Willy Oppers en zijn vrouw Kitty (archieffoto september 2019).
Volledig scherm
Willy Oppers en zijn vrouw Kitty (archieffoto september 2019). © Koen Verheijden

Chris van Mersbergen blikt terug: ‘Schrijven over doodswens Willy Oppers heeft zoveel indruk op mij gemaakt’

TerugblikDe zwaar demente Willy Oppers (80) uit Eindhoven wilde dood. Of toch niet? Zowel zijn naaste familie als verpleeghuisarts Kees van Gelder worstelde met die vraag. Verslaggever Chris van Mersbergen schreef er een reportage over die veel lezers aangreep. “Het was een unieke kans om alle aspecten van euthanasie te laten zien”

Chris van Mersbergen (38) is verslaggever voor het Algemeen Dagblad en de zeven regionale kranten van DPG Media. Daarvoor werkte hij als verslaggever bij het Brabants Dagblad. Zijn verhaal over Willy Oppers verscheen op 7 september 2019.

“Willy Oppers had jarenlang een dierenspeciaalzaak in Eindhoven. Veel mensen kenden hem ook als gepassioneerd amateurwielrenner. Willy en Kitty hebben eigen kinderen, maar hadden ook altijd pleegkinderen in huis. Lieve, zorgzame mensen.

Maar nu was Willy zwaar dement geworden en stonden zijn vrouw Kitty, zijn kinderen en verpleeghuisarts Kees van Gelder voor de vraag of Willy mocht sterven om hem verder lijden te besparen. Daar kwamen ze niet goed uit. Mijn verhaal is een verslag van die worsteling van zowel zijn vrouw en kinderen als de verpleeghuisarts.”

Niet als een olifant door de porseleinkast

“Euthanasie, het actief beëindigen van het leven als dat ondraaglijk is geworden, is een onderwerp dat lezers raakt. Veel mensen krijgen er op enig moment in hun leven wel mee te maken. Daarom besteden we bij deze krant aandacht aan deze en soortgelijke onderwerpen. Dat doen we altijd zorgvuldig. Want zeker als je over een gevoelig onderwerp als euthanasie schrijft, mag je als verslaggever niet als een olifant door de porseleinkast stampen.

Quote

Kitty was meteen bereid mij haar verhaal te vertellen toen ik haar belde. Ze wilde het graag kwijt, juist omdat zoveel mensen met euthanasie worstelen.

Chris van Mersbergen, Verslaggever

Ik heb me daarom in dit geval nog beter voorbereid dan ik normaal doe. Ik wilde vooraf een goed beeld van de situatie hebben, zodat ik de juiste toon zou treffen en geen futiele vragen zou stellen. Tegelijk wilde ik me blanco opstellen en me vooraf geen oordeel vormen.

Kitty was meteen bereid mij haar verhaal te vertellen toen ik haar belde. Ze wilde het graag kwijt, juist omdat zoveel mensen met euthanasie worstelen. Willy zelf was nauwelijks nog aanspreekbaar. Ik heb Kitty eerst thuis opgezocht en ben daarna met haar in het verpleeghuis geweest waar Willy zat. Wat mij direct opviel was hoe liefdevol Kitty naar Willy was. De liefde voor haar man stráálde er vanaf. Heel mooi om te zien. Die liefde was een aspect dat ik zeker in mijn verhaal terug wilde laten komen. Dit was geen vrouw die haar man soms de dood toewenste, omdat ze een hekel aan hem had, maar juist omdat ze veel van hem hield.”

Euthanasieverklaring vol overtuiging

“Dat maakte haar verhaal des te schrijnender. Kitty wilde Willy natuurlijk niet kwijt. Maar ze wilde hem ook verder lijden besparen. Zoals trouwens ook zijn nadrukkelijke wens was geweest. Voor Willy begon te dementeren tekende hij, op oudejaarsdag 2015, vol overtuiging een euthanasieverklaring. Met de aantekening dat, als hij niet meer voor zichzelf zou kunnen zorgen en zijn familie niet meer zou herkennen, het voor hem niet meer hoefde.

Verpleeghuisarts Kees van Gelder met Willy en Kitty.
Volledig scherm
Verpleeghuisarts Kees van Gelder met Willy en Kitty. © Koen Verheijden

Die situatie leek nu aangebroken. Maar wilde Willy nog wel dood? De ene dag zei hij van wel, maar de andere dag van niet. Hoeveel waren zijn woorden nog waard? Een groot dilemma voor zijn arts Kees van Gelder.

