article
1.6501800
OPINIE - Auteur Christian Curré woont in Eindhoven, is cultureel antropoloog en werkt als lifecoach en cultuuradviseur.
Opinie - Klagen over Zwarte Piet is ook traditie
OPINIE - Auteur Christian Curré woont in Eindhoven, is cultureel antropoloog en werkt als lifecoach en cultuuradviseur.
http://www.ed.nl/mening/opinie-klagen-over-zwarte-piet-is-ook-traditie-1.6501800
2016-10-07T08:00:00+0000
http://www.ed.nl/polopoly_fs/1.5444915.1447623054!image/image-5444915.jpg
Eindhoven,Opinieartikel,Sinterklaas,Zwarte piet,hermes
Mening
Home / Mening / Opinie - Klagen over Zwarte Piet is ook traditie

Opinie - Klagen over Zwarte Piet is ook traditie

Foto's
1
Reacties
Reageer
    • Zwarte Piet
      Titel
      Zwarte Piet
      Fotograaf
      Locatie
      Nuenen
    OPINIE - Auteur Christian Curré woont in Eindhoven, is cultureel antropoloog en werkt als lifecoach en cultuuradviseur.

    De nieuwste traditie lijkt te zijn om met de start van het nieuwe schooljaar het debat over Zwarte Piet op te pakken. Deze altijd al wat mysterieuze verschijning moet dienen als haarlemmerolie voor alles wat ons niet lekker zit in de hedendaagse samenleving.

    Ergens over zwartepieten
    Van Tweede Kamer tot kapsalon, van minister tot meteropnemer, overal en uit ieders mond gaat het weer over het Sinterklaasfeest, en dan met name dus over Zwarte Piet. Niet geheel toevallig hebben we in het Nederlands het spreekwoord 'ergens over zwartepieten', oftewel kijken wie we de schuld in de schoenen kunnen schuiven.

    De wat serieuzere media stellen een 'groeiend ongemak' vast en zien een 'identiteitsdebat'. Vaag houden is altijd een garantie voor het uitlokken van nog meer discussie en meningen met alle (politieke) mogelijkheden vandien.

    Vanuit de culturele antropologie kennen we de goede traditie om weliswaar betrokken, maar ook van enige afstand te kijken naar de betekenis van een dergelijk maatschappelijk debat. Het feit dát ieder jaar weer over een volkscultureel fenomeen wordt gesproken en dat het onderwerp de gemoederen dusdanig verhit, is buitengewoon interessant.

    Insluiting en uitsluiting
    Insluiting en uitsluiting, trots en eer, geloof en overtuiging, etniciteit en instituties, tradities en symbolen, het zijn allemaal nuttige tools waar antropologen gebruik van kunnen maken om het menselijk handelen te duiden en in perspectief te plaatsen. Het woord waar in de maatschappij meestal naar gegrepen wordt om houvast te zoeken is 'identiteit', omdat we menen dat we dan een soort essentie te pakken hebben van wie we zijn. Dat geeft een veilig gevoel in dynamische tijden. Identiteit is echter geen waarheid in zichzelf, geen vaststaand iets dat je als 'DNA van een volk' kunt lichten om zo te bepalen hoe het zit of hoe het moet (of wie er gelijk heeft).

    Ik heb identiteit ooit omschreven als 'het samenkomen van verschillende verhaallijnen op een bepaald moment', wat aangeeft dat het een vloeibaar geheel is – constant in beweging en aan verandering onderhevig. Mensen veranderen hun inzichten immers steeds opnieuw, ook als groep, ondanks dat we denken dat we heel constant zijn in ons denken en doen. Onder druk wordt alles vloeibaar en zodra je gaat praten over tradities en symbolen – als het ware de dragers van de identiteitsverhaallijnen – wordt het al snel spannend. Het wordt echter ronduit schimmig zodra je tradities gaat gebruiken om een ander een oordeel aan te meten.

    Overtuiging
    En dat is wat momenteel gebeurt. De figuur Zwarte Piet is de afgelopen anderhalve eeuw zélf continu als symbool gekneed: zoals het een schrijver of tekenaar uitkwam vanuit eigen gevoel en overtuiging veranderde de toch al dubbel gecodeerde figuur (namelijk straffend met roe en zak versus belonend met pakjes en pepernoten) van toon, uiterlijk en attributen. Wat sinds enkele jaren gebeurt is dat er voor- en tegenstanders zijn gekomen die vanuit een eigen agenda van onbehagen vrij zijn gaan winkelen in de (gemaakte en steeds aangepaste) traditie om hun eigen overtuiging kracht bij te zetten. In feite gaat het om een gesprek over de roep om (h)erkenning, respect en groepsdruk. Gelijk halen over een symbool; het is fascinerend.

    Maar het is ook een tamelijk zinloos debat, omdat we via de figuur Zwarte Piet eigenlijk praten over andere zaken die bepaalde mensen en groepen in de samenleving dwarszitten. Dat op zich verdient wel degelijk aandacht, omdat het gaat over een al dan niet gedeeld historisch beeld of besef, het al dan niet succesvol zijn van de multiculturele samenleving en het ogenschijnlijk toenemende ongemak met De Ander.

    Het succes van Nederland als natiestaat is, hoe vervelend dat ook mag klinken, gelegen in het enthousiast binnenhalen van nieuwe mensen en ideeën en het vervolgens structureel, systematisch en opportunistisch wegkijken (door alle groepen, of ze hier nu al langer of korter zijn) als er problemen ontstaan.

    Identiteit
    Als je op dit moment de verschillende 'identiteitsverhaallijnen' samenpakt en er eens goed naar kijkt, zie je een beeld dat je misschien best typisch Nederlands mag noemen. Het kan niet anders of we hebben er op de een of andere manier baat bij om ons steeds over (elkaars) tradities en symbolen op te winden, anders zouden we het wel laten of anders doen, snel verveeld als we zijn. Klagen is gewoon ook een goed (geïntegreerde!) Nederlandse traditie. Je zou er de roe voor moeten krijgen en in de zak gestopt moeten worden.