Het begint onschuldig. Een medewerker in een fabriek wordt lacherig aangekeken als blijkt dat hij niet voor Ajax maar Feyenoord is. Na drie jaar is de situatie alleen maar erger geworden. Er hoeft maar iets mis te gaan op de werkvloer of zijn collega's brengen het in verband met die 'andere' club. Voor de persoon in kwestie is de lol er allang vanaf. Hij houdt er inmiddels slapeloze nachten aan over.

Zo kan het gaan en vaak gaat het ook zo. Ongewenste omgangsvormen op het werk komen meer voor dan we denken. Vijftien procent van de werknemers heeft er mee te maken. Ongewenst gedrag van klanten en leveranciers komt nog vaker voor. Vaak hebben bedrijven zelf niet door hoe erg het is. De pesterijen worden steeds groter. Leidinggevenden doen in veel gevallen net zo hard mee.

De gevolgen laten zich raden. Medewerkers gaan minder goed functioneren en melden zich ziek. Bedrijven en samenleving worden zo op enorme kosten gejaagd. Denk aan ziektekosten, lagere productiviteit, hulpverlening, verlies van klanten en arbeidsongeschiktheidsuitkeringen. Een schadepost van vier miljard euro per jaar!

Ongewenste omgangsvormen zijn er in soorten en maten. Ruwweg zijn ze onder te verdelen in pesterijen, seksuele intimidatie, agressie en geweld en discriminatie.

Er vallen een paar dingen op. Tijdelijk personeel, zoals uitzendkrachten, is vaker het mikpunt van ongewenst gedrag dan medewerkers met een vaste aanstelling. Denk aan buitenlanders die zich – volgens de rest dan – net iets teveel inspannen en daarom al gauw als bedreiging worden gezien. Verder valt op dat leeftijdsdiscriminatie meer voorkomt de laatste tijd.

Het aantal klachten over discriminatie op de arbeidsmarkt is sterk toegenomen. Kern van het probleem is dat bedrijven – een hele lappendeken van wetgeving en regelgeving ten spijt – het probleem niet voldoende onderkennen. Veel ondernemingen denken dat het wel losloopt, waardoor groepsprocessen alle ruimte krijgen en het leven van individuele werknemers in een ware hel kan veranderen.

Het is dus zaak om er op tijd bij te zijn. Dat kan alleen als normen en waarden levend worden gehouden. Dus niet alleen problemen oplossen, maar ervoor zorgen dat ze niet ontstaan.

Het beleid om pesterijen tegen te gaan moet door de hele organisatie worden gedragen. Medewerkers met een klacht moeten zich veilig weten als ze die indienen.

Veel problemen kunnen worden voorkomen door het geven van voorlichting over psychosociale arbeid. Uit onderzoek blijkt dat nog maar twintig procent van de werknemers deze voorlichting krijgt. Daarnaast moeten leidinggevenden hier actief bij worden betrokken. Leidinggevenden horen in te grijpen als de omgangsvormen wordt geschonden.

Zoals wel vaker gaan de kosten hierbij voor de baten uit. Het is de investering meer dan waard. Investeren in gewenste omgangsvormen levert geld op.

Verder moeten ondernemingsraden een actievere rol spelen. Weinig ondernemingsraden hebben het onderwerp op de agenda staan. Vaak is er onvoldoende zicht op de omvang van ongewenst gedrag, waardoor het niet lijkt voor te komen of problemen als individuele casussen worden weggezet. De OR kan wel degelijk een rol spelen in het formuleren van goed beleid en het verbeteren van de werksfeer en de arbeidsverhoudingen.

Het formuleren van beleid tegen ongewenste omgangsvormen is in het belang van iedereen. Werkgevers en werknemers hebben daarbij een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Plezier hebben in het werk staat aan de basis van een goed product. Daar worden we met zijn allen beter van.

-

Door Mariska Pikaart, trainer/adviseur en mede-auteur van het boek 'Zo gaan we niet met elkaar om'.