De internationale donoren voor Jemen, waaronder Nederland, komen morgen (23 mei) bijeen in de Saoedische hoofdstad Riyad. Voor de toekomst van Jemen is het nodig dat donoren en de autoriteiten van Jemen sámen de financiële gaten dichten, en een politiek overgangsproces garanderen, waarin ook de stem van vrouwen doorklinkt.

De top komt op een cruciaal moment. Volgens de VN in Jemen zijn meer dan 250.000 kinderen tot vijf jaar ernstig ondervoed. Bijna een half miljoen burgers is ontheemd als gevolg van het conflict. Tenslotte verkeren meer dan 10 miljoen Jemenieten in een situatie van voedselonzekerheid.

Maaltijden worden overgeslagen, kinderen van school gehaald om te werken en meisjes zeer jong uitgehuwelijkt om het gezin te 'ontlasten' en een mond minder te voeden.

De humanitaire crisis in Jemen verdient veel meer aandacht. Op de agenda van de top staan de politieke situatie en het bevorderen van politieke hervormingen centraal. Hoewel het politieke transitieproces van het grootste belang is voor Jemen, kan politieke stabiliteit niet worden bereikt zonder een duurzame oplossing van de voedselcrisis. Erger nog, volgens de Wereldbank vormt de steeds ernstigere voedselcrisis een bedreiging voor het politieke transitieproces.

De internationale aandacht van donoren voor Jemen is de afgelopen tijd gefixeerd geweest op korte termijn politieke ontwikkelingen en de veiligheidssituatie. Zoals demissionair staatssecretaris Ben Knapen zei tijdens een recent bezoek aan Jemen, 'zorgen dat Jemen als staat niet mislukt, heeft prioriteit'. Gezien de turbulentie rond de volksopstand in Jemen, het geweld en de uiterst moeilijke toegankelijkheid van het land voor de media, is deze fixatie begrijpelijk, maar nu oud-president Saleh is vertrokken en vervangen door een overgangseenheidsregering en gekozen president, is het tijd om vooruit te kijken.

De Verenigde Naties hebben uitgerekend dat er voor 2012 447 miljoen dollar nodig is om de ernstigste humanitaire noden te lenigen. Momenteel is slechts 42 procent van dit bedrag door donoren aan de VN overgemaakt. Dit betekent dat er bijna halverwege het jaar nog steeds een financieringstekort is van 265 miljoen dollar. En dit terwijl de VN binnenkort bekend zal maken dat de noden alleen maar zijn toegenomen.

Tijdens de komende top moeten donoren alles doen om dit financieringstekort te dichten. Wat vooral niet moet gebeuren is dat het verlenen van (additionele) humanitaire hulp afhankelijk wordt gemaakt van de vooruitgang met politieke hervormingen en de veiligheidsagenda. Deze optie – onlangs geopperd door een gezant van de Golf Samenwerkingsraad – zou betekenen dat onschuldige burgers de rekening van het politieke conflict moeten betalen. Verder moeten donoren kiezen voor een aanpak die noodhulp combineert met het versterken van de weerbaarheid van de bevolking om toekomstige voedselcrises te voorkomen. Tenslotte dienen donoren er op toe te zien dat het politieke transitieproces een inclusief proces is, waarin vooral ook een rol voor vrouwen moet zijn weggelegd.

In 2011 gaf Nederland 4 miljoen euro noodhulp aan Jemen. In april heeft staatssecretaris Knapen aangegeven vooral in te willen zetten op de thema's veiligheid en rechtsorde, water, seksuele gezondheid en rechten (met een gepland budget van 19 miljoen euro voor 2012). Nederland wil voedselzekerheid vooral overlaten aan andere donoren, in het kader van taakverdeling.

Verschillende donoren hebben echter aangegeven terughoudend te zijn met steun aan Jemen vanwege de precaire veiligheidssituatie, politieke instabiliteit en twijfels of hulp effectief besteed kan worden. Ook Oxfam Novib ervaart uitdagingen in het leveren van hulp, maar wij zien dat het ons – en ook bijvoorbeeld het Wereld Voedselprogramma en andere NGO's zoals Save the Children – lukt effectief hulp te verlenen. Zo zijn door middel van geldovermakingen 100.000 mensen in de provincie Al Hodeidah in staat gesteld lokaal water en voedsel te kopen en daarmee de lokale markt te ondersteunen. Hierbij maken we ook gebruik van onze ervaringen in andere fragiele staten zoals Somalië en Afghanistan.

Ook programma's van de Jemenitische overheid, zoals het Social Welfare Fund en het Social Fund for Development slagen erin miljoenen Jemenieten een steun in de rug te geven.

De meer dan 10 miljoen mannen, vrouwen en kinderen die in Jemen in armoede leven, willen dat de vicieuze cirkel van voedselonzekerheid, armoede en geweld doorbroken wordt. Steun van de internationale gemeenschap, waaronder Nederland, is daarvoor noodzakelijk. Alleen met een gecoördineerde en geïntegreerde aanpak gericht op het tegengaan van de humanitaire crisis, het ondersteunen van een vreedzame, inclusieve, politieke transitie en inzet voor lange termijn ontwikkeling, kan de vicieuze cirkel doorbroken worden. Wij vragen daarom dat Nederland zich tijdens de top inzet om andere donoren te overtuigen te investeren in voedselzekerheid, zowel op korte termijn via noodhulp als op lange termijn. Dit is het meest geloofwaardig wanneer Nederland zelf óók een bijdrage levert om de onmiddellijke noden te lenigen.

Door Farah Karimi, algemeen directeur van Oxfam Novib.