Zondag 26 juni: De terugreis

Ik begin vandaag aan mijn terugreis. Om beter te ervaren wat het betekent om in een bezet gebied te leven en op allerlei manieren in je doen en laten belemmerd te worden, besluit ik om met het openbaar vervoer te reizen. Ik stap op een bus die me naar Jeruzalem zal brengen.

Bij checkpoint Kalandia moet iedereen de bus uit. Lopend moeten we naar de hekken. Omdat niemand mij duidelijk kan maken waar ik heen moet, volg ik een jonge vrouw met drie kleine kinderen. We staan in een lange rij waarin weinig beweging is. Soms klinkt er een harde stem door een luidspreker, voor mij onverstaanbaar.

We moeten door een ijzeren draaideur. Heel af en toe kunnen twee tot drie mensen een voor een deze poort passeren. Het kan ook zijn dat je precies tussen de poort ‘vast’ komt te zitten en je geen kant meer op kunt voor een tijd. Dat gebeurt ook met de vrouw die ik volg, twee van haar kinderen gaan erdoor en zij blijft met de kleinste op haar arm tussen de hekken vastzitten.

Geduld is het enige wat helpt. Vervolgens moet ze tot drie keer toe met haar kinderen door de metaaldetector en terug. Dan kan ik erdoor. Mijn tassen gaan door de bagagescanner. Ik wordt weinig vriendelijk verzocht mijn paspoort tegen het raam naar het kantoor erachter te houden. “Waar is je visum?” Die heb ik niet… zou dat een probleem zijn?! Er wordt nog eens aandachtig naar mijn paspoort gekeken en iets in de computer opgezocht. Dan mag ik toch doorlopen.

Aan de andere kant van de checkpoint staat dezelfde bus weer klaar en we stappen in. In Jeruzalem neem ik een bus van het ene naar het andere busstation en vervolgens een bus naar Tel Aviv. Op het centrale busstation daar word ik van de ene verdieping naar de andere gestuurd en krijg ik steeds andere informatie. Uiteindelijk stap ik in de juiste bus die me naar de wijk Jaffa brengt, waar ik een oud-collega opzoek. 5 uur later ben ik op de plaats van bestemming, 46 km verwijderd van de plaats waar ik vanmorgen vertrok…

Deze reis maakt indruk. Hoe gewoon het leven in Ramallah ook mag lijken wanneer je alleen maar in de stad zelf blijft, hoe duidelijk de beperkingen worden als je dit meemaakt. Ik besef nog extra hoe bijzonder onze reis met de Picasso naar Palestina is. Het is meer dan het tentoonstellen van een schilderij, het heeft een veel grotere symbolische waarde voor mensen hier. Het laat zien dat als je, net als Khaled Hourani van de Academie, een vrije geest hebt, je het schijnbaar onmogelijke mogelijk kunt maken.

Na een langdurige ondervraging en uitgebreid onderzoek van mijn bagage op het vliegveld in Tel Aviv ben ik klaar om aan boord van mijn KLM vlucht te gaan. Dit keer zonder de Picasso… die blijft nog drie weken in Palestina.

Zaterdag 25 juni: een dagje vrij

Uitslapen! Alle spanning van de voorbereidingen voor de (pers)opening is er bij iedereen wel vanaf. Er heerst vooral tevredenheid. Als Nederlander verbaas je je soms over een (schijnbaar) gebrek aan planning en coördinatie, maar kennelijk werkt de Palestijnse manier van doen ook prima. Sommigen zijn wat rustiger dan de andere ochtenden, het feestje na de opening was ook heel gezellig en het blijkt dat je in Ramallah ook prima tot diep in de nacht door kunt gaan…

Vandaag en morgen staan de Picasso Talks op het programma. Verschillende internationale sprekers gaan in op de achtergrond en de gevolgen van deze Picasso in Palestina. In de gesprekken vanmiddag op de Birzeit Universiteit gaat het onder meer over de maatschappijkritische en activistische kant van Picasso en de rol van Picasso in Arabische kunst.

