Aanpak van uitbetaalde bonussen is lastig

De heer Wassenaar heeft volkomen gelijk als hij stelt dat bonussen alleen maar aan te pakken zijn als er sprake is van bijzondere, onvoorziene omstandigheden, zoals de huidige crisis. Het zou bij veel organisaties, met name banken en verzekeraars, dus inderdaad voor de hand gelegen hebben als zij de bonussen achterwege zouden hebben gelaten of op zijn minst sterk gematigd, want die onvoorziene omstandigheden doen zich nu voor. Het feit dat zulks niet gebeurt tekent de arrogantie van het heersende management, voor zover die al niet nadrukkelijk aan het licht kwam tijdens de weinig verheffende bijeenkomst van de bankiers in de kamer eind vorig jaar.
In vele andere gevallen, met name voor de managers uit lagere echelons, is een bonus een welkome aanvulling op het salaris, net zoals provisie bij vertegenwoordigers. Daar moet je dus niet aan willen tornen, tenminste als zij de prestaties hebben geleverd die daar tegenover staan.
De heer Wasser doet het echter voorkomen alsof hoge salarissen nu eenmaal noodzakelijk zijn om aan goede managers te komen. Dat is echter een drogredenering. Als iets de laatste tijd wel is aangetoond dan is het wel dat een hoog salaris geen enkele garantie geeft dat je met een goede bestuurder te maken hebt. Statistisch is geen enkele correlatie aan te tonen tussen de hoogte van het salaris en de kwaliteit van de betreffende manager. Er zijn vele voorbeelden van topmanagers die met een relatief bescheiden salaris van enkele tonnen top prestaties leveren, en er zijn ook vele voorbeelden van topmanagers die er, ondanks hun giga salaris, een puinhoop van hebben gemaakt. Door een salaris van ettelijke miljoenen te betalen wordt ten onrechte de suggestie gewekt dat men iemand heeft binnen weten te halen die over bovennatuurlijke eigenschappen beschikt en de toekomst kan voorspellen. Niets is echter minder waar. Ook topmanagers slaan de plank regelmatig mis en dat is hen in een aantal gevallen ook niet eens aan te rekenen. Sommige beslissingen lijken heel slim, maar pakken later onverwacht fout uit, vaak door zich wijzigende omstandigheden. Hun beslissingen zijn vaak niet meer dan een gok, ook al zijn zij door hun adviseurs van tevoren goed geïnformeerd. Neem de beslissing van Daimler Benz om Chrysler over te nemen, dat leek een gouden greep. Vriend en vijand waren het erover eens dat zoiets heel positief voor Daimler uit zou gaan pakken. Immers, de Amerikaanse markt zou veel beter bewerkt kunnen worden met 3.000 extra dealers, en de fabricagekosten van zowel Mercedes als Chrysler zouden sterk dalen via synergie door uitwisseling van onderdelen. Het is echter op een ramp uitgelopen met een strop voor Daimler van zo'n 40 miljard euro. Het is de bestuurder niet eens aan te rekenen, want niemand had dit kunnen voorspellen. En ook als het besluit niet was genomen, dan had niemand aan kunnen tonen dat het beter anders had gekund. Topbestuurders worden kwaliteiten toegedicht die in geen enkel mens te vinden zijn. Er hangt dus een quasi wetenschappelijke mistiek over de kwaliteit van deze bestuurders die helemaal niet terecht is. Natuurlijk zijn er kanjers, maar die zijn er ook voor een paar ton.
Banken zouden hun eigen high potentials intern moeten opleiden en de besten laten doordringen tot de raad van bestuur. Het is dan helemaal niet nodig om tegen een absurd salaris anderen weg te kopen bij de concurrent, want dan betaal je in ieder geval de hoofdprijs.
Er studeren jaarlijks bij universiteiten en hogescholen genoeg potentiële managers af. De angst dat de goeden naar het buitenland vertrekken is ook een drogredenering: er werken vrijwel geen Nederlanderse topmanagers in buitenlandse dienst.
Topmanagers hebben bovendien de onhebbelijke neiging hun salaris goed te praten door het te vergelijken met wat topmanagers in Amerika verdienen. Zij vergelijken hun salaris wijselijk niet met wat een topmanager in Polen verdient. Ook de vergelijking met idiote salarissen van topsporters wordt wel eens getrokken, maar het feit dat er misstanden in de sport bestaan mag geen excuus zijn dit ook door te trekken naar andere sectoren van de samenleving.
Het gegeven dat topmanagers besissingen moeten nemen onder hoge risico's vormt ook al geen rechtvaardiging voor een torenhoog salaris, dat is namelijk niet hun verdienste maar dat is inherent aan het type beslissingen. Het risico is ook altijd voor het bedrijf en niet voor hen. Als zij namelijk succesvol zijn worden ze rijk want dan halen ze een hoog bedrag aan bonussen binnen, als ze falen worden ze ook rijk want dan gaan ze met een gouden handdruk weg. Hun netwerk zorgt er vervolgens voor dat ze snel weer elders aan de slag zijn. Hoezo afbreukrisico? Trouwens, in elk ander beroep moet een ontslagen werknemer ook maar weer zelf zien aan de slag te komen, dus waarom zouden topmanagers voor ontslag gecompenseerd moeten worden?
Er zou wereldwijd een wet moeten komen waarbij het maximum salaris van iemand in loondienst gemaximeerd wordt op bijvoorbeeld 20 x het salaris van de laagst betaalde in de onderneming. Dan praat je altijd nog over ettelijke tonnen en dat is ook heel veel geld, meer dan onze minister president verdient. Daar moet het echt wel voor kunnen.
Het is trouwens tekenend dat de graaicultuur vrijwel uitsluitend te vinden is bij topmanagers in loondienst, en nauwelijks bij ondernemers die met een heel wat bescheidener salaris genoegen nemen. Die laatsten hebben veel meer committment met hun bedrijf, haar personeel en de klanten om zich zo exorbitant te willen verrijken. Jammer genoeg hebben we aan ondernemers groot gebrek, graaiers daarentegen kunnen we missen als kiespijn.


F. van de Camp
Econoom bij Fontys Hogescholen

F. van de Camp - 27-03-2009 | 09:55