Volledig scherm
Onderzoek bij de opgravingen © Omgevingsdienst Zuid-Oost Brabant

Toekomstige wijk Aarle in Best is al vanaf de bronstijd bewoond geweest

BEST - Houten speelballen voor kinderen uit de zestiende eeuw zijn er opgegraven. Een zeldzaam trapje uit de bronstijd. Een fraaie fluit, in de tiende eeuw vervaardigd van het bot van een grote vogel. Een compleet houten zoutvat uit de zeventiende eeuw, mogelijk gebruikt als offerande aan natuurgeesten als kabouters of alven. 

Het onderzoek dat archeologen verrichtten in 2011 en 2012 tussen de Broekdijk en de Ringweg in Best leverde tal van bijzondere voorwerpen op. Een deel ervan wordt vrijdagmiddag bij de presentatie van het onderzoek getoond aan het grote publiek.

Volledig scherm
Overzicht van de verplaatsing van de nederzettingen door de eeuwen heen © Omgevingsdienst Zuid-Oost Brabant

Maar onder archeologen zijn deze op het oog spectaculaire - want tastbare - vondsten niet het meest interessante van de exercitie. Op de zestig hectare grond waar straks nieuwbouwwijk Aarle moet verrijzen, blijkt dat al van de late bronstijd (1600 tot 1200 voor Christus) tot en met de late Romeinse Tijd (derde/vierde eeuw) bewoning moet zijn geweest. Enkele eeuwen lang lijkt het gebied grotendeels verlaten, om vervolgens vanaf het eind van Karolingische tijd of het begin van de Volle Middeleeuwen (eind negende eeuw) tot en met de Nieuwe Tijd (1500 tot begin negentiende eeuw) weer nieuwe bewoners te krijgen. 

Vooral over dat laatste zijn de onderzoekers verrukt. ,,Voor het eerst hebben we de ontwikkeling van het Brabantse boerenbedrijf in deze periode van duizend jaar in beeld kunnen brengen", zegt archeoloog Johan Verspay. ,,We wisten voorheen alleen wat van die vroegere periode. Dat komt onder meer omdat vanaf de Middeleeuwen de fundering van de boerderijen van baksteen was. Dat laat, anders dan de houtskeletten van de oudste boerderijen, minder diepe sporen in het landschap achter. Ze zijn met andere woorden 'archeologisch onzichtbaar'. Ook zitten Middeleeuwse sporen van bewoning vaker onder de huidige bebouwing, waardoor het onderzoek wordt bemoeilijkt." 

Volledig scherm
Bouwoffer gevonden © Omgevingsdienst Zuid-Oost Brabant

De onderzoekers hebben kunnen vaststellen dat de boerderijen zich tot en met ongeveer de dertiende eeuw in het midden van het akkerland bevinden. Verspay: ,,We denken dat dit te maken heeft met een verandering in de bezitsverhoudingen. De eerste, voor-Middeleeuwse hoeven die we hebben gevonden zijn groot en de erven zijn omheind, bijvoorbeeld met een poort. Dat alles wijst erop dat ze het bezit waren van een klooster of andere landheer. "

Volledig scherm
Middeleeuwse huisplattegrond © Omgevingsdienst Zuid-Oost Brabant

Na deze tijd worden de hoeves verlaten. Het lijkt erop dat ze zijn verplaatst naar de buitenranden van het gebied. De akkers breiden gefaseerd uit en er wordt gebruik gemaakt van plaggenmest, vermoeden de onderzoekers op basis van de restanten van potstallen die ze zijn tegengekomen. De hoeves zijn kleiner en er staat nog maar een boerderij op het erf in plaats van meerdere. ,,Dat kan betekenen dat de verantwoordelijkheid van de boerderij naar de bewoners is gegaan", zegt Verspay.  

Presentatie van de onderzoeksresultaten vrijdagmiddag om 14.00 uur in de Tiendschuur (Land van Jeroen Bosch) aan de Hagelaarweg in Best.

Volledig scherm
Benen fluit, gevonden in een tiende eeuwse waterput en vervaardigd uit het bot van een grote vogel © Omgevingsdienst Zuid-Oost Brabant
Volledig scherm
Middeleeuwse huisplattegrond © Omgevingsdienst Zuid-Oost Brabant
Volledig scherm
Romeinse lanspunt © Omgevingsdienst Zuid-Oost Brabant
Volledig scherm
Overzicht van de opgegraven gebouwen en andere structuren uit de diverse tijdsperioden in Best-Aarle © Omgevingsdienst Zuid-Oost Brabant

Best e.o.