Ik besluit een dagje vrij te nemen en ga samen met Louis en Galit, een Israëlische collega van het Van Abbemuseum, naar Jeruzalem. Maar eerst maken we nog een stop bij de Academie omdat Louis heel graag wil weten hoe de Picasso het maakt. Tijdens de opening is alles helemaal goed gegaan, de beveiligers en vrijwilligers hebben het bezoek op de juiste manier gedoseerd en de temperatuur en luchtvochtigheid zijn binnen de marges gebleven. Louis ontdekt alleen dat in de nacht de luchtvochtigheid in korte tijd enorm is gedaald. Als dit vaker gebeurt kan het schadelijke gevolgen hebben voor het schilderij. We bekijken de camerabeelden van deze nacht en het blijkt dat de beveiligers tegen de instructies in de deuren hebben laten open staan. Er zal opnieuw een heel duidelijke mondelinge toelichting en een tekst in Arabisch moeten komen voor de verschillende bewakers. Gelukkig kan Louis vanaf morgen ook vanuit Eindhoven de gegevens bij houden en heeft hij iemand bij de Academie die de conditie van zijn ‘baby’ bewaakt.

Ons toeristisch uitstapje in Jeruzalem is de moeite waard. In de brandende zon lopen we door de oude ommuurde stad met z’n smalle steegjes en vele trappen. We bezoeken onder andere de Klaagmuur en de heilige grafkerk en we lopen een stuk van de Via Dolorosa, de weg die Jezus zou zijn gegaan tijdens zijn kruisiging.

In de middag gaan we naar de opening van Picasso in Palestine documentatietentoonstelling in de Al Maamal Foundation of Contemporary Art. Hier zijn foto’s te zien van de voorbereiding en de reis van Picasso naar Ramallah, oude documenten over de aankoop in 1956 van deze Picasso (en de protesten die er destijds waren van Eindhovense burgers) en kopieën van het schilderij gemaakt door studenten van de Academie.

In een telefonisch interview in de laatste radioaflevering van ‘Van Genot en Passie’ op Omroep Brabant vertel ik over het project en de impact die de komst van deze Picasso heeft op Palestina. Tijdens het diner bekijken we wat online artikelen die vandaag over Picasso in Palestina zijn verschenen, onder meer op de site van de NOS, waar ook een radioverslag te vinden is. En de verslaggever van CNN vertelde me gister dat zij aanstaande maandag een item over de opening in het nieuws hebben... Volgende week ga ik alle artikelen en interviews die we hebben gehad eens op mijn gemak bekijken. Maar morgen eerst nog een laatste dag hier in Ramallah en een bezoek aan Tel Aviv.

Opening van documentatietentoonstelling Picasso in Palestine in de Al Mamaal Centre for Contemporary Art

Vrijdag 24 juni: officiële opening van de tentoonstelling

Officiële opening van de tentoonstelling
Klik hier voor meer foto's

Vandaag is het dé dag: de officiële opening van de Picasso in Palestine tentoonstelling. Twee jaar van onderzoek en voorbereiding en vooral op het laatst hectische weken met een constante afwisseling van de vraag of het nu wel of niet door zou gaan. Maar het is echt zover: in Palestina kan men voor het eerst in de geschiedenis een originele Picasso zien.

In de ochtend blijf ik nog in het hotel om wat te werken, voor ik me laat meeslepen in de hectiek die ongetwijfeld heerst op de Academie.

Maar ook bij het hotel is het druk, veel van de internationale gasten voor de tentoonstelling zitten hier. Rond het middaguur lopen we naar de Academie.

Hier zijn ze druk bezig met de opbouw; er is onder meer een grote overkapping geplaatst op de binnenplaats. Niet voor een eventuele regenbui zoals wij in Nederland zouden moeten doen, maar om de gasten te behoeden voor de felle zon. Stoelen worden neergezet, geluidsboxen opgehangen, de catering arriveert. Op het laatste moment moeten er nog brochures opnieuw gedrukt worden omdat er wat fouten in de Arabische tekst zaten. Er is een briefing voor alle vrijwilligers, voornamelijk studenten van de Academie over wat er straks allemaal gaat gebeuren.

Ik heb in de tussentijd een kort telefonisch interview met de lokale zender Studio 040. Ze verbazen zich dat het allemaal zo helder doorkomt, alsof ik om de hoek zit in plaats van in Ramallah… ja, internet en telefoonverbinding zijn hier nog niet zo slecht..

Louis komt met geweldige foto’s van de bewakers die foto’s van elkaar maken bij de Picasso. Natuurlijk, zij moeten het werk bewaken en nemen dat ook echt heel serieus, maar zij voelen de speciale sfeer ook.

Remco net naar de kapper geweest en bij de kapper was Picasso het gesprek van de dag, tenminste hij ving af en toe wat woorden op tussen al het Arabisch.

