'Extra terrestrial (Shadow of an extra terrestrial man) 1976, van James Lee Byars.foto ICC Archief
Palisade, van Carl Andre. Bron: Van Abbemuseum
1/2
EINDHOVEN - Het werk 'Palisade' van Carl Andre (1935) bestaat uit meer dan tien forse balken die op hun kop staan. Ze zijn tegen elkaar gezet, vormen een rij en daarmee een muurtje, op gepaste afstand van de museummuur. Die afstand is zodanig dat je bijna niet tussen muur en object durft te lopen. 'Palisade' staat daar dus perfect.
Het is een icoon in de beeldhouwkunst omdat het een eerbetoon is aan Brancusi, hetgeen de maker meerdere malen te kennen heeft gegeven. Maar meer nog is het een exponent van het fenomeen beeldhouwkunst. Het werk staat vreselijk eigenwijs in de ruimte en bepaalt daarmee die omgeving. En dat is precies wat beeldhouwwerk doet. Niet meer en niet minder.
Het werk van Andre maakt onderdeel uit van de tentoonstelling 'Spirits of internationalism' die nu te zien is in het Van Abbemuseum in Eindhoven en het Muhka in Antwerpen.
Recensie in het ED:
Het werk 'Palisade' van Carl Andre (1935) bestaat uit meer dan tien forse balken die op hun kop staan. Ze zijn tegen elkaar gezet, vormen een rij en daarmee een muurtje, op gepaste afstand van de museummuur.
Die afstand is zodanig dat je bijna niet tussen muur en object durft te lopen. 'Palisade' staat daar dus perfect. Het is een icoon in de beeldhouwkunst omdat het een eerbetoon is aan Brancusi, hetgeen de maker meerdere malen te kennen heeft gegeven. Maar meer nog is het een exponent van het fenomeen beeldhouwkunst. Het werk staat vreselijk eigenwijs in de ruimte en bepaalt daarmee die omgeving. En dat is precies wat beeldhouwwerk doet. Niet meer en niet minder.
Donald Judd
'Untitled (Progression') uit 1969 van Donald Judd is een van de beste minimalistische werken uit de verzameling van het Van Abbemuseum. Dat wordt nog maar eens benadrukt in deze zaal van het Muhka. Alles wat je ooit hebt willen weten over serie-matig werken, ritme, de relatie tussen vol en leeg, de werking van spiegelingen en uiteraard de sterkte van geometrie: het zit allemaal in dit aluminium wandobject.
En als je dan toch twee van die (Amerikaanse) giganten van het Minimalisme bij elkaar brengt, dan - zo moeten de curatoren van deze tentoonstelling hebben gedacht - mag de 'grootvader' van die kunststroming uiteraard niet ontbreken. En dus hangt hier ook 'Tuxedo junction' van Frank Stella. Dat doek geldt als het icoon van het Minimalisme. Het schilderij roept, schreeuwt bijna dat het niet meer is dan verf op doek. De amper zichtbare kleuren, het diepe zwart en de gekantelde vierkanten die van het doeken lijken af te vallen maken dat je bijna als vanzelf ín het werk wegzinkt. Maar je houdt toch wel het werk van Judd links, en het object van Andre rechts in je ooghoeken vast. Merkwaardig is het dan dat het lichtkunstwerk van Dan Flavin - toch ook in deze zaal - veel minder dominant aanwezig is. Hoe dan ook lijkt deze zaal een eerbetoon aan Jean Leering, de voormalige Van Abbe-directeur. Tijdens zijn periode in Eindhoven werd een fiks deel van de Minimalistische kunst verworven en de nu in Antwerpen gepresenteerde objecten geven aan dat zij nog niets aan kracht hebben ingeboet.
Minimalisten
De werken van die Minimalisten worden in deze tentoonstelling 'Spirits of internationalism' geplaatst onder de noemer 'Het Essentiële'. Dat is een van de acht denkbeelden of kaders die worden gebruikt in deze expositie.
De getoonde kunstwerken komen overigens niet alleen uit die twee musea maar ook uit het Macba in Barcelona, de Moderna Galerija in Ljubljana en de twee kunstenaarsarchieven de Július Koller Society in Bratislava en het KwieKulik Archive in Warschau.'Spirits of Internationalism' wil tonen - zo geeft de catalogus aan - "hoe de realiteit van de Koude Oorlog de kunst beïnvloedde en een andere betekenis gaf aan de concepten 'internationaal' en 'regionaal'. De tentoonstelling wil het vereenvoudigde beeld van de 'Drie Werelden' doorbreken door bekende en minder bekende kunstwerken te tonen in verrassende constellaties." Dat lukt slechts ten dele. Zonder grondige kennis van de periode die de presentatie beslaat, kom je niet ver. De catalogus (die trouwens, heel aardig, slechts één euro kost) biedt wel enig houvast, maar stuurt menig bezoeker wel weer het bos in omdat sommige teksten weinig verhelderen.
Wat overeind blijft, is de zoektocht naar de ideeën, wensen en gedachten achter de kunstwerken.
Herinneringen
Zo blijkt dat herinneringen hardnekkig zijn. De installatie 'Hear TH FI IN PH around this chair' van James Lee Byars kun je niet anders dan in een van de kleine zalen van de oud-bouw in het Van Abbe zien. In het Muhka hangt het filosofisch getinte werk in de grote zaal op de begane grond. Het intieme, stille van de besloten, zwarte tent met daarin die gouden stoel en vloer, worden in Antwerpen omringd door veel licht en ruimte en af toe door plezierig rennende kinderen. Zen heeft zogezegd plaatsgemaakt voor het leven van alledag. Voor stilte moet je maar even terug naar Eindhoven waar een enorm textiele object van Byars hangt/staat.
Het Muhka en het Van Abbe hebben zich meer dan ooit met elkaar verknoopt; 'Spirits of internationalism' laat zien dat dat goede dingen kan opleveren.
© Eindhovens Dagblad 2012, op dit artikel rust copyright.
Sorteer reacties
