Waterschappen moeten worden samengevoegd en uiteindelijk opgaan in tot landsdelen gefuseerde provincies. Gemeenten moeten een minimale omvang krijgen van 100.000 inwoners.

Het staat er niet keihard en het hoeft ook allemaal niet op korte termijn – de coalitiepartijen beseffen wel dat bij elke bestuurlijke herindeling emoties hoog oplopen en belanghebbenden steigeren –, maar het staat er wel als het 'gewenste eindbeeld'. Er zal over nagedacht en gesproken worden.

Het gevoeligst ligt ongetwijfeld het voornemen om te komen tot 100.000+ gemeenten. Steeds meer taken van rijk en provincie worden bij de gemeenten gelegd, zoals de uitvoering van de jeugdzorg, de WMO, de AWBZ en de Wet werken naar vermogen. Daar is veel voor te zeggen want de gemeenten vormen de bestuurslaag die het meest herkenbaar is en het dichtst bij de burgers staat. Kleine en middelgrote gemeenten zijn echter niet of nauwelijks in staat om al die taken uit te voeren. Zij zoeken hun heil in samenwerkingsverbanden. Het gevaar bestaat dat die samenwerkingsverbanden een eigen leven gaan leiden en zich onttrekken aan democratische controle door de gemeenteraad.

Voor kleinere gemeenten is het ook niet altijd eenvoudig om goede bestuurders – burgemeesters en wethouders – en topambtenaren te vinden en vast te houden. Een goede burgemeester of gemeentesecretaris maakt al gauw promotie elders en het gevaar bestaat dat de middelmaat blijft zitten.

Fusies kunnen leiden tot gemeenten die over de bestuurskracht beschikken die nodig is in een samenleving die steeds complexer wordt. In het regeerakkoord wordt er wel op gewezen dat gemeenten bewoners van wijken, buurten en dorpen moeten betrekken bij zaken die hen raken.

Daarnaast zou overwogen moeten worden om – als het tot grootschalige fusies komt – een onderscheid te maken tussen plattelands- en stedelijke gebieden. Het platteland met zijn landbouw, natuur en recreatie kent in veel opzichten een andere problematiek dan de stad met zijn winkelcentra, kantoren, industrie, hoger onderwijs en culturele instellingen.