Tegen vijf uur komt mijn Nederlandse aard boven, waar is Fatima die alles zou regelen voor de persconferentie en de opening? Met een Palestijns kwartiertje, of net een beetje meer, komt alles toch nog goed en iets na 5 uur begint de persconferentie. Er zijn echt flink wat media op af gekomen; ik spreek mensen van CNN (het komt aanstaande maandag in hun nieuws), Reuters, BBC etc. Ook Sander van Hoorn, de correspondent van de NOS in het Midden Oosten, de Volkskrant correspondent en een man van de GPD (Gemeenschappelijke Pers Diensten – voor verschillende regionale kranten in Nederland en België) zijn aanwezig. Khaled Hourani geeft toelichting op het project in het Arabisch, Charles Esche volgt in het Engels (heeft het onder meer over het feit dat de ‘gedachten van de mensen niet bezet zijn’ en dat op die manier een dergelijk project tot stand kan komen). Halverwege de vraag en antwoordsessie klinkt muziek. Het blijkt dat de Palestijnse minister president gearriveerd is en ja, daar moet alles voor wijken… In zijn gevolg een stoet zoals je die normaal bij een Palestijnse bruiloft ziet. Mannen met zwaarden, vuur en muziekinstrumenten. Ze dansen, maken muziek en zingen. Een heel spektakel… en nooit geweten dat een doedelzak onderdeel is van de Palestijnse cultuur!

De minister president spreekt ook nog een paar worden, zowel in Arabisch als in het Engels. Daarna is het tijd voor Sana Mousa, een folkloristische zangeres. Veel van de aanwezigen klappen of zingen mee. En terwijl veel mensen vervolgens in de rij staan om twee bij twee de Picasso te zien, is het voor de mensen vanuit het Van Abbemuseum en de Academie ook tijd om even te ontspannen en samen het glas te heffen. We hebben dit uiteindelijk toch maar mooi samen weten te realiseren!

Donderdag 23 juni 2011: Hoog bezoek voor Picasso

Bekijk nog meer foto's

Deze morgen is Khaled Hourani van de Academie samen met een student bezig met de inrichting van een documentatietentoonstelling in het voorportaal van de Academie. Zij hebben foto’s van verschillende momenten van de voorbereiding en de reis van Picasso naar Palestina uitvergroot. Je ziet beelden van de gesprekken met transport- en verzekeringsmensen, van de zoektocht naar de juiste checkpoint en van het transport en de aankomst van de Picasso. Het voorportaal is ook de wachtruimte voor iedereen die Picasso in “levende lijve” wil zien. De toegang tot de Picasso wordt goed gedoseerd, er mogen slechts drie mensen tegelijkertijd naar binnen. Vooral tijdens de opening wanneer de Academie zo’n 300 tot 500 gasten verwacht zal dat een flinke wachtrij opleveren! Je moet er dus wel iets voor over hebben..

We doen een test voor de live streaming naar de ambi wall in de foyer van het Muziekgebouw Frits Philips. Het werkt! Iedereen in Eindhoven die geïnteresseerd is kan vrijdag tussen 16.00 uur en ongeveer 18.00 uur live de persconferentie en de officiële opening meemaken. Tijdens de persconferentie vertellen Khaled Hourani en Charles Esche, de directeur van het Van Abbemuseum, over het project en kan de aanwezige pers vragen stellen. Direct daarna is de opening, waar ook Salam Fayyad, de minister president van de Palestijnse Autoriteit, zijn opwachting maakt en een korte toespraak houdt. Er komen meerdere ministers en ambassadeurs van verschillende landen: hoog bezoek dus voor Picasso!

Naast al die officiële zaken is er ook muziek; een folkloristische Palestijnse zangeres en twee zangers die liedjes van de Beatles ten gehore brengen. Op mijn vraag “Waarom liedjes van de Beatles?” is het antwoord van Fatima “Omdat ze dat goed kunnen.” Duidelijk. Niet alles hoeft een inhoudelijke link met Picasso of Palestina te hebben kennelijk… Wel komt er een Palestijnse bruiloft, als een soort van performance. Geen idee wat dat inhoudt, ik laat me verrassen.

In de middag komt een verslaggever van The Guardian langs op de Academie. We zitten met een man of vijf in een kantoor, telefoons gaan, mensen lopen binnen… maar al sigaretten rokend - dat kan hier namelijk nog gewoon op kantoor – weet hij toch zijn interview met ons te houden.

