Ton Luiten-van der Weijden (links) en Jos Bijnen bij het bevrijdingsmonument op het Eindhovense Stadhuisplein. foto Kees Martens
Het plan om de namen van meer dan 1100 Eindhovense oorlogsslachtoffers in brons te gieten, neemt vaste vorm aan. Zaterdag brengt het ED de complete lijst. Zodat iedereen die lijst kan lezen en eventueel kan corrigeren.
Het is met deze slachtofferlijst al net zo als met de lijst van het Eindhovense Sinterklaasbombardement: niemand weet wanneer die compleet is en niemand weet wanneer die foutloos is. Dat realiseren de initiatiefnemers van het namenmonument zich maar al te goed. Via de website herinnerudenamen.nl, waarop de Eindhovense lijst in te zien is, kwamen tot nu toe al zo’n zestig correcties en aanvullingen binnen.
Geen wonder dus dat Ton Luiten-van der Weijden en Jos Bijnen zo blij zijn met plaatsing van de complete lijst in de krant en op de website van het ED.
Het is een heel bewerkelijke klus gebleken, zo’n lijst opstellen, vertelt Luiten. Corrie Noppers – net als Luiten vrijwilligster bij de stichting Open Huis Sint Cathrien – heeft er haar handen aan vol gehad. Natuurlijk was er medewerking. Van Phocas Kroon bijvoorbeeld, die jarenlang werkte aan de lijst met Joodse slachtoffers uit Eindhoven.
Maar dan. Dan heb je al die namen. De meeste met voorletters en adres, maar veel ook niet. Soms wordt alleen de meisjesnaam van een getrouwde vrouw vermeld.
Soms ontbreekt de plek van overlijden. En dan zijn er natuurlijk ook veel ‘verschillende’ doden. Honderden Eindhovenaren vonden de dood bij de drie grote bombardementen op de stad. Gezinnen, schoolkinderen, ziekenhuispatiënten, fabrieksarbeiders en cafébezoekers werden weggevaagd. Er waren Eindhovenaren die werden weggevoerd en vergast omdat ze Joods waren.
En natuurlijk vonden Eindhovenaren de dood omdat ze actief waren in het verzet.
Maar er waren, net als overal, ook Eindhovenaren die overleden in Duitsland omdat ze daar te werk waren gesteld, of die overleden in dienst van het Duitse leger. „ Ja, het samenstellen van de lijst was moeilijk”, geeft Ton Luiten, een van de initiatiefneemsters toe.
„Want wie zet je er nu wel op en wie niet? Acht jaar geleden hebben we besloten om alleen namen van jongens die naar Duitsland moesten, op te nemen. De namen van mensen die zich vrijwillig aanmeldden voor de SS en sneuvelden, hebben we niet op de lijst gezet.” Maar nu, acht jaar verder, wil Luiten wel erkennen dat dit een pijnlijk en lastig punt is. Want wat is ‘vrijwillig’ in oorlogstijd? En wat is een ‘bewuste keuze’?
Toch zijn de criteria voor opname op de lijst formeel niet veranderd.
Al heeft er wel een zekere nuancering toegeslagen. Wie er nog meer niet op de lijst staan? Veel zigeuners. Want die waren immers formeel geen Eindhovenaar.
Zo zal het zoeken naar de naam van het meisje Settela Steinbach op de lijst tevergeefs zijn. Het zigeunermeisje van de wereldberoemde foto werd wel opgepakt in Eindhoven (op het woonwagenkamp Zwaaikom-Eindhovens Kanaal), maar ze stond niet geregistreerd in het Eindhovense bevolkingsregister.
Nog een lastig punt: getrouwde vrouwen zijn meestal geregisteerd op hun meisjesnaam. Gevolg: op de alfabetische lijsten stonden de namen van overleden moeders niet bij de namen van hun overleden kinderen. Dat lijkt misschien een kleinigheid, maar de praktijk leert dat het voor een overlevend kind uit zo’n gezin heel belangrijk is om moeders naam bij die van de broertjes en zusjes te zien staan.
Half maart wordt besloten of de opdracht naar de bronsgieter gaat.
Dan moeten dus alle wijzigingen en aanvullingen zijn verwerkt. Alleen de namen van slachtoffers (per groep in alfabetische volgorde) komen in brons. Het is simpelweg veel te duur om ook adressen en geboorte- en sterfdata te vermelden. Wel wordt wat extra ruimte ingepland. Zodat er altijd nog plek is voor toch nog vergeten namen.
© Eindhovens Dagblad 2012, op dit artikel rust copyright.
