Het HCZ-gebouw voordat het door de krakers werd verlaten. foto Jean Pierre Reijnen
De ravage in het ontruimde HCZ-kraakpand in Eindhoven is koren op de molen
van de voorstanders van het kraakverbod. Toch gaat met dat verbod veel
verloren.
Hans Matheeuwsen, de kraakgoeroe van Eindhoven, slaakte deze week een diepe
zucht. Dom, dom, dom, vond hij. De onverlaten die het einde van het
HCZ-kraakpand in Eindhoven hadden aangegrepen om flinke vernielingen aan te
richten hebben het kraken een slechte dienst bewezen, sprak Matheeuwsen. "
Dit verschaft mensen die de nieuwe wet er door willen douwen legitimiteit."
Kraken wordt waarschijnlijk binnen enkele maanden verboden. De wet ligt nu ter
beoordeling bij de Eerste Kamer. De Tweede Kamer ging al akkoord. In de
nieuwe wet staat het eigendomsrecht boven het recht van de kraker. Wie toch
andermans gebouw intrekt, begaat voortaan een misdrijf.
Volgens de
voorstanders – CDA, VVD, SGP, ChristenUnie, PVV – werkt kraken verloedering
in de hand, zorgt het voor overlast en vinden er soms criminele activiteiten
plaats in kraakpanden. Bovendien zouden deze panden buitenlandse lieden
aantrekken die louter uit zijn op goedkope woonruimte.
Met de
ravage in het HCZ-pand in het hoofd is men al gauw geneigd het kraakverbod
een heel goed idee te vinden. Maar de vraag is eigenlijk of de gesloopte
toiletpotten en wanden wel iets te maken hebben met kraken. In principe
niet.
Het HCZ-pand heeft meer dan een jaar lang heel goed
gefunctioneerd, wat bijna wonderlijk is als 130 mensen van allerlei pluimage
met elkaar samenwonen. Voor jongeren die zelfstandig willen wonen, zijn de
commerciële huurprijzen ook in Eindhoven hoog. Zij vonden onderdak in het
HCZ-pand. Belangrijker nog was het feit dat in het voormalige kantoorpand
van Philips heel veel beginnende kunstenaars en ontwerpers woonden en
werkten. Van een fijnzinnige houtbewerker tot een man die prachtige
miniatuur-landschappen maakte als kunstvorm.
Uit diverse bezoeken
kan ik alleen maar concluderen dat van troep in het pand nooit sprake was.
De bewoners hadden steeds goed contact met de politie en de buurt.
Overlastmeldingen waren er amper. Helaas liep het op het slotfeest toch mis,
door toedoen van mensen die van heinde en verre op het feest afgekomen
waren. Maar om vandalisme en andere criminele vergrijpen te straffen,
bestaan in Nederland allang wetten. Als er op een snelweg te hard wordt
gereden, worden de hardrijders beboet – wordt dus niet de hele snelweg
gesloopt.
Kraken heeft Nederland namelijk ook veel goeds gebracht,
en zeker Eindhoven. De stad had er cultureel (nog) schraler uitgezien als
kraken nooit was gedoogd.
De Effenaar, De Fabriek, Flipside,
stichting Atelierdorp, Kelderman & Van Noort en La Bolleur zijn ooit
begonnen in een kraakpand. Om over veel, succesvolle ontwerpers,
ex-studenten van de Design Academy, maar te zwijgen – bijvoorbeeld Maarten
Baas.
Zij zochten en vonden in Eindhoven leegstaande panden waar
ze de ruimte hadden om in alle vrijheid hun wilde ideeën te boetseren.
Beginnende kunstenaars en ontwerpers verdienen doorgaans te weinig om een
fatsoenlijke werkruimte te kunnen betalen.
Ook nu zijn op tal van
plaatsen in Eindhoven dit soort collectieven bezig. Ze hebben gekraakte
ruimtes opgeknapt, vaak een gebruikersovereenkomst met de eigenaar
afgesloten en in ruil daarvoor soms diensten verleend voor de buurt. Vooral
dít was kraken in Eindhoven in het laatste decennium.
Martin
Born, een Eindhovense ontwerper, nam in het najaar het initiatief tot een
landelijke actie. Heel veel mensen uit de culturele wereld sloten zich aan
bij de actie 'Kraken heeft Nederland vormgegeven'. Van politici hoorden ze
dat die nooit hadden stilgestaan bij deze keerzijde van het kraakverbod.
Maar het was te laat.
Een stad als Eindhoven heeft een creatieve
onderwereld nodig. Die komt op de tocht te staan. Met Strijp-S is dit niet
op te lossen. Ontwerpers en kunstenaars laten zich niet dwingen door
gemeentelijk beleid van bovenaf. De beste nieuwe initiatieven ontstaan
altijd op onverwachte plekken.
De gemeente Eindhoven zal moeten
nadenken hoe de stad in de toekomst met het kraakverbod toch talenten aan
zich kan blijven binden, teneinde ooit de designstad te worden die ze wil
zijn.
-
De auteur is redacteur van deze krant.