Aan het eind van de dag geeft Louis samen met Fatima een briefing aan het hoofd van de beveiliging en het hoofd van de politie. Louis wil hen graag vertellen waarom het zo belangrijk is dat ze de toegang tot de Picasso goed in de gaten houden en echt niet meer dan drie mensen tegelijk binnenlaten. Het blijkt dat de politieman nog strikter is dan Louis zelf. Hij houdt vast aan de afspraak dat er continu twee man bewaking in de ruimte van de Picasso moeten zijn. Als een bezoeker iets raars doet, kan de een hem overmeesteren en de ander het schilderij beschermen. Dat betekent alleen wel dat er met een maximum van drie personen in deze ruimte slechts een bezoeker tegelijk bij kan. Zo wordt het wel een heel persoonlijk moment met Picasso! Verder mogen in de ruimte ervoor, naast twee man beveiliging, vier tot zes personen zijn die alvast door een ruit het schilderij kunnen zien. In het voorportaal houden dan nog eens twee man bewaking, en deze zijn gewapend, toezicht op de dosering van de bezoekers. Het is nogal een onderneming om een topstuk hier tentoon te stellen.

Na een lange dag werken besluiten Louis en ik om terug te gaan lopen naar het hotel in plaats van een taxi te pakken. Even lekker buiten en genieten van de zonsondergang over de vallei… het lijkt zo vredig allemaal.

Woensdag 22 juni 2011: Picasso inspireert zelfs de beveiligers

Bekijk hier nog meer foto's

Op onze vertrouwde ochtendwandeling naar de Academie worden we verrast door een enorm billboard van Picasso in Palestine. Deze borden blijken op verschillende plaatsen langs toegangswegen tot Ramallah te staan. Op een splitsing net voor de Academie staat ook een groot doek met een pijl en de tekst ‘300 meter naar links’ naar de plek waar het allemaal gebeurt… Picasso is niet te missen deze dagen!

Uiteraard begint de dag weer met een conditiecheck door Louis, zo’n toegewijd persoon heb ik zelden gezien. De metingen van deze morgen zijn helemaal in orde.

Deze vrijdag hebben we om 17 uur lokale tijd een persconferentie, gevolgd door de officiële en feestelijke opening. Fatima van de Academie is druk bezig met de voorbereidingen hiervoor, ze verwacht zeker zo’n 300 tot 500 personen. Natuurlijk is het geweldig als zoveel mensen hier echt kunnen komen, maar we hebben ook veel actieve volgers van Piscasso’s reis naar Palestina, onder meer online via Facebook en Twitter. We willen kijken of we een live streaming via internet (skype) kunnen regelen. We testen dit samen met Rashid Masharawi, een internationaal bekend regisseur die ook een documentaire van dit hele project maakt. En het lukt, de beelden zijn goed genoeg om live door te sturen. Morgen doen we nog een test om te kijken of het lukt om de beelden ook op schermen in het Muziekgebouw Frits Philips in Eindhoven te krijgen, zodat men de komst van de Picasso ook in de ‘thuisstad’ kan volgen.

Tijdens de lunch belt de correspondent van de NOS mij. Helaas heeft hij het item niet in het tv-journaal van vrijdag kunnen krijgen. Hij komt wel langs om voor de radio verslag te doen. Ook leuk, maar toch jammer, het 8 uur journaal was geweldig geweest…

In de middag krijgen we wél bezoek van een camerateam en verslaggever van CNN. Zij maken opnames in de ruimte van de Picasso, onder voorwaarde dat deze beelden tot vrijdag onder embargo blijven. Ook interviewen ze Khaled Hourani van de Academie. Deze vrijdag komen ze nog terug om opnames te maken bij de opening.

In de middag bekijkt Louis de beelden van de beveiligingscamera’s. In de bruikleenovereenkomst is, ook voor de verzekering, opgenomen dat het schilderij 24 uur per dag met video bewaakt wordt. In totaal zijn er zeven camera’s in en om de Academie geïnstalleerd. De meeste geven alleen beeld wanneer er sprake is van beweging, niet bijvoorbeeld tijdens stille nachtelijke uren. Alleen de camera die recht op de Picasso gericht staat geeft continu beeld. De camera’s zien alles… zo weet Louis ons te vertellen dat de soldaten die het werk bewaken ’s nachts transformeren tot ware kunstkenners... Op de beelden ziet hij twee bewakers binnenkomen en naar het schilderij kijken. Ze doen een stapje naar voren om het werk wat beter te zien. En weer een stapje terug. Vervolgens komt er nog een binnen en die begint hen met brede armbewegingen een soort van analyse te geven van het werk. Toch mooi om te zien dat Picasso zelfs de beveiligers weet te inspireren!

