SP-leider Roemer ligt zeer goed bij de kiezers.foto Robert van den Berge/ANP
De Socialistische Partij is de grootste politieke partij in opiniepeilingen. Is dit een tijdelijke opvlieging of staat de SP aan de vooravond van een langdurige successtory?
Politieke partijen die vanaf de flanken met duidelijke doelen oppositie voeren doen het goed. Het succes van de SP is dan ook goed te verklaren. Maar het 'radicale midden' dreigt ook voor deze linkse oppositiepartij.
Het CDA koos onlangs voor het radicale midden. Het gaat dan om dat deel van de politiek dat volgens het recente CDA-rapport niet kiest voor tegenstellingen als links of rechts of overheid of markt, maar voor een synthese. Toch lijkt het er momenteel op dat partijen die niet voor het compromis kiezen en zich duidelijk op dergelijke tegenstellingen profileren, het meest succesvol zijn. Althans in de peilingen.
De SP doet het in die peilingen momenteel uitzonderlijk goed. Nederland zou volgens peiler Maurice de Hond zelfs rekening moeten houden met de SP als grootste partij. Huidig fractievoorzitter van de SP in de Tweede Kamer Emile Roemer constateert dat het laatste succes in de peilingen deels ontstaat omdat voormalige kiezers van de PVV nu voor de SP kiezen. De PVV verbreekt immers verkiezingsbeloften, aldus Roemer.
Dat het doen van concessies stemmen kost, is in de politiek geen vreemd fenomeen. En dat geldt zeker als er aantrekkelijke alternatieven zijn. Het succes van de SP kan daarom niet los worden gezien van de moeilijke positie waarin de PvdA verkeert.
De PvdA heeft moeite zich te profileren. Het lijkt erop dat de partij steeds minder geloofwaardig wordt voor de gemiddelde linkse kiezer. Jarenlang meeregeren en compromissen sluiten heeft de partij een plek opgeleverd in het radicale midden.
Op verschillende manieren heeft de PvdA een geloofwaardigheidsprobleem. Een typisch voorbeeld en mooie illustratie is de vestiging van het partijhoofdbureau. Bij de SP is dat de Vijverhofstraat in Rotterdam Noord. De PvdA bevindt zich aan de Herengracht in Amsterdam. Maar ook voor wat betreft herkenbare standpunten lijkt de SP wat dichter bij haar electoraat te zitten.
De laatste jaren zijn enkele van onze naaste collega's betrokken geweest bij een onderzoek dat heeft geleid tot de publicatie van een boek over 'De Lage Landen en het Hogere'. Uit dit onderzoek blijkt dat Nederlanders zich nog op allerlei manieren bezig houden met 'het hogere'. Idealen spelen nog steeds een belangrijke rol in het leven van de Nederlander. En de SP is een partij met een duidelijk socialistisch ideaal dat een deel van die Nederlanders aanspreekt. De PvdA heeft daarentegen haar ideologische veren al lang geleden afgeschud.
Daarnaast heeft de SP met Emile Roemer momenteel een charismatische fractievoorzitter. Onder het lijsttrekkerschap van Agnes Kant waren de peilingen beduidend minder gunstig. Maar voor de rol als oppositieleider is Roemer duidelijk meer op zijn plaats dan Job Cohen.
Toch dreigt ook voor de SP als ze gaat besturen op termijn eenzelfde positie als waarin de PvdA en ook het CDA verkeren. Beide partijen zitten al tijden in dat radicale midden, het politieke schemerveld waar de CDA nu bewust voor kiest en zich weer aantrekkelijk hoopt te maken, maar waar partijen momenteel vooral kiezers lijken te verliezen.
Het radicale midden is ook enigszins onvermijdelijk. Absolute meerderheden kennen we immers nauwelijks in Nederland, dus het sluiten van compromissen zal altijd noodzakelijk blijven. Maar als partijen te vaak compromissen sluiten en in de ogen van de kiezer te veel op elkaar gaan lijken, dan biedt dat ruimte voor nieuwe partijen. Pim Fortuyn en de PVV hebben daarvan geprofiteerd, maar ook de SP doet dat. Steeds meer zelfs.
De SP wil nu de volgende stap maken. Roemer gaf in de media al aan: 'De SP moet in het volgende kabinet. We zijn er aan toe'. De SP wil besturen, iets wat de partij overigens op lokaal en provinciaal niveau (Noord-Brabant) al doet. Maar het is opvallend dat verschillende conflicten op die niveaus – van alle lokale en provinciale volksvertegenwoordigers treden SP'ers het meest af – het positieve landelijke beeld van de SP nauwelijks schade lijken te berokkenen. Hooguit draagt het bij aan het verlies van leden (ruim tweeduizend in het afgelopen jaar), maar de mensen die deelnemen aan de polls zien in de SP nog steeds een geloofwaardig alternatief voor zowel het huidige kabinet als waarschijnlijk ook voor de PvdA.
Op korte termijn – met een rechts kabinet en de positie van de PvdA – denken we dat de SP het in de peilingen nog wel goed zal blijven doen.
Maar op de langere termijn zal toch het dilemma gaan spelen: meebesturen of niet. Electoraal groot, idealistisch zuiver, maar langs de zijlijn staan? Of toch, net als vele voorgangers, ondervinden wat het is om compromissen te sluiten?
Het radicale midden lonkt ook voor de SP.
Casper Geurtz en Julien van Ostaaijen zijn allebei als onderzoeker en docent werkzaam aan de Tilburgse School voor Politiek en Bestuur, onderdeel van de Universiteit van Tilburg.
© Eindhovens Dagblad 2012, op dit artikel rust copyright.
Sorteer reacties
. de sp is een goede een een eerlijke partij dat kun je van
