In de nasleep van het artikel overheerst een Pavlov-reactie richting de Rooms-Katholieke Kerk. Ten onrechte: iedere openlijke homo of pedoseksueel liep in de jaren vijftig kans op lichamelijke verminking.

De NRC beschrijft één concreet geval van castratie uit het Gelderse internaat in Harreveld, gerund door de broeders van Amsterdam. Henk Heithuis werd in 1956 gedwongen opgenomen in een katholieke psychiatrische inrichting en daarna gecastreerd omdat hij homoseksueel zou zijn.

Heithuis zou 'een homoseksueel, een onbetrouwbaar persoon, een fantast en psychisch gestoord' worden genoemd.

In 1957 vergeleek Heithuis, in de officiële stukken aangeduid als NN2, de situatie in Harreveld met een bordeel. Heithuis was misbruikt door de broeders en klaagde de overste aan. Justitie vervolgde overste Gregorius van het internaat niet. De overste vertrok binnen twee weken na de melding naar Canada.

Heithuis wilde vervolgens smartengeld, maar kreeg het nooit. Hij overleed na een auto-ongeluk in 1958 in de buurt van Leiden.

De volstrekt abjecte ingreep die Heithuis moest ondergaan en zijn dramatische leven vonden plaats in de jaren vijftig. Het zijn de jaren dat het als volstrekt normaal werd geacht dat homoseksualiteit een ziekte was. Homoseksualiteit onder de 21 jaar was bij wet verboden. Justitie vervolgde overtreders actief. Als je al uit de kast durfde te komen, liep je het risico in handen van de medische wetenschap en de psychiatrie terecht te komen die zich bezig hielden met de genezing van homo's. Elektroshock en castratie waren daarbij niet ongebruikelijk.

In de jaren dertig raakte Justitie voor het eerst betrokken bij chirurgische castratie. De discussies die hieraan vooraf gingen waren hevig en de 'medicatie' werd vaak in verband gebracht met eugenetica (wetenschappelijk onderzoek naar het verbeteren van een ras, red.).

Vooral de Rooms-Katholieke kerk is tégen castratie en eugenetica. In Nederland werd echter in die tijd testikeltransplantatie gezien als een veelbelovende therapie tegen homoseksualiteit.

Uit onderzoek van historicus Theo van der Meer in 2009 blijkt dat er tussen 1930 en 1969 ruim 400 castraties zijn uitgevoerd met een zeer klein aantal homoseksuelen (minder dan twintig mannen). Collega F. Beyaert (1986) schat het aantal op 381 tbr-verpleegden (ter beschikking gesteld van de regering, thans tbs, red.) tussen 1938 en 1967. In 1968 waren de laatste castraties.

Ook in Engeland liet de Britse regering in die tijd homo's experimenteel behandelen voor hun 'kwaal'. Homo's kregen elektroshocks als ze langer dan acht seconden keken naar dia's van mannen.

Dus is er niets specifieks katholieks. In die tijd waren het juist katholieken en protestanten die tégen de castratiepraktijk waren, onder meer omdat die ingaat tegen de integriteit van het lichaam. Niet voor niets noemt de bisschoppenconferentie de berichten over castratie ontluisterend en veroordeelt zij de handelwijze. Het is zeer schrijnend dat een slachtoffer van seksueel misbruik wordt gecastreerd, terwijl de dader onbestraft blijft.

Hoezeer de aandacht ook terecht is, media en politici laten zich leiden door tunnelvisie. Zij zijn inmiddels zo geconditioneerd dat het aanbrengen van de noodzakelijke duiding en nuancering onvoldoende zijn gebeurd. Dat is jammer aan het verhaal, waarvan het wel zeer goed is dat het naar buiten is gekomen.

Het is evenzo schadelijk dat de media in dit geval geen maat weten te houden met de context van de tijdgeest en het verwerpelijke idee van destijds dat homo's ziek zouden zijn en operatief of chemisch moesten worden behandeld.


Door Eric van den Berg, publicist en runt de website katholiek.nl