Dinsdag 21 juni 2011: “Picasso voelt zich al thuis in Ramallah”

Na onze ochtendwandeling van een half uur naar de Academie, met een ‘vaste’ tussenstop voor een vers geperst fruitsapje, krijgen we bij binnenkomst gelijk de Picasso in Palestine ‘merchandise’ te zien: linnen tasjes, stickers, magneten, T-shirts en bekers: de Academie pakt goed uit!
Louis pakt al gespannen zijn meetapparatuur erbij. De metingen in de ruimte met de Picasso zijn goed, zowel de relatieve luchtvochtigheid als de temperatuur zit binnen de marges.

Remco de Blaaij, die het project voor het Van Abbemuseum in goede banen heeft geleid, en Khaled Hourani hebben een interview met Slavoj Žižek. Deze man, door zijn flamboyante stijl ook wel de 'the Elvis of cultural theory’ genoemd, is een van de belangrijkste westerse filosofen en is toevallig in Ramallah. Ze spreken over de mogelijkheden van dit project, het schilderij zelf, de ontwikkelingen in deze regio en de rol van een westers instituut zoals het Van Abbemuseum hierin.

In mijn werkkamer komt intussen een doordringende geur binnen. De voordeur wordt geverfd en het laminaat opgepoetst. Alles wordt onder handen genomen om vrijdag perfect voor de dag te komen. Zelfs de muur op de binnenplaats is overgeverfd; jammer, ik vond de graffiti tekeningen eigenlijk heel mooi.

Bekijk hier nog meer foto's

Om 13 uur begint Louis aan een uitgebreide conditiecheck. Met strijklicht bekijkt hij iedere millimeter van het schilderij nauwkeurig. We zijn met 6 personen in de ruimte; Louis, Fatima namens de Academie, twee documentairemakers, een bewaker en ikzelf. Gezamenlijk lopen Louis en Fatima het conditierapport door. Zo’n rapport, inclusief foto’s van het werk, wordt op verschillende momenten in het bruikleenproces opgemaakt. Voor vertrek van het kunstwerk uit het museum, bij aankomst op de plek van bestemming, na afloop van de tentoonstellingsperiode en tot slot bij thuiskomst. Zo kunnen we controleren of, en zo ja op welk moment, een werk beschadigd raakt. Gelukkig, nu is alles in orde! Terwijl Fatima het rapport tekent, zegt ze: “Picasso voelt zich al thuis in Ramallah”.

Wanneer we met zes personen in de ruimte zijn, blijken de temperatuur en luchtvochtigheid constant te blijven. Tenminste, zolang er niet te veel mensen voor de ruimte staan te dringen om binnen te komen… en dus wordt bepaald dat de wachtruimte buiten het gebouw moet zijn en niet in de voorgedeelte.

Tijdens ons wandelingetje naar een lunchplek zien we overal op straat vlaggen aan de lantaarnpalen hangen. “Picasso in Palestine” staat er op in Arabisch en Engels. En het logo van het Van Abbemuseum; nog een stukje Eindhoven in Ramallah!

Na de lunch maken we net buiten het gebouw foto’s van Road to Jerusalem, een kunstwerk van Khaled Hourani, de artistiek directeur van de Academie. Het zijn keramische tegeltjes met daarop de tekst ‘Jerusalem 14 km’. Een zelfde werk zit ook in de collectie van het Van Abbemuseum, alleen dan met de tekst ‘Jerusalem 3260km’. Dit wordt binnenkort geplaatst in het museum om de verbinding met de Academie tijdens het project extra te benadrukken. De tegels geven de afstand aan tot deze heilige stad. Volgens Hourani de hoofdstad van de Arabische cultuur, maar waar mensen zich door de bezetting lastig kunnen verbinden met de rest van de wereld.

Aan het eind de middag word ik gebeld door de verslaggever van de NOS in Tel Aviv die ik vanmorgen heb gemaild. Hij is geïnteresseerd in het project en komt naar de opening. Met een beetje geluk halen we het journaal… wow, het zou heel mooi zijn als naast alle internationale media ook de landelijke Nederlandse media verslag zouden doen!

Maandag 20 juni 2011: Picasso moest even afkoelen, maar maakt het nu goed

Gisteravond na het eten en een Palestijns biertje om de aankomst van de Picasso in Ramallah te vieren in een diepe slaap gevallen. Bij het ontbijtbuffet in het hotel krijgen we een mooi begin van de dag: een andere hotelgast, en inmiddels vriend van Louis Baltussen ons hoofd van de afdeling conservatie, komt aanlopen met Palestijnse krant. Op de voorpagina prijkt een foto met Louis en Bettine handenschuddend met de een aantal mensen van de Academie. “Picasso eindelijk in Palestina” blijkt de headline te zijn.

Bekijk hier de foto's van de aankomst

Aangekomen bij de Academie staat de kist met de Picasso nog veilig in de ruimte… dat kan ook bijna niet anders met vier man gewapende bewaking. Louis checkt de condities in de ruimte en gelukkig; zowel de relatieve luchtvochtigheid als de temperatuur is stabiel.

Picasso’s aankomst blijkt meerdere Palestijnse kranten gehaald te hebben. We gaan naar een supermarktje om een aantal exemplaren te kopen en vertellen de eigenaar van het project. Hij vraagt zich af waarvan hij Picasso moet kennen en waarom de beste man nu naar Palestina komt… dat kost heel wat gebroken Engels en handen en voeten om uit te leggen dat het om een schilderij gaat.

Het plan is om de kist om 2 uur te openen en het schilderij op te hangen.. maar zoals met vele afspraken in Palestina over tijdstippen verandert ook deze; 2 uur wordt 4 uur. Tenminste… voor het mediamoment. Een selecte groep fotografen wordt hiervoor uitgenodigd; Reuters, AP, AFP en Die Zeit. Maar Louis heeft vannacht een boze droom gehad, er zat een gat in de Picasso… en hij wil voor die tijd zeker weten dat de Picasso er toch echt ongeschonden inzit. Zo heb ik mooi alle ruimte om zelf foto’s te nemen, want alleen een paar mensen van het Van Abbe en van de academie mogen naar binnen. Een van de bewakers zorgt ervoor dat de glazen schuifdeur die toegang biedt tot de ruimte dicht blijft. Dan blijkt dat je een kalashnikov ook kunt gebruiken om een palletje dat net wat hoog zit even om te zetten…

De buitenkist gaat open… de binnenkist.. en ja: de Picasso zit er in elk geval nog in! Louis pakt zijn speciale lampje erbij en begint aan een uitgebreide inspectie van het werk. Met name de net gerestaureerde plek krijgt extra aandacht. Maar dan: duimen omhoog, het werk heeft de reis onaangetast overleefd! De kisten gaan weer dicht en om vier uur (met een Palestijns kwartiertje erbij) gaat de hele procedure onder toeziend oog van de camera’s en studenten van de Academie weer over. Het mag geen verrassing zijn dat de duimen weer omhoog kunnen..

Het werk wordt eruit getild en tegen de muur gezet waar het komt te hangen. Dan blijkt door alle opgelopen spanning dat de relatieve luchtvochtigheid ook te sterk oploopt en moet iedereen het gebouw uit. Na een korte ‘afkoelingsperiode’ gaat de procedure weer verder, de perspex bescherming gaat er vanaf. Louis en Bettine tillen het schilderij omhoog, een paar anderen geven aan op welke hoogte het moet komen hangen. Dat gaat gewoon zoals je het thuis ook doet: ‘beetje naar links, beetje omlaag, toch nog wat omhoog...’, een potloodstreepje op de muur, ophangpunten uitmeten, waterpas, boren, schroeven erin, waterpas, schilderij ophangen, waterpas… en ja; hij hangt!

Daarna wordt de ruimte afgesloten, het raam wordt geblindeerd en de Picasso gaat achter een doek…. hij hangt al wel, maar pas vrijdag mag het publiek de Buste de Femme echt komen bekijken.

Zondag 19 juni 2011: “Picasso slaapt nu”

De vlucht naar Tel Aviv verliep probleemloos. Na twee uurtjes slapen in een hotel in Tel Aviv gaat de telefoon. Slaapdronken neem ik op; of we over 45 minuten klaar willen staan om terug naar het vliegveld te gaan om de Picasso op te halen. Van het uitgebreide ontbijtbuffet hebben we weinig kunnen genieten…

Bij het vliegveld gaan we het Cargo gebouw in, we wachten in de kantine. Koffie, dat helpt om de ogen open te houden! Er wordt druk getelefoneerd door de mensen van Globus, de transporteur. In een van de telefoontjes krijgen we te horen dat we toch maar een andere checkpoint moeten nemen omdat er bij Kalandia teveel verkeer zou zijn. We moeten naar Beitunia, maar daar mogen dan weer alleen vrachtwagens door, dus zouden wij met de auto naar een andere checkpoint gaan. Een telefoontje later waren de plannen toch weer terug bij af, ‘gewoon’ naar Kalandia waar men op de hoogte was van onze komst. We wachten verder. Op gegeven moment staat iedereen op; wij enthousiast dat we de Picasso konden gaan ophalen… maar nee, we moeten weg omdat ze de kantine schoon gaan maken.

We horen dat de kist door de douane is en nu naar speciale kluis gaat. Tijdens het douaneproces onder toezicht van Globus, moest de kist toch even open, maar gelukkig bleef de binnenkist met Picasso achter perspex erin gesloten.

Samer van Globus legt ons nog eens uit waarom het regelen van de papieren voor het transport zo moeilijk was; zij spreken over twee landen binnen een land, terwijl er voor de buitenwereld is er maar sprake van 1 land (Israël) en Palestina geen erkende staat is.

Uiteindelijk gaat het allemaal vrij snel, drie uur na opening van de douane staan we om 11 uur bij de laad- en losruimte. Hier mogen we gewoon bij zijn, dat gaat gemakkelijker dan in Nederland! Wel mogen we maar één kant op fotograferen, van het gebouw weg. Wederom een hele drukte, 2 fotografen, een verslaggever voor Die Zeit, de mensen van Globus, het personeel van de cargo… en ander personeel dat eens even komt kijken waar al deze ophef over gaat. Intussen hopen wij dat ze straks zorgvuldiger omgaan met onze Picasso dan met de doosjes die in een busje naast de onze worden ingeladen.

Daar komt ie! Het inladen gaat snel en zorgvuldig. Bettine en ik gaan met Samer mee in de auto, voor het busje uit. Samer verzekert ons dat alles goed komt. Hij heeft contact met het Israëlische leger en in geval van problemen hebben we een nummer van het hoofd van alle checkpoints die kan ons dan kan helpen. Wat een samenwerking op deze dag!

Bij het weggaan krijgen Bettine en ik nog een cadeautje van een van de Globus mensen; een Israëlisch vlaggetje met zuignapjes; leuk voor thuis in de auto…

Net voor checkpoint Kalandia moeten we overstappen in een andere auto met een Palestijnse chauffeur. Ook de bus met de Picasso krijgt een andere chauffeur, omdat Israëliërs niet de grens mogen overgaan. Op dat moment merken we hoeveel belangstelling en emotie met dit project gepaard gaan. Een aantal cameraploegen en fotografen komt om de bus heen staan. Het passeren van de checkpoint gaat onverwacht soepel. Maar het maakt wel indruk, die muren, het prikkeldraad, al die beveiliging.

Aan de andere kant van de grens is het circus compleet (zie foto's). Er klinkt applaus, er vloeien tranen. Cameraploegen hangen half uit de auto om niets te missen van dit transport. Met een politiebusje voor en achter ons vervolgen we onze weg in Ramallah, richting de Academie. Daar nog meer mensen en heel veel beveiliging. Met een kraanwagen wordt de kist met het schilderij erin het bordes van de Academie op getakeld. De kist wordt in de speciaal voor deze gelegenheid gebouwde ruimte in de Academie gezet, het ruikt er nog vers geverfd. Handen worden geschud, wat fotomomenten. De kist moet 24 uur gesloten blijven zodat het schilderij kan acclimatiseren. En nu… relatieve rust buiten op een bankje met mijn laptop. Zoals ik iemand net mooi hoorde zeggen “Picasso slaapt nu”. Dat klopt, morgen gaan z’n ogen weer open. En aanstaande vrijdag kan heel Palestina hem komen bekijken.

Zaterdag 18 juni 2011: Het transport

Bekijk hier nog meer foto's van het transport

Om half 9 vanmorgen ging de wekker. ‘Picasso!’ was het eerste wat ik dacht. Van nog even lekker blijven liggen was geen sprake meer, vandaag is het dé dag; de Buste de Femme van Picasso gaat op reis naar Palestina.

