Drukte aan de kassa van een speelgoedwinkel. foto Ton van de Meulenhof
De komende dagen bereikt de drukte in de winkelcentra weer een top. Grote
massa's gaan op stap om hun inkopen voor Sinterklaas te doen. Het lijkt
alsof de cadeaus elk jaar meer en groter moeten zijn. Maar was Sinterklaas
niet eigenlijk een feest van gezelligheid, surprises en gedichten?
Het valt op dat ook in andere landen de drukte in de winkels rond deze tijd
het grootst is. Misschien heeft het te maken met de korter wordende dagen,
die vragen om wat vrolijkheid. 'Iets nieuws kopen' kan die vrolijkheid
eventjes geven. Maar inmiddels is de stroom van spullen zo groot, dat die
een aanslag vormt op het milieu. Kan dat niet anders?
Milieuactivisten grijpen juist deze periode van koopwoede aan om een
discussie te beginnen over de consumptiecultuur. Wie zaterdag 28 november de
stad in gaat loopt de kans een groepje 'consuminderaars' tegen het lijf te
lopen.
Het was de Canadees Ted Dave, die in 1992 de eerste
Niet-Winkeldag uitriep. Dave verdiende zijn geld destijds in de
reclamewereld. Het ging hem tegenstaan om consumenten te verleiden tot
steeds meer kopen. Hij besloot zijn creatieve talenten in te zetten voor een
campagne tegen de consumptiecultuur. 'Doe mee door niet mee te doen', was de
slogan. Het initiatief vond navolging en nu is het op de laatste zaterdag in
november Niet-Winkeldag in tientallen landen. Het is een ludieke protest met
een serieuze ondertoon.
Consumptie heeft alles te maken met het
milieu. Wie minder koopt verbruikt minder grondstoffen en energie en heeft
minder afval. De Amerikaanse onderzoekster Annie Leonard maakte er een
prachtig filmpje – 'The Story of Stuff' – over dat circuleert op internet.
Zij deed meer dan tien jaar onderzoek om te achterhalen hoe het zit met de
spullen die zij koopt en verbruikt. Daarvoor reisde ze de wereld rond en
praatte ze met deskundigen. Het simpele verhaal dat zij kende was: een
product begint als grondstof, daarna wordt er iets van gemaakt, het product
wordt geconsumeerd en daarna wordt het afval. Dat systeem is een
eenrichtingsproces. En omdat de aarde niet oneindig groot is, kan dat zo
niet doorgaan.
Een andere benadering is de 'ecologische
voetafdruk'. Elk mens legt met zijn consumptie beslag op een deel van de
aarde. Voor een rijke westerling is dat veel meer dan voor een arme bewoner
van een Derde Wereld-land. Als iedereen op dezelfde grote voet zou leven als
de mensen in de rijke wereld, zouden de milieuproblemen niet te overzien
zijn. Daarom gaat het niet alleen om behoud van het milieu, maar ook om
eerlijk delen. Trouwens: ook in die rijke wereld zijn er grote verschillen.
Ook in Nederland is er nog een grote groep mensen die eerder te weinig dan
teveel te besteden heeft.
Omdat elk product energie heeft gekost
om het te maken, betekent minder consumeren vanzelf ook minder
energieverbruik en minder CO2-uitstoot.
Aan consumptie valt niet
te ontkomen aan consumptie. Maar soms kan het wel wat minder. In de jaren
dat ook in Nederland activiteiten plaatsvinden op de Niet-Winkeldag, zijn al
veel mogelijkheden geopperd. Wie winkelt bij wijze van vrijetijdsbesteding,
een fun-shopper is, loopt de kans om zaterdag een lijst vol alternatieven in
de hand gedrukt te krijgen, van boswandelingen tot spelletjes. En wie op
zoek is naar een cadeautje, krijgt ook vele mogelijkheden aangereikt. Heel
populair is de tegoedbon met de tekst 'Ik kom een keer helpen je huis op te
ruimen'. Dat cadeau wordt door veel mensen erg op prijs gesteld.
De
Niet-Winkeldag is een symbolische dag. Het gaat er niet om dat iedereen die
zaterdag de stad in gaat om inkopen te doen rechtsomkeert maakt. Het zou al
winst zijn als meer mensen even stilstaan bij het gegeven dat geluk niet te
koop is en zeker niet schuilt in het bezit van veel spullen. Wie geld
overhoudt kan dat aan goede doelen geven of korter gaan werken. Uiteindelijk
betekent minder consumptie dat er ook minder productie nodig is. Met een
economie die wat minder tijd vraagt, blijft meer tijd over om te leven. Meer
ruimte dus voor een Sinterklaasavond met wat minder cadeautjes maar wel
extra lange gedichten.
-
De auteur is medewerker van
Omslag - Werkplaats voor Duurzame Ontwikkeling in Eindhoven, de organisatie
die de Niet-Winkeldag in Nederland introduceerde.
