Volledig scherm
Sandro Botticelli - uitsnede uit De drie wonderen van de heilige Zenobius - circa 1500. The National Gallery, London © xxx

Duiveluitdrijving gaat terug tot de tijd van Jezus Christus

VELDHOVEN - Exorcisme in de katholieke kerk is zeker 2000 jaar oud, maar zelden komt er iets over naar buiten. Dat Frank As, de nieuwe pastoor van Veldhoven, zo openlijk praat over zijn praktijk als duiveluitdrijver is uitzonderlijk.

De eerste keer dat Heleen van Schaik (54) uit Geldrop de hulp van een pastoor inriep om haar ziel te bevrijden van de duivel was in de jaren negentig. "Ik voelde een aanwezigheid in mijn kamer. Ik kon in één keer heel agressief worden en had rare gedachtes. Het had niks met gewone angst of agressie te maken. Je kunt normale emoties beheersen, maar hier hielp geen pil of psycholoog tegen", zegt ze.

Het was bij pater Amadeüs van der Staay in Tegelen, die toen tweeënhalf uur voor haar heeft gebeden, in het Latijn. "Veel meer was het niet. Het was zeker niet zoals in de film. Daarna voelde ik me rustiger", herinnert ze zich nog. Later is hij nog eens bij haar thuis geweest. "Ik zag toen een persoon in het zwart staan in de kamer. De mis die hij bij mij thuis heeft gehouden, duurde een half uurtje." Begin 2000 is ze nog eenmaal in Den Bosch terechtgekomen bij een pastoor die aan zogenoemd 'klein exorcisme' deed. Dat duurde een minuut of twintig.

Weinig informatie
Wat gebeurt er met je op het moment dat een priester gebeden prevelt om de duivel te verjagen, zoals de in Veldhoven nieuw aangestelde pastoor Frank As zegt te doen? Veel getuigenverklaringen zijn er niet van te vinden en de katholieke kerk is niet bepaald scheutig met informatie over het 2000 jaar oude fenomeen.

Hoe sceptisch de buitenwereld moge zijn over exorcisme, voor de kerk is het een bloedserieuze zaak die teruggaat tot de tijd van Jezus Christus. "Hij was in die tijd niet eens de eerste. In het jodendom van toen kwam duiveluitdrijving voor en ook in de islam bestaat het", zegt Kees Slijkerman, verbonden aan de Katholieke Charismatische Vernieuwing in Helmond. De beweging gelooft sterk in de kracht van de Heilige Geest.

Slijkerman kent het verhaal van een vrouw die eerst een band om haar hoofd heen voelde. Na een bevrijdingsgebed door een gewone gelovige was die verdwenen. "Een ander ervaart bevrijding, maar het kan ook heel goed dat je op dat moment niet zoveel merkt. Belangrijker nog is om, als de duivel is verdreven, te genieten van Gods aanwezigheid. Daar is dan weer ruimte voor."

Terughoudend
Dat de katholieke kerk terughoudend is over het onderwerp, is volgens hem wel te verklaren. "Ik vond het erg opvallend dat pastoor Frank As er zo openlijk over spreekt. Hoe meer bekendheid er aan wordt gegeven, hoe meer mensen zich melden met klachten. Maar soms is het beter de eigen verantwoordelijkheid op te pakken dan de schuld aan de duivel te geven. Als je last hebt van een psychische ziekte kun je wel exorcisme toepassen, maar blijven de klachten bestaan. Andersom ook: als sprake is van inwoning door kwade geesten, heeft een bezoek aan een psychiater weinig zin", zegt Slijkerman.

Ook speelt de intimiteit van het ritueel een rol, vermoedt rooms-katholiek cultuurtheoloog Frank Bosman. "Je bent bezig met iets dat zich in het diepst van je ziel bevindt. Vergelijk het met wanneer je voor het eerst seks met elkaar hebt gehad, daar loop je ook niet mee te koop."

Van een opleving van het exorcisme onder paus Franciscus is volgens beiden geen sprake. "Exorcisme komt meer voor in Zuid- dan in Noord-Europa, meer op het zuidelijk dan op het noordelijk halfrond. Paus Franciscus komt uit Zuid-Amerika en heeft het vaker over de duivel. Dat is puur volksaard", zegt Bosman.

Samen bidden
De kerk maakt onderscheid tussen klein- en groot-exorcisme. "Bij klein-exorcisme klop je aan met een probleem en gaan we bijvoorbeeld samen bidden. Dat kan al veel verlichting geven", zegt Bosman. Slijkerman zet daar wel een kanttekening bij. "Samen bidden is geen probleem, maar de duivel sommeren weg te gaan brengt risico's met zich mee."

Satan bevelen in naam van de kerk is een bevoegdheid van door het bisdom aangestelde exorcisten, die daarvoor doorgaans een opleiding hebben genoten. Het Romeins Rituaal schrijft voor dat de exorcist, vaak gehuld in een purperen stola, het kruisteken slaat, het Woord van God verkondigt, alle heiligen aanroept, de bezetene met wijwater besprenkelt, de geloofsbelijdenis afneemt, een handoplegging doet, de duivel beveelt de bezetene te verlaten, het Onze Vader bidt, een aantal gebeden uitspreekt en afsluit met een zegen.

Hollywood
En nee, de bezeten persoon spuugt tijdens het ritueel geen rozenblaadjes of glasscherven uit, zegt Bosman. "Dat is een van de hardnekkige mythen die Hollywood heeft verzonnen." Een geweldsuitbarsting kan overigens wel eens voorkomen, meent Slijkerman. "Maar dan vertoonde de persoon in kwestie dat waarschijnlijk ook al vóór het exorcisme."

Volledig scherm
Sandro Botticelli - De drie wonderen van de heilige Zenobius - circa 1500. The National Gallery, London © xxx