Carine Crutzen, Mark Rietman (foto links) en Daan Schuurmans (boven). ;Fockeline Ouwerkerk (l) en Carine Crutzen. foto's Leo van Velzen
Carine Crutzen, Mark Rietman (foto links) en Daan Schuurmans (boven). ;Fockeline Ouwerkerk (l) en Carine Crutzen. foto's Leo van Velzen
1/2
EINDHOVEN - Het bekendste toneelstuk van Joost van den Vondel, 'Gijsbrecht van Aemstel' is de afgelopen maanden met succes door Het Toneel Speelt afgestoft. De voorstelling is dinsdag en woensdag te zien in het Eindhovense Parktheater.
"Het is een harde noot om te kraken", vertelt Daan Schuurmans -een van de hoofdrolspelers- tijdens de repetities voor het beroemde toneelstuk. ,,Vergelijk het maar met een wild paard dat bedwongen moet worden. Met de acteurs zijn we op zoek naar de vonk die Vondel vond, de vonk die het verhaal overbrengt. Ik weet zeker dat dat gaat lukken.''
'Gijsbrecht van Aemstel' is het bekendste werk van schrijver Joost van den Vondel. Het gaat over een aanval op het weerloze, op de onschuld en de liefde. Gijsbrecht is een bestuurder uit de vroegste periode van Amsterdam. Het verhaal speelt zich af in de kerstnacht van 1304 als de stad meer dan een jaar belegerd is geweest. De middag voor kerst roepen de vijanden dat ze de stad verlaten, maar dat is een list. Er vaart een schip binnen dat vol zit met verstopte soldaten. Bij de gevechten die uitbreken komen nonnen en de bisschop op een gruwelijke manier om het leven. Ook de broer van Gijsbrecht - de rol van Daan Schuurmans - overleeft de strijd niet. Badeloch, de vrouw van Gijsbrecht, wil vluchten. Toch verlaat de hoofdpersoon de stad pas als een engel hem daarvoor de opdracht geeft. Daarmee werd het stuk een symbool van trouw in de liefde én van trouw voor de stad. ,,Het laat zien hoe ver iemand wil gaan voor zijn idealen'', zegt Schuurmans. ,,Ga je door tot het bittere einde, of is het verstandiger je terug te trekken?'' Vondel schreef het stuk ter gelegenheid van de opening van de Amsterdamse Schouwburg, waar het voor het eerst werd gespeeld op 3 januari 1637. Eeuwenlang was het traditie om het daar op nieuwjaardag voor het voetlicht te brengen, tot in 1968 een einde kwam aan dat gebruik.
Vernieuwers in de toneelwereld vonden 'de Gijsbrecht' toen een symbool van de ouderwetse aanpak en hielpen de traditie om zeep. Jammer, vindt Schuurmans. ,,In die driehonderd jaar heeft de kwaliteit van het stuk zichzelf toch bewezen. Daarom ben ik blij dat de traditie om het op nieuwjaarsdag op die plek te spelen weer terugkomt. Deze tijd vraagt om symbolen van houvast.''
Bij de uitvoering die op 1 januari in première is gegaan en nu in het land te zien is, kruipt Mark Rietman in de huid van Gijsbrecht. Carien Crutzen neemt de rol van Badeloch voor haar rekening. Het Toneel Speelt gebruikt de originele tekst, met taalaanpassingen naar deze tijd. De bekendste zinnen uit het stuk worden vaak aangehaald bij trouwerijen:
Waer werd oprechter trouw
dan tusschen man en vrouw
Ter weereld oit gevonden?
Twee zielen gloende aen een gesmeed
of vast geschakelt en verbonden
In lief en leedt.
THEATER 'Gijsbrecht van Aemstel' door Het Toneel Speelt
Jaap Spijkers - regie.
Met o.a Mark Rietman, Carine Crutzen, Daan Schuurmans, Marisa van Eyle.
Te zien: 31-1 en 1-1 Parktheater, Eindhoven. Zoeken naar de vonk van Vondel
© Eindhovens Dagblad 2012, op dit artikel rust copyright.
