De Zjonnies bij 'Greet' in de huiskamer van Triocen. foto Kees Martens
De Zjonnies hebben aangelegd bij het dagactiviteitencentrum voor mensen met niet-aangeboren hersenletsel, in een gebouwtje in een Eindhovense woonwijk. Begeleidster Kitty Vogels vond dat wij ons maar eens moesten verdiepen in de alledaagse waarheid van mensen met 'een breuklijn' in het leven. Mensen die na een hersenbloeding of een ongeluk nooit meer de oude zijn geworden. Omdat hun taal- en spraakvermogen of hun geheugen zijn aangetast, ze slecht zijn gaan zien of verlamde ledematen hebben.
Kitty Vogels wil De Zjonnies even zelf laten ervaren hoe het is als je opnieuw moet leren schrijven, met de andere hand, door een verlamming, bijvoorbeeld na een hersenbloeding. Via een spiegeltje trekken onze linkerhanden bibberige lijnen over papier. Het lijkt nergens op. In de deuropening staat een man, een rijzige gestalte.
Maar in dit activiteitencentrum ligt de nadruk op wat ze nog wél kunnen. Net als we onder leiding van Kitty het schrijven-met-je-verkeerde-hand-experiment doen, valt onze blik op de rijzige man in de deuropening. Hij staat met stralende lach naar ons te kijken. Het is Hans, een oude bekende van De Zjonnies.
"Nee maar, Hans!"
Hans leunt op zijn stok. Zijn rechterarm bungelt lam langs zijn lijf. Ook zijn been functioneert niet meer goed. Uit zijn mond komt niet meer het vlotte Helmonds van vroeger. Achttien jaar lang schreef hij in het ED vele kolommen vol over het Helmonds amateurvoetbal. In 2005 knapte er plotseling iets in zijn hoofd. Nu zoekt hij steeds weer naar woorden. Als hij ze niet kan uitspreken, schrijft hij de beginletter met zijn vinger in de lucht.
Hans (54) schildert een grote H in de lucht als hij wil vertellen dat hij normaal naar dagbesteding in Helmond gaat. Maar door de virussen in het Keyserinnedael is hij tijdelijk overgeheveld naar Eindhoven. Ineens schildert Hans een denkbeeldige 'G'.
Zjon: "Greet?"
Of we onze Greet ook bij ons hebben, wil Hans weten. We nemen hem grijnzend mee naar de 'huiskamer' van Triocen. Daar staat ons DAFke, binnen dus.
"Grappig!" zegt Hans. Grappig is zijn stopwoordje. Kitty had ons deze morgen verplicht Greet binnen te zetten. "Anders is ze zo zielig, alleen buiten."
Als we aan de koffie zitten, voegt Jan zich in het gesprek. Hij richt zich tot De Zjonnies. "Je weet pas als je mist als je het niet meer hebt", zegt Jan.
Aan de buitenkant is bij hem niks te merken. De man uit Oirschot (51) met handen als kolenschoppen vertelt dat hij jaren voor het Waterschap werkte. Met de zeis maaide hij slootkanten uit, dat werk. Maar in 1992 openbaarde zich een 'waterhoofdje' bij hem: vocht werd niet snel afgevoerd uit zijn hersenen. In 2005 herhaalde zich dat nog eens. De schade is blijvend aangericht.
"Ook mijn persoonlijkheid is veranderd. Mijn vrouw is drie keer opnieuw getrouwd, met steeds dezelfde man", grapt Jan.
Hij heeft nu concentratieproblemen. En na twee uur is hij uitgeput en móet hij slapen, ook hier bij Triocen. "Jullie merken niks aan mij hè? Dat is ook mijn grootste probleem."
"Dat probleem heb ik nou nooit!" reageert de lichamelijk zwaar gehandicapte Twan (45), vanuit zijn elektrische rolstoel, met zelfspot.
Kitty leidt ons verder rond. Vijftig cliënten zijn in allerlei zaaltjes aan het beeldhouwen, schilderen, tekenen of koken. We spreken John ("Zjon!"), die docent was aan de Academie voor Industriële Vormgeving. Door een ontsteking aan zijn zenuwen ziet hij nog maar voor negen procent. We kijken hoe hij een speksteen omtovert tot een kunstwerkje.
We praten ook met Jan, die ooit als De Lange'n Os jaren in een café op Stratumseind achter de tap stond. Totdat een motorongeval alles veranderde. Ruige Jan zit nu aandachtig Keith Haring-achtige poppetjes te schilderen.
Dan valt ons oog op Anja. Ze zit stil in een hoekje te tekenen. Ooit was ze secretaresse bij Philips. Een hersenbloeding tastte vooral haar taal en spraak aan. Als ze 'houdoe' wil zeggen, komt er 'oma' uit haar mond, vertelt Kitty. Anja heeft het er moeilijk mee. De Sonse dame, 64 jaar, begint geluidloos te huilen.
Haar intelligentie is niet aangetast. Maar ze kan zich moeilijk uiten. Afasie heet dat. Haar persoonlijkheid zit gevangen. "Dat zorgt voor frustraties, een machteloos gevoel", vertelt Kitty. "Soms ontploft er hier wel eens iemand."
Alles bij Triocen is erop gericht mensen te laten ontdekken wat ze nog wél kunnen. Maar door bezuinigingen kunnen veel mensen steeds minder dagdelen komen. Dat willen Kitty en collega Marga wel even kwijt bij De Zjonnies. We leggen dat in de 'huiskamer' voor aan een groepje cliënten.
"Als dit wegvalt, komen wij allemaal in een isolement", zegt Jos uit Best.
Jan: "Dan zou alles naar de klote gaan, ook bij mij thuis."
Jos, Jan en Hans hebben alledrie hun vrouw nog. Ze prijzen zich daarmee heel gelukkig. In veel gevallen haakt de partner wel af, zegt Kitty. "Het kan dus altijd slechter", zegt Jos. Zijn spraakvermogen en linkerkant van zijn lichaam zijn aangetast door hersenbloedingen.
"Knokken", zegt Hans, "je moet dóórgaan." Hij was bijna dood, maar is 'halverwege de tunnel' omgedraaid. "Ge moet niet zeggen 'laat maar, laat allemaal maar zitten'. Ik kon eerst niet meer praten, niks meer. En nu?"
"Nou Hans?"
"Een wonder!"
Hans geeft De Zjonnies nog een boodschap mee.
"Optimistisch blijven."
>> Lees en bekijk alles over De Zjonnies
© Eindhovens Dagblad 2012, op dit artikel rust copyright.
Sorteer reacties
