President Barack Obama in een poging om Amerikanen te overtuigen van het belang van een nieuw systeem voor de verzekering van ziektekosten. foto Dean Humphrey/EPA
Tijdens de historische dagen rond Barack Obama's ambtsaanvaarding in januari kon je al horen dat het ondanks zijn grote populariteit onvermijdelijk zou zijn dat hij, eenmaal in het Witte Huis beland, bepaalde groepen Amerikanen teleur zou stellen.
Dat gebeurde inderdaad, maar verrassend is dat die teleurstelling zich inmiddels heeft uitgestrekt tot het hele politieke spectrum: niet alleen bij rechts, ook aan de linkerkant en in het midden. Sinds een maand of twee woedt in de VS een kleine volksopstand over het voornemen van de president om het Amerikaanse systeem van ziektekostenverzekeringen ingrijpend te hervormen. De oppositie kwam aanvankelijk vooral van rechts. Congresleden die tijdens het zomerreces in hun kiesdistricten zogeheten 'town hall meetings' hielden (bijeenkomsten waar iedereen z'n zegje kan doen over het beleid) werden geconfronteerd met luidkeelse protesten tegen de Democratische plannen.
De Democraten beweren dat die tegenstand georganiseerd is door verzekeringsmaatschappijen, die veel te verliezen hebben én door rechtse activisten die Obama nooit als president zullen accepteren. In deze kringen wordt hij enerzijds afgeschilderd als een Leninist, die de Amerikanen een socialistisch systeem wil opleggen, en anderzijds als een nieuwe Hitler.
De activisten zijn de spreekbuis van een flinke randgroep ter rechterzijde van het Amerikaanse politieke spectrum. Die groep ziet het beleid als een samenzwering, voelt zich door Obama bedreigd en is bereid zich te verdedigen, desnoods met geweld. Vandaar hun ophef over de vermeende 'death panels': de door voormalig vicepresidentskandidate Sarah Palin als schrikbeeld verzonnen commissies van medici die zouden moeten beslissen over leven en dood, vooral voor ouderen. Vandaar ook de posters van Obama als Hitler of het demonstratief gewapend komen opdagen bij spreekbeurten van de president. De rechtse media doen niets om deze gevaarlijke hysterie te kalmeren, integendeel.
Er waren ook oprecht bezorgde burgers onder de demonstranten, mensen die vrezen dat een door de staat georganiseerde uitbreiding van het verzekeringsstelsel de staatsschuld nog verder zal doen stijgen. Bovendien zijn zorgen over rantsoenering van medische zorg niet geheel uit de lucht gegrepen, want elke poging om de ziektekosten binnen de perken te houden, brengt onvermijdelijk afwegingen met zich mee over welke behandeling in bepaalde situaties wel of niet de moeite waard is.
In reactie op het verzet heeft Obama enkele van zijn standpunten aangepast, maar dat heeft hem ook steun onder zijn eigen aanhangers gekost. Zij zijn kwaad dat Obama de invoering van een 'staats-basispolis' die naast de particuliere polissen aangeboden zou moeten worden, lijkt te heroverwegen.
Een succesvol lijkend wetsvoorstel is zo een stuk minder zeker geworden. Obama kan komende herfst dan ook een politieke nederlaag lijden, vergelijkbaar met de mislukte poging van Bill en Hillary Clinton in 1993-1994 om alle Amerikanen een betaalbare ziektekostenverzekering te bezorgen.
Het is nog niet zo ver, en de politieke vaardigheden van Obama en zijn helpers zijn wel eerder onderschat, maar de manier waarop het Witte Huis de zaken de afgelopen maanden heeft aangepakt, geeft wel te denken. Te weinig eigen initiatief en duidelijkheid; te veel vrijheid gegeven aan de Democraten in het Congres; te langzaam op de campagne van rechts gereageerd.
In de Amerikaanse politiek bestaat geen grotere uitdaging dan te proberen elke Amerikaan medisch te verzekeren op een manier die noch de verzekerden, noch hun werkgevers, noch de staat tot faillissement brengt. President Harry Truman probeerde het in de jaren '40 en faalde, Lyndon Johnson kreeg het in de jaren '60 slechts voor ouderen en armen voor elkaar, en in de jaren '90 volgde het debacle van Bill Clinton.
Intussen levert het huidige systeem het minste waar voor zijn geld op in de hele geïndustrialiseerde wereld, is ruim tien procent van de bevolking voor medische zorg aangewezen op de eerste hulp, zijn tientallen miljoenen Amerikanen onderverzekerd en kan vooral het midden- en kleinbedrijf zich steeds moeilijker polissen voor werknemers veroorloven. Vanaf 8 september komt het Congres weer bijeen. Hoewel Obama en zijn adviseurs tot die tijd op alle niveaus over deze kwestie zullen overleggen, lijkt het er steeds meer op dat de presidentiële wens om de hervorming met Republikeinse steun aangenomen te krijgen niet wordt vervuld. Het wordt zelfs lastig alle Democratische neuzen dezelfde kant op te krijgen.
Afgezien van de vraag of het lukt het plan door het Congres te krijgen, is wel duidelijk dat het met een van Obama's andere grote doelstellingen – depolarisatie – voorlopig niets wordt. De Amerikaanse politiek blijft net zo gepolariseerd als de afgelopen twee decennia het geval was.
-
Dr. Ruud van Dijk is docent Nieuwste Geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam
© Eindhovens Dagblad 2012, op dit artikel rust copyright.
