article
1.6353965
OPINIE - Dr. Frank van Helmond schrijft in deze krant over culturele en ethische thema's. Hij heeft ook dit opinie artikel geschreven.
Opinie - De Augustijnen gaan voorbij
OPINIE - Dr. Frank van Helmond schrijft in deze krant over culturele en ethische thema's. Hij heeft ook dit opinie artikel geschreven.
http://www.ed.nl/regio/eindhoven/opinie-de-augustijnen-gaan-voorbij-1.6353965
2016-09-07T09:40:00+0000
http://www.ed.nl/polopoly_fs/1.6353967.1473240279!image/image-6353967.JPG
Eindhoven,Opinieartikel,hermes
Eindhoven
Home / Regio / Eindhoven / Opinie - De Augustijnen gaan voorbij

Opinie - De Augustijnen gaan voorbij

Foto's
1
Reacties
Reageer
    • Afbeelding
      Beschrijving
      Klooster Mariënhage, een oase van inspiratie in de woestijn van de stad. foto Kees Martens/fotomeulenhof
    OPINIE - Dr. Frank van Helmond schrijft in deze krant over culturele en ethische thema's. Hij heeft ook dit opinie artikel geschreven. 

    Frank van Helmond staat stil bij de sluiting van de Paterskerk of Augustijnenkerk in Eindhoven. In hun zwarte kovels schuifelt een kleine optocht hoog bejaarde Augustijnen naar voren door het middenpad van de kerk.

    De kerk die zij in het centrum van Eindhoven een eeuw geleden hebben opgericht. Een stuk Eindhovense geschiedenis gaat voorbij: het klooster Mariënhage, oase van inspiratie midden in de woestijn van de stad; het gymnasium Augustinianum, broeinest van zuid-Nederlandse katholieke intelligentsia en politiek, eerste onderdak voor de nieuwe Technische Universiteit; geleerden van naam: Kwant, Luypen; sociale initiatieven en instellingen van Augustijner voortrekkers, Mijnsbergen, Verhagen, met hun geheel eigenwijze visie en aanpak, die model hebben gestaan voor de naoorlogse opbouw van de verzorgingsstaat; het pionierswerk voor de opvang van dakloze vrouwen, mannen en kinderen; de betrokkenheid bij de grootste zorg van de wereld van vandaag: de vluchtelingen en ontheemden, de hele mensheid op drift.

    De Augustijner gemeenschap was en is een trefpunt in de culturele, sociale en wetenschappelijke revolutie in de twintigste eeuw, die zich in Eindhoven in miniatuur maar heftig afspeelde en die voortgaat in en vanuit deze regio, die zich graag aanprijst als Brainport in de globaliserende wereld.

    Augustinus was en is trefpunt in eigen persoon, in de hele culturele, sociale en wetenschappelijke geschiedenis van Europa. Noord- Afrikaan van geboorte, immigrant in het multiculturele Romeinse rijk, die het brengt tot een aanzienlijke functie in de toenmalige hoofdstad Milaan. Zijn persoonlijk leven is een zoektocht van de ene heilsleer naar de andere, een gevecht tussen lichaam en geest, tussen wetenschap en religie, geloof en rede, 'totdat hij rust vindt …' Als stichter van de naar hem genoemde orde staat hem het experiment voor ogen van een besloten gemeenschapsleven in gebed en meditatie, gecombineerd met pastorale en sociale actie, open naar de wereld en de grote zorgen in zijn tijd en omgeving vol schrijnende tegenstellingen: rijkdom en armoede, twijfel en fanatisme. Zijn leven en denken zijn getekend door de naderende ondergang van het wereldrijk en daarmee van een millennium van schitterende ontwikkeling en beschaving.

    Mogelijk verrast u in deze houtskoolschets van de wereld, de tijd en de lotgevallen van Augustinus de overeenkomst met de tijd en de wereld waarin wij nu leven en onze weg hebben te zoeken.

    Elk beslissend keerpunt in de bewogen geschiedenis van de Europese beschaving tot op vandaag wordt gemarkeerd door de figuur van Augustinus: de eeuwig terugkerende krachtmeting tussen rede en geloof, wetenschap en religie; sleutelfiguur op de breuk- en verbindingsmomenten tussen hellenistisch en bijbels mens- en wereldbeeld, tussen klassieke oudheid en middeleeuwen, verlichting en moderniteit. Cruciale momenten in het Europese denken zijn uitgedacht door Augustinus: 'Wij zouden niet kunnen geloven als wij geen redelijke wezens zouden zijn'. Het beginsel van Descartes – 'ik denk dus ik ben' – dat aan heel de moderne geest ten grondslag ligt, is in andere woorden al te vinden bij Augustinus, indrukwekkend in klinkklare eenvoud: 'Als je niet zou bestaan, zou je je niet kunnen vergissen.'

    Leven wij in de ondergang of in het zicht van een nieuwe bloei, een nieuwe gedaante van de joodse, christelijke en humanistische beschaving? Toen de Augustijnen in Eindhoven de Paterskerk bouwden, was die bouwstijl al uit de tijd. In hun maatschappijkritische visie en in hun sociale initiatieven waren zij hun tijd ver vooruit. Of het kerkgebouw en de groene long van het kloostergebied Mariënhage opnieuw een levend trefpunt van geloof en rede en sociale bewogenheid worden? Als de hoogbejaarde zwartrokken in stille waardigheid uit het centrum van onze stad wegsluipen is het aan ons, in hun voetspoor, te zien wat ons te doen staat en meer nog wat te denken geeft. Wat wij graag of niet moeten loslaten, wat wij moeten behouden en herscheppen voor onze kinderen en kleinkinderen en voor de wereld waarin die hun weg zullen moeten vinden.

    Bijna schoorvoetend, als verlegen te midden van zoveel ongegeneerd opdringende belangstelling, gaat in plechtig zwart een kleine rij Augustijner koorheren voorbij. Het rumoer in de overvolle ruimte valt ineens stil. Een moment van grote ontroering. Een schaduw van het verdwenen hogere, het vergeten heilige gaat voorbij. 'De moerbeitoppen ruisten …'