Volledig scherm
Patrice M. © AFP

Hoe paardenvlees na 4.000 kilometer via Breda verandert in rundvlees

Dinsdag horen twee Bredanaars en twee Fransen de strafeis voor fraude met paardenvlees. Een reconstructie van een reis van 4.000 kilometer via Breda, waarin paardenvlees verandert in rundvlees.

Precies zes jaar geleden stapten inspecteurs binnen in een vleesfabriek, in de eeuwenoude stad Castelnaudary in Zuid-Frankrijk. De fabriek was in opspraak geraakt. Er zou illegaal paardenvlees zijn verhandeld.

Maar het was niet zomaar een fabriek. Voor Castelnaudary was het een economische levensader: er werkten in de hoogtijdagen zo'n 500 mensen uit de stad en omgeving. En dan was er nog de geschiedenis. De fabriek was ooit opgericht door de bekende Franse rugbyspeler Laurent Spanghero. ,,Een man met een hart van goud en handen als kolenschoppen'', schreef een lokale krant eens.

Weinig glorie

Maar in februari 2013, toen de inspecteurs binnenstapten, was van die glans en glorie weinig meer over. De Spanghero-fabriek stond in de verdachtenbank. Het zou de spil zijn van een internationaal vleesschandaal.

De onderzoekers van de Franse fraudedienst DGCCRF keken rond in de fabriek, spraken met alle betrokkenen en kregen te horen dat er rundvlees uit Roemenië was gekocht en verhandeld. Dat was vreemd. ,,In Roemenië is helemaal geen rundvleeshandel'', zei DGCCRF-inspecteur Alain Boismartel kortgeleden in de rechtbank van Parijs. En er was nog een verrassing. Het rundvlees zou gekocht zijn voor 2,55 euro per kilo. ,,Zulke lage prijzen hadden wij nog nooit gezien voor rundvlees. Voor ons was meteen duidelijk: hier klopt iets niet.‘’

Paardenvleesproces

