Hoewel Griekenland inmiddels een nieuwe regering heeft, schuift de premier noch de minister van Financiën aan bij de Europese top. Beiden zijn ziek. Een meer symbolische weergave van dat Griekenland de zieke man van Europa is, is nauwelijks denkbaar.

Nadat medio juni bekend werd dat Pasok en Nea Demokratia een meerderheid hadden behaald bij de tweede verkiezingen in iets meer dan een maand, overheerste opluchting en zelfs euforie in Europa. Eindelijk was er een regering in Athene die de afgesproken maatregelen kon doorvoeren. Het lijkt veel mooier dan het is. De nieuwe regering is zeer instabiel. Ze wordt gedoogd door een zeer linkse partij. Hoe stabiel een gedoogconstructie is, daar is Nederland een ervaringsdeskundige in.

Bij elke poging de afspraken over belastingverhogingen en bezuinigingen na te komen, gaan de Grieken ongetwijfeld de straat op. Dát weet de nieuwe ministersploeg. Vandaar dat de eerste daad van de nieuwe regering is er bij de rest van Europa aandringen op twee jaar extra tijd om de vereiste maatregelen te nemen. Enkele geplande belastingverhogingen wil Athene toch maar niet implementeren, voorgenomen ontslagen onder ambtenaren schrappen en de lonen niet verlagen. Daarmee kiest de nieuwe regering voor de confrontatie met Europa in plaats van met de eigen onderdanen. Beide confrontaties uit de weg gaan is niet mogelijk.

Sinds het begin van de crisis lukte het Griekenland keer op keer weg te komen met het niet nakomen van afspraken. Athene denkt blijkbaar dat dat ook nu gaat lukken. Dat is een vergissing.

Toen de eurocrisis begon, was bekend dat een eventueel faillissement van Griekenland onvoorspelbare maar dramatische gevolgen zou hebben voor de Europese banken en daarmee voor de overheidsfinanciën en economische groei in de rest van de muntunie en daarbuiten. Grootschalige bankfaillissementen en een forse economische krimp zouden volgen. De euro zou in coma raken. Het voortbestaan van de eurozone, zo niet de Europese Unie, zou ernstig gevaar lopen. Dat is de reden waarom de eurolanden honderden miljarden euro's overgemaakt hebben om Griekenland boven water te houden en de Europese Centrale Bank (ECB) een zeer ruim monetair beleid voert, ondanks dat Athene keer op keer alle regels en afspraken aan haar laars lapte en de deadlines voor wat betreft het begrotingstekort en de staatsschuld ruimschoots miste.

Ondertussen dwongen de toezichthouders van banken in andere eurolanden hun financiële instellingen Griekse maar ook Spaanse en Italiaanse staatsobligaties van de hand te doen. Om er zeker van te zijn dat er ook een koper zou zijn, kocht de ECB op grote schaal staatsobligaties van die landen op. Anno 2012 hebben veel banken in Europa hun portefeuille van waardeloze staatsobligaties zodanig verminderd dat het omvallen van Griekenland wel voor schade maar niet voor omvallen van de banken zal zorgen. Zeker omdat die banken bij de ECB voor drie jaar lang onbeperkt kunnen lenen. Dat geeft ook ademruimte.

De laatste maanden is een omslag waar te nemen in de opstelling van de overige eurolanden ten opzichte van Griekenland. Zo vatte Jose Manuel Barosso, president van de Europese Commissie, de ontmoeting van de Europese leiders in mei samen met: wij staan achter Griekenland zolang dat land zich aan de afspraken houdt. De eurolanden is zelfs gevraagd draaiboeken te maken voor het geval dat Griekenland de muntunie verlaat. Nog niet zo lang geleden werd die mogelijkheid vaak afgedaan als absurd.

Nu de banken uit de gevarenzone zijn bij een Grieks faillissement – wat feitelijk het geval bij uittreden uit de eurozone – nemen ook Europese politici duidelijk afscheid van de Helleense Republiek. Sommige bedrijven gaan zelfs zo ver dat ze contant geld uit Griekenland weghalen, zoals Heineken. Het Britse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft het draaiboek klaar hoe eigen onderdanen te evacueren uit Griekenland. Zelfs veel Grieken zijn klaar om uit de euro te stappen, getuige de aanhoudende stroom spaargeld uit Griekenland richting andere (euro)landen. Een Griekse uittreding hoeft niet langer fataal te zijn voor de eurozone, laat staan de Europese Unie. Sterker nog, de kans dat Griekenland uit de eurozone (moet) stappen is groter dan ooit. Tot voor kort werkte de rest van de eurozone zich een slag in de rondte om Griekenland aan boord te houden. Nu heeft Europa de luxe 'nee' te zeggen tegen Griekenland als dat land zich weer niet houdt aan afspraken. Het gevolg is hooguit een beheersbare ramp, ook schadelijk maar niet fataal.

Zal Europa inderdaad 'nee' zeggen tegen Griekenland. Waarschijnlijk niet. Maar de opstelling jegens Athene zal wel drastisch anders zijn. Griekenland kan hooguit een jaar extra krijgen, zoals Spanje, maar meer ook niet. De plaatsvervanger van de premier en de minister van Financiën op de Europese top zullen met een weinig opbeurend bericht terugkeren naar Athene: Europa gaat veel harder om met ons, wij hebben geen troef meer in de gesprekken met de andere eurolanden.

De aftocht blazen van het front met Europa betekent per definitie nieuwe spanningen in Griekenland. Wat er ook gebeurt, een 'grexit' is na de verkiezingen in Griekenland niet minder maar méér waarschijnlijk geworden.

Door Sylvester Eijffinger, hoogleraar Financiële Economie, en Edin Mujagic, promovendus aan de Universiteit van Tilburg.