article
1.6229765
‘Met mijn verbeelding kleine historische verhalen tot leven brengen’, dat onder meer heeft Tania Heimans zich als stadsschrijver van Helmond voorgenomen. Voortaan elke maand krant een wedergeboorte.
Inzicht en hoop in onzekere tijden: over boekenstad Helmond
‘Met mijn verbeelding kleine historische verhalen tot leven brengen’, dat onder meer heeft Tania Heimans zich als stadsschrijver van Helmond voorgenomen. Voortaan elke maand krant een wedergeboorte.
http://www.ed.nl/regio/helmond/inzicht-en-hoop-in-onzekere-tijden-over-boekenstad-helmond-1.6229765
2016-07-29T15:32:00+0000
http://www.ed.nl/polopoly_fs/1.6229766.1469806095!image/image-6229766.JPG
Helmond,Historie,hermes
Helmond
Home / Regio / Helmond / Inzicht en hoop in onzekere tijden: over boekenstad Helmond

Inzicht en hoop in onzekere tijden: over boekenstad Helmond

Foto's
2
Reacties
Reageer
    • Afbeelding
      Beschrijving
      Een uitstapje van het personeel van Drukkerij en Uitgeverij Helmond, met vrouwen en kinderen. Voor het bedrijf aan de Zuid Koninginnewal, 1930.
    • Afbeelding
      Beschrijving
      Drukkerij Helmond in de jaren dertig.
    ‘Met mijn verbeelding kleine historische verhalen tot leven brengen’, dat onder meer heeft Tania Heimans zich als stadsschrijver van Helmond voorgenomen. Voortaan elke maand krant een wedergeboorte. 
    Boekenstad Helmond moet literatuur meer ruimte bieden

    Het was 1917. Buiten de landsgrenzen heerste oorlogswaanzin, in Helmond bleven ze bij zinnen door te schrijven. Over boekenstad Helmond. Nog zie ik me die keren op het station van Helmond staan. Vereerd dat ik naar Amsterdam mocht. Naar het zo fameuze Boekenbal. Mijn collega-schrijvers die in de hoofdstad wonen, zijn juist vereerd als ze naar Helmond mogen. Een uitnodiging voor het Literair Café is inmiddels net zo gewild als een kaartje voor het bal. Vijfhonderd man die naar de lezing van een auteur komen, dat zul je in Amsterdam niet snel meemaken.

    Scherpe pen
    Van oudsher gedijen verhalen hier goed. Lange tijd mondeling overgedragen omdat hard werken noodzakelijker was dan leren lezen en schrijven. Tegen het einde van de negentiende eeuw telde Helmond echter vier drukkerijen, waarvan drie eigenaren ook een boekhandel hadden. En dankzij de scherpe pen van journalist Hendrik Ouwerling werd de lokale krant De Zuidwillemsvaart in de loop der jaren steeds meer gelezen.

    Oorlogswaanzin
    Aan de Zuid Koninginnewal vormden de Helmondse uitgeverij en drukkerij van deze krant een ambitieuze eenheid. Directeur Gerard Hendriks begreep dat opinie en literatuur in onzekere tijden inzicht en hoop kunnen bieden. Het was 1917. Buiten onze landsgrenzen heerste de oorlogswaanzin, in Helmond bleven ze bij zinnen door te schrijven. Optimistisch werd het katholieke en vooruitstrevende opinieweekblad De Nieuwe Eeuw gelanceerd:

    Vandaag zetten wij de eerste schrede op het nieuwe pad. Wij doen het zonder aarzeling, met vaste tred en met verlicht gemoed, want wij treden een nieuwe, een andere, een betere toekomst nader.

    Creatieve geesten
    En zo wandelden ze vanuit Helmond literair Nederland binnen. De mannelijke redacteuren veroordeelden alle facetten van de oorlog, de vrouwen het feit dat de mode juist nu zo weelderig was. Er waren kooktips voor de brandstofbesparende hooikist. En er was natuurlijk volop literatuur. Ruim een jaar later was de Eerste Wereldoorlog voorbij. En De Nieuwe Eeuw een blad dat in heel Nederland serieus werd genomen. Bekende auteurs schreven er graag voor en werden steeds vaker, met andere creatieve geesten in hun kielzog, in Helmond gesignaleerd.

    Papiernood
    De Nieuwe Eeuw verhuisde in 1924 helaas naar Nijmegen, maar de later zo genoemde Drukkerij en Uitgeverij Helmond groeide verder met haar bladen, tijdschriften en boeken. Ontdekte zelfs Marten Toonder, die van het geld voor zijn eerste strips een corduroy jasje kocht. Tijdens de crisisjaren werd bovendien van de papiernood een deugd gemaakt: van een eerst nog werkloze drukpers rolde nu jeugdliteratuur. Deze goedkoop vormgegeven kwartjesboeken kregen de arbeidersjeugd aan het lezen. Spannende verhalen waarin de dreigende Tweede Wereldoorlog bijvoorbeeld een rol kon spelen.

    Bezetter
    Toen die oorlog daadwerkelijk uitbrak, stopten de drukpersen van het bedrijf niet. De Zuidwillemsvaart kwam onder controle van de Duitse bezetter. Maar als deze een aankondiging voor een bijeenkomst liet plaatsen, kon het dat er door een 'stomtoevallig' foutje bij het zetten net een verkeerde tijd of adres werd gepubliceerd. Ondertussen werkte de voormalig hoofdredacteur van De Nieuwe Eeuw, Max van Poll, in het geheim aan de biografie van Winston Churchill. Dit manuscript over de aartsvijand van Hitler werd in een blik bij de uitgeverij begraven. Nog voor de bevrijding van het hele land een feit was, lag het boek al in de winkel.

    Kookboeken
    Na de oorlog viel het met de persvrijheid wat tegen. Bij de nog altijd katholieke uitgeverij moest iedere tekst eerst door de pater worden goedgekeurd. Het deerde niet, in Nederland wilde men na de schaarste vooral goed eten en ook daar speelde het bedrijf handig op in. Lekkere godsdienstneutrale kookboeken uit Helmond stonden uiteindelijk in iedere keuken. Samenhangend of niet, het volgende succes werd een boekje met calorieentabel. En als je dan afgeslankt op de bank lag, kon je in de nadagen van de uitgeverij - die in de jaren negentig verdween - nog een populaire streekroman lezen.

    Sluitingen
    Boekenstad Helmond krijgt nu een vernieuwd centrum. Veelbelovende plannen, maar gek genoeg is hierbij vergeten dat we onze twee kwaliteitsboekhandels moeten koesteren. Op dit moment sluit De Roij & Boschman haar deuren. De gemeente heeft een horecavergunning op het pand afgegeven. Voor de eigenaar is het aantrekkelijker om het aan een restaurant te verhuren. Goed, laat ik daarom als de schrijvers van De Nieuwe Eeuw eens mijn opinie geven: Toen onlangs in Amsterdam één van de 130 boekhandels sloot, werd er in Het Parool gepleit voor het Lissabonmodel. Winkels met een culturele functie krijgen daar een beschermde huur. Het lijkt mij ook voor onze stad een goed idee. Net als een eigenzinnige Helmondse uitgeverij 99 jaar geleden, kunnen we literatuur en cultuur meer ruimte bieden. En dan als destijds zo heerlijk idealistisch zeggen: Vandaag zetten wij de eerste schrede op het nieuwe pad. Wij doen het zonder aarzeling, met vasten tred en met verlicht gemoed, want wij treden een nieuwe, een andere, een betere toekomst nader.

    En misschien, misschien wordt het dan wel waarheid.

    Met dank aan Paul Dirks, Bert Hendriks en het Industrieel Atrium, zonder wie ik dit verhaal niet had kunnen schrijven.)