Niet alleen kunstwerken, maar ook documentatie en ander materiaal uit de bijzonder rijke bibliotheek van het museum waren zichtbaar.

Bij die presentaties werd nadrukkelijk de link met de maatschappij gezocht; dat is tenslotte een Van Abbe-kenmerk. Zo dwaalde je die jaren langs meer dan 600 doeken, plastieken, bladen, video’s, foto’s en andere materialen die met teksten en ander archiefmateriaal werden voorzien van de nodige context. Dat waren de verhalen toen.

Nieuwe periode
Deze maand luidde het museum een nieuwe periode van vier jaar in: onder de niet flauwe titel The Making of Modern Art is de begane grond van diezelfde nieuwbouw helemaal vrijgemaakt voor kunstwerken uit de eigen collectie. Het is het eerste deel van een wat groter project. Op 1 juli gaat de tweede verdieping open met de expositie The Way Beyound Art (met vooral aandacht voor de kunst van na 1945) en op 23 september opent De werksalon.

The Making of Modern Art is samengesteld door Van Abbe-directeur Charles Esche en de conservatoren Christiane Berndes en Steven ten Thije. Dat gebeurde in samenwerking met het Museum of American Art in Berlijn.

Groen
Het is misschien even schrikken als je de zalen op de begane grond betreedt, want het reguliere wit van wanden en plafonds heeft plaatsgemaakt voor warm geel of al even aangenaam groen, enorme houten, wand-vullende vitrines, Chinees aandoende kasten en kamerschermen, een kopie van een van de zalen van het museum uit 1936 of andere tijdelijke, speelse elementen die je eerder in een pretpark als de Efteling verwacht dan in het Van Abbe. Maar: er moeten verhalen worden verteld en daarvoor is veel, misschien wel bijna alles geoorloofd. En dat werkt.

De presentatie laat werken van Picasso, Mondriaan, Sol LeWitt en Kandinsky versmelten of juist botsen met teksten, tekeningen, foto’s, kopieën van kunstwerken en documentatiemateriaal. Nogmaals: om het verhaal maar zo helder mogelijk voor het voetlicht te brengen. De samenstellers zullen het ontkennen, maar feitelijk schetsen de zalen het verhaal van de moderne kunst. De opkomst, maar ook de enorme verschuivingen waarmee de kunst zich steeds geconfronteerd weet.

Hitler
Er is bijvoorbeeld het veelzeggende verhaal van het doek Ostmark van de Duitse kunstenaar Otto Erwin Engelbert. Hij penseelde het romantische heuvellandschap in 1939. Het was een jaar later te zien op de Grosse Deutsche Kunstausstellung in München: in het Haus der Deutsche Kunst.

Hitler kocht het doek voor zijn privéverzameling, wat iets zegt over de smaak van de man, maar ook over hoezeer hij ‘echte’ Duitse kunst wilde steunen. Want daar was die jaarlijkse expositie vooral voor bedoeld. En ook om stelling te nemen tegen de ‘ontaarde’ kunst, want van de internationale, moderne kunst die destijds in opkomst was, wilde nazi-Duitsland niets hebben.

Al die ‘ontaarde’ kunst (van bijvoorbeeld Otto Dix, Edvard Munch, Paul Klee, Wassily Kandinsky, Max Beckmann en Ernst Barlach) werd in 1937 in een rondreizende expositie gepresenteerd en zou daarna worden vernietigd. Dat laatste is gelukkig niet gebeurd. Het werk siert nu vele musea voor moderne kunst in talloze steden over de gehele wereld.

Het werk van de nu totaal onbekende Otto Erwin Engelbert is in het Van Abbe gehangen tegenover werken van Beckmann en Barlach, afkomstig uit de verzameling van het Eindhovense museum. Het doek van de Duitser hangt gewoonlijk in het Deutsches Historisches Museum in Berlijn en fungeert daar als een historisch element. Daarmee is het schilderij verworden tot iets wat eigenlijk bedoeld was voor de werken van de overburen. Mooie ironie.

Er zijn meer werken te zien die de kwalificatie ‘kunst’ hebben verloren. Het Mariabeeld uit 1865 bijvoorbeeld (uit de collectie van het Eindhoven Museum) waarvoor in een kerk lang is gebeden en gesmeekt en ook anderszins is vereerd. Nu is ze die religieuze functie grotendeels kwijtgeraakt en daarom wordt het beeld beschouwd als een kunstvoorwerp.

Naast het abstracte doek van Mondriaan en tegenover het zo mogelijk nog abstractere werk van Soll LeWitt voel je echter dat de Madonna haast weer iets religieus krijgt. Of krijgen de twee buren iets devotioneels?

Stichter
Een zaal verder plof je ineens in de jaren veertig, want daar is een zaal uit het Van Abbe uit 1936 nagemaakt. Inclusief houten lambrisering, ophangsysteem en dezelfde werken van onder anderen Sluijters en Carel Willink. Rond diezelfde Van Abbe, de stichter van het museum, is een intrigerend hoekje samengesteld. Allereerst is daar een fraai masker, afkomstig uit Sumatra. Dat werd gebruikt bij rituelen die met de dood te maken hebben. Maar nu, zo keurig achter glas en fijntjes uitgelicht, is het kunst geworden.

Links van het artefact hangen foto’s van sigarenfabrikant Van Abbe zelf, flink zuigend aan een sigaar. Daaronder foto’s van de enorme hutten op Sumatra waarin mensen sigaren maken. Tot slot is daar het verhaal van Picasso, held van de avant-garde, die graag en veel van dergelijke maskers en andere attributen verzamelde. Sterker: hij is in zijn beeldtaal erg beïnvloed door dit soort ‘primitieve’ kunst.

Daarmee is gelijk een gesprek over het kolonialisme én over het wel en wee van de moderne kunst aangeboord. Dergelijk goede ‘verhalen’ h0ort de goede verstaander in vrijwel elke zaal.

The Making of Modern Art: t/m 3 jan 2021, Van Abbemuseum, Eindhoven. Open: di t/m zo van 11.00 tot 17.00 uur, do tot 21.00 uur.

Expositie Eigen collectie in van Abbe Museum Eindhoven
Volledig scherm
Expositie Eigen collectie in van Abbe Museum Eindhoven © FotoMeulenhof

In samenwerking met indebuurt Eindhoven