President Obama slaagde er ook niet in om van de klimaattop een succes te maken.foto EPA
Wanneer je met een oud-wielrenner naar de Tour de France zit te kijken en je kritisch uitlaat over de verrichtingen van deze of gene renner, loop je snel de kans dat je te horen krijgt: 'Ja, ga 't maar eens doen!' Zoiets zou de vele critici van president Barack Obama ook toegevoegd kunnen worden nu Obama zijn eerste jaar in het Witte Huis achter de rug heeft. Een groeiend aantal Amerikanen is ontevreden over wat de president het afgelopen jaar heeft bereikt.
Er is nog altijd een meerderheid met een positieve mening, maar het percentage ontevredenen is groeiende. Ook in het buitenland groeit de twijfel.Critici zijn er onder zowel tegenstanders als politieke vrienden. Van rechts komen beschuldigingen over een vermeende invoering van het socialisme in de VS. Uit conservatieve hoek is er ook de meeste zorg over de spectaculair groeiende staatsschuld. Obama's buitenlands beleid is volgens Republikeinse opponenten het tegenovergestelde van wat het zou moeten zijn: de president schoffeert Amerika's vrienden en er is geen dictator in de wereld die hij niet met een uitgestoken hand tegemoet treedt. Zijn Nobelprijs voor de vrede wordt 'a joke' genoemd.
Ook politieke vrienden worden onrustig. De financiële instellingen die bijgedragen hebben aan het ontstaan van de huidige crisis worden nauwelijks aangepakt. Op andere onderdelen van de progressieve agenda is het louter compromissen of zelfs uitverkoop wat de klok slaat: veel van de onder Bush-Cheney in praktijk gebrachte behandeling van terrorismeverdachten wordt door Obama voortgezet; in plaats van een terugtrekking uit Afghanistan aan te kondigen, stuurt de president duizenden extra Amerikanen de strijd in; essentiële onderdelen van een effectief klimaatbeleid heeft de president laten vallen, en hetzelfde geldt voor de langverwachte hervorming van het gezondheidszorg.
Iedereen maakt zich ondertussen zorgen over de hoge werkloosheid, het gebrek aan nieuwe banen en de financiële moeilijkheden waarin lokale overheden zich bevinden. En dan zijn er de miljoenen hardwerkende Amerikanen die het afgelopen jaar hun baan hebben verloren, inmiddels door hun spaargeld heen zijn, hun huis zijn kwijtgeraakt en nu op de rand van de armoede leven.
Dat mag allemaal waar zijn, maar nogmaals: ga 't maar eens doen. Een jaar geleden, te midden van de euforie over zijn verkiezingsoverwinning, kon je hier en daar al horen dat Obama als president ongetwijfeld mensen teleur zou gaan stellen. Die relativerende geluiden kwamen voort uit een scherp besef van wat Obama onlangs in een toespraak zelf 'the world as it is' noemde. Dit in tegenstelling tot de wereld zoals die er ideaal uit zou moeten zien.
De werkelijkheid die Obama een jaar geleden in het gezicht staarde, was donker en dreigend. De Amerikaanse economie maakte de grootste crisis in tachtig jaar door en velen vreesden voor een nog diepere val. Internationaal was Irak, met meer dan 300.000 Amerikaanse militairen, stabieler dan twee jaar eerder, maar nog niet echt stabiel. In Afghanistan en Pakistan glipten de zaken Amerika door de vingers. Amerika's vrijheid van handelen was nog maar een schim van waar het land aan gewend was geraakt, ook omdat dankzij het beleid van Obama's voorganger het respect voor de VS overal flink was gedaald. Noord-
Korea en Iran, maar ook Rusland en China deden er hun voordeel mee, en bondgenoot Europa was verdeeld en timide als altijd.
Het regeringsbeleid van een wereldmogendheid als de VS is te vergelijken met een supertanker. In januari moest Obama niet slechts proberen van koers te veranderen – wat onder gunstige omstandigheden al moeizaam gaat – hij moest het watermakende schip ook drijvende houden. Dat ook nog te midden van gevaarlijke klippen en ijsbergen, terwijl de bemanning (het Congres, maar ook zijn eigen Democratische partij) sterk verdeeld was en er links en rechts piratenschepen op ramkoers lagen. Gaat 't maar eens doen.
Zo bezien is het al heel wat dat er geen rampen zijn gebeurd en er geen grote blunders zijn gemaakt. Maar het saldo is positiever. Mede dankzij de financieel-economische reddings- en stimuleringspakketten groeit de Amerikaanse economie weer een beetje en een tweede Great Depression is steeds minder waarschijnlijk. Binnenlandse hervormingen vorderen, zij het met kleine stapjes – zie de gezondheidszorg. Internationaal speelt de VS weer een constructieve en waar mogelijk leidende rol, waarbij zorgvuldig wordt omgegaan met machtige, eigenzinnige staten als Rusland en China.
Belangrijker is dat Obama zich als raspragmaticus heeft bewezen, iemand die zorgvuldig en gewetensvol over de problemen nadenkt en mede daarom een langetermijnvisie volgt. Om de wereld te veranderen, moet je hem eerst accepteren zoals hij is. Je kunt heel zuivere principiële eisen hebben, als er niet genoeg voorstemmers zijn in het Congres of niet genoeg landen die eveneens belang hebben bij jouw voorstellen, dan komt er van je plannen niets terecht. Je moet ook erkennen, zoals Obama onlangs in Oslo na het verkrijgen van zijn Nobelprijs benadrukte, dat bepaalde gevaren alleen militair bestreden kunnen worden.
Lang niet alles waar Obama het afgelopen jaar op heeft ingezet zal de komende jaren precies het gewenste resultaat opleveren. Maar te oordelen naar zijn crisismanagement in 2009 mogen wij en de Amerikanen best vertrouwen hebben in Obama's volgende jaren in het Witte Huis.
-
De auteur doceert nieuwste geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam.