De afgelopen twee weken was er een voortdurende afwisseling van ‘ze gaat wel’ , ‘ ze gaat niet’ En net terwijl ik dacht dat het echt niet meer ging lukken om alles voor zaterdag rond te krijgen, kregen we donderdagmiddag op het allerlaatste moment te horen dat de douanepapieren rond waren.

Uit bed, snel mijn tas ingepakt en als een ware reporter op pad gewapend met een kleine laptop en een film- en fotocamera. Bij het Van Abbemuseum aangekomen nog even de laatste documenten uitgeprint en natuurlijk even het ED-voorpaginaverhaal over deze Picassoreis bekeken. Om 1 uur kwam de vrachtwagen van Kortmann APS aan bij de laad- en losruimte en gingen we het schilderijendepot in om de Picasso op te halen. Wat een drukte voor een eigenlijk heel eenvoudige handeling: twee mannen van Kortmann, mijn collega Bettine om het transport te begeleiden, iemand met een filmcamera om alles vast te leggen voor de documentaire die wordt gemaakt over dit project en een fotograaf van de Duitse krant Die Zeit waar woensdag een vier-pagina's-groot verhaal in verschijnt over deze reis. En Christiane Berndes, hoofd van onze collectie, om ‘haar’ Picasso uit te zwaaien.

De kist met de Picasso werd de vrachtwagen ingeladen, de deuren gesloten en op weg naar Schiphol. Voor mij geen plaats meer in die vrachtwagen, dus reed ik samen met de Duitse fotograaf de hele weg als een ware spion erachteraan. Bijzonder om te bedenken dat in zo’n onopvallende wagen een werk met een waarde van vijf miljoen wordt vervoerd!

Bij Schiphol Cargo mocht ik na heel vriendelijk vragen uiteindelijk ook mee met een speciale vistors pas; een korte blik achter de schermen en ja, de kist met het schilderij is netjes uitgeladen.

Daarna ging de deur voor mij dicht en was Bettine aanwezig bij het op de pallet zetten van de kist, een kwestie van wachten op je beurt… Dit gaat onder toeziend oog van een persoonlijke beveiliger (die zei dat de standaard grap was als ze iets van waarde transporteren ‘oh daar zit zeker een Picasso in’. Nou in dit geval dus wel!) Na een check of er geen gevaarlijke, brandbare middelen naast komen (dat was niet het geval), wordt het tot een stevig pakket verpakt. Vervolgens naar de kluis, waar alle waardevolle goederen staan tot ze naar ladingruimte worden gereden, net voor wij boarden. Bettine moet haar telefoon aan laten staan, ze wordt straks gebeld door iemand van Kortmann op het moment dat de Picasso ook daadwerkelijk aan boord is. Pas dan kan zij met een gerust hart instappen. En begint onze volgende etappe; vliegen naar Tel Aviv.

Vrijdag 17 juni: De voorbereiding

Mijn naam is Ilse Cornelis (foto: Peter Cox) en ik werk als Senior Communicatie & Pers medewerker bij het Van Abbemuseum. Op zaterdag 18 juni vertrek ik naar Palestina in eenzelfde vliegtuig als de Buste de Femme (1943), een schilderij van Pablo Picasso uit de collectie van het museum.

Voor de allereerste keer in de geschiedenis wordt een originele Picasso tentoongesteld in Ramallah. Om ervoor te zorgen dat een dergelijk topstuk veilig aan- en ook weer terugkomt, hebben we al met al zo'n twee jaar van onderzoek en voorbereiding achter de rug.

Afgelopen donderdag kregen we een final ok om op transport te gaan, verzekering, douane, transport, conditie van de tentoonstellingsruimte in de International Academy of Art Palestine: alles is in orde. Maar ongetwijfeld zullen we onderweg nog het nodige meemaken.

Samen met mijn collega Bettine Verkuijlen, verantwoordelijk voor alle praktische zaken met betrekking tot transport, ga ik mee om de publiciteit te coördineren. En om ter plaatse mee te werken om alles in orde te krijgen voor de persconferentie en de opening op vrijdag 24 juni.

Spannend! Via deze blog hou ik jullie op de hoogte van de reis en het verdere verloop van het project Picasso in Palestine.


(foto's Perry van Duijnhoven)