En leed Willy eigenlijk wel echt ondraaglijk? Dat hij zwaar leed was voor Kees wel duidelijk, maar hij zag ook hoe de oud-wielrenner af en toe heldere momenten had en dan wel leek te genieten van de aanwezigheid van anderen. Omdat Kees geen zekerheid had, wilde hij vooralsnog niet overgaan tot euthanasie. Wat weer op onbegrip stuitte van Kitty en de kinderen.

Wat ik in mijn verhaal vooral wilde laten zien is hoe lastig het is te bepalen in hoeverre het lijden van iemand ondraaglijk en uitzichtloos is, zoals het officieel heet. Het leek er vaak op dat het lijden van Willy, die zelfs Kitty vaak niet meer herkende, inderdaad uitzichtloos was. Maar de twee hadden soms ook heel mooie, warme, liefdevolle momenten. En toen een andere bezoeker een keer over wielrennen begon, lichtten Willy’s ogen op.

Ik vond het belangrijk om ook de twijfels en overwegingen van de verpleeghuisarts goed over het voetlicht te brengen. Hij heeft als arts altijd het laatste woord en dat brengt een zware verantwoordelijkheid met zich mee. Mensen denken soms dat je maar om euthanasie hoeft te vragen en de dokter komt al aanzetten met een spuitje, maar zo makkelijk gaat het niet.”

Werk van arts onder vergrootglas

“Het besluit om tot levensbeëindiging over te gaan is een zorgvuldig en tijdrovend proces. Er gelden strikte procedures waaraan een arts zich moet houden, er is een second opinion van een tweede arts nodig en er moet verantwoording worden afgelegd. En dan nog loopt een arts het risico van strafrechtelijke vervolging, omdat hij verkeerd zou hebben gehandeld. Het werk van deze artsen ligt onder een vergrootglas. En terecht, want je wilt niet dat het leven van dementerenden wordt beëindigd omdat ze, bijvoorbeeld, de familie tot last zijn.

Voor mij als verslaggever was het een unieke kans om aan de hand van een concreet voorbeeld alle kanten te kunnen laten zien van euthanasie. Ik had het geluk dat zowel Kitty als Kees heel open waren en hun ideeën en twijfels wilden delen.

Met name Kitty nam geen blad voor de mond. Ze was in haar emoties soms zo direct dat ik enkele van haar uitspraken heb afgezwakt, omdat lezers anders misschien een verkeerd beeld zouden kunnen krijgen van haar beweegredenen. Ik vond het juist bij dit verhaal belangrijk dat de woorden die op papier kwamen te staan, precies weergaven wat in haar hart en hoofd speelde. Zowel zij als Kees hebben het artikel voor publicatie gelezen en, na wat kleine correcties, goedgekeurd.”

Quote

Ik vond het juist bij dit verhaal belangrijk dat de woorden die op papier kwamen te staan, precies weergaven wat in haar hart en hoofd speelde.

Chris van Mersbergen, Verslaggever

Oprechte betrokkenheid en objectieve afstand

“Ik probeer als verslaggever altijd de goede balans te vinden tussen oprechte betrokkenheid bij de mensen waarover ik schrijf en de objectieve afstand die nodig is om het verhaal zo goed mogelijk op te kunnen schrijven, wat mijn taak als journalist is. Normaal lukt dat vrij makkelijk, maar dit verhaal lag me best zwaar op de maag.

Ik was bijvoorbeeld een tijd niet meer in een verpleeghuis geweest. Het was voor mij heel confronterend. Zoveel leed, zoveel eenzaamheid van mensen die niemand meer hebben.

Kort voor Willy’s overlijden hebben Kitty en Willy hun 50-jarig huwelijk gevierd. Ik was uitgenodigd. Als ik die dag niet in het buitenland was geweest, was ik zeker gegaan. Ongeveer een maand na publicatie van het artikel is Willy een natuurlijke dood gestorven. Uiteindelijk was euthanasie dus niet aan de orde. Hoe dan ook: dit was voor mij een uitzonderlijk verhaal dat veel indruk op me heeft gemaakt.”

Kitty en Willy Oppers (archieffoto september 2019).
Volledig scherm
Kitty en Willy Oppers (archieffoto september 2019). © Koen Verheijden