Lidewij Edelkoort: 'visionair'. archieffoto Reyer Boxem ;Louis Kalff in de jaren zestig bij het Evoluon in Eindhoven. foto archief ED
Louis Kalff in de jaren zestig bij het Evoluon in Eindhoven. foto archief ED
1/2
Het aangekondigde vertrek van Lidewij Edelkoort is geen incident of anekdote, of te wijten aan onverenigbaarheid van karakters, of het gevolg van een persoonlijke vete of wat dan ook.
Het is een meer fundamentele kwestie, die alles te maken heeft met de relatie tussen design en management; tussen kunst en economie. En bovenal met de relatie tussen Eindhoven en design.Jaren geleden kocht ik in de opruiming het boek 'Philips, a study of the corporate management of design' uit 1989 van John Heskett. Helder en gedetailleerd beschrijft het de biografie van Philips Design. Het is een bijna profetische showcase van hoe bestuurlijk Eindhoven zich alsmaar niet onderscheidend weet te verhouden tot design en tot toptalenten op dat gebied, en terugvalt op de aloude slogan 'doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg'.
Het boek begint met de aanstelling in de jaren dertig van de vorige eeuw van architect Louis Kalff als hoofd van de afdeling propaganda van Philips. Hij was verantwoordelijk voor het ontwerpen van posters, showcarts, brochures, reclame en op de tweede plaats voor de manier waarop Philips deelnam aan wereldtentoonstellingen. Kalff kreeg alle vrijheid om zijn creatieve opvattingen vorm te geven. Weliswaar moesten alle plannen langs de directie, maar verder was zijn afdeling autonoom.
In de jaren vijftig wordt de afdeling propaganda echter gesplitst. Kalff blijft betrokken bij de sectie licht, maar voor de divisie apparaten wordt Rein Veersema, ook een architect uit Delft, aangesteld. Hij vertegenwoordigt een nieuwe generatie die bekend is met massaproductie en technologie, en accepteert dat in een commerciële organisatie design anoniem moet zijn en een zaak is van samenwerking met andere disciplines.
Korte tijd later vormt Kalff een nieuwe ontwerpgroep: Apparaten Vormgeving. Die heeft als belangrijkste taak om met de vormgeving van producten de verkopen en een gevoel voor originaliteit te bevorderen. Ontwerpers worden aangetrokken via de nieuwe avondopleiding van de Akademie Industriële Vormgeving in Eindhoven en een kortere design-opleiding in Den Haag.
Daarna beschrijft het boek een uiterst moeizaam intern proces om design te verbinden met management, in de hoop het zo onderdeel te maken van het creatieve DNA van het snel groeiende concern. De boodschap was design tot een 'corporate value' te maken, door het aantrekken van beroemdheden, door reorganisaties, de introductie van designmanagement en de uitgave van een huisstijlhandboek. En dit alles onder het – nog steeds actuele – motto: mensen lezen niet, mensen herkennen. Uiteindelijk ging het erom design onderdeel te maken van het managementproces.
De parallel met wat nu al geruime tijd in Eindhoven speelt, is meer dan frappant. De meer bedrijfsmatige, rationele en economische benadering van Brainport contra de artistieke, emotionele en onderzoekende houding van Lidewij Edelkoort. De lijn Veersema en de lijn Kalff. En een stadsbestuur dat geen standpunt kan, weet of wenst in te nemen. Als de stad ooit nog te boek wil staan als World Design Capital of gewoon als een inspirerende en toonaangevende designstad, dan moet ze gezien haar verleden misschien wel kiezen voor een meer kunsten-georiënteerde insteek, passend bij het profiel van de Design Academy, in plaats van een designmanagement-georiënteerde benadering.
Het zou misschien heel fraai kunnen door als aanvulling op de actualisering van het NatLab een DesignLab te introduceren, als een centre of excellence voor materiaalonderzoek en experimenteel design en als voortzetting en actualisering van het gedachtegoed van Kalff.
Intussen claimt ieder beetje stad het label designstad, en daardoor is design ook bezig met een zelfslopend proces. Kreten als 'alles is design', een overdaad aan snelle designhandel, misbruik van het woord design voor marketingdoelen, goedbedoelend en veel management en het ontbreken van visie, debat en curatorschap zijn hieraan ook debet.
Lidewij Edelkoort is als internationaal bekend en beroemd visionair en curator alleen daarom al van nauwelijks te onderschatten belang voor Eindhoven. Vooral omdat alleen zij in staat is het imago van Eindhoven om te buigen. Eindhoven staat toch vooral te boek als een in zichzelf gekeerde stad van ratio, managers en bedrijven, en veel minder als een uitbundige stad van emotie, experiment en de kunsten. Brainport is voor zo'n verandering niet bepaald de aangewezen partij en heeft ook niet de juiste achtergrond en houding. En mensen als Edelkoort hebben nu eenmaal een gezonde dosis fratsen, grillen en grollen, en mogen daarom wat kosten.
Natuurlijk ontstaan er door haar vertrek nieuwe kansen, maar dat is een dooddoener want dat is altijd zo als er iemand vertrekt. Elke Chinees zal je vertellen dat het karakter voor crisis ook het karakter is voor kans. Dus laten we snel een (externe) mediator aanstellen die in staat is de nu ontstane situatie het hoofd te bieden. En laten we Lidewij vooral de ruimte en een zeer riant budget gunnen en hopelijk ook geven.
-
Han le Blanc is managing director Alice Foundation en mede-initiatiefnemer Week van het Ontwerp.
© Eindhovens Dagblad 2012, op dit artikel rust copyright.
Sorteer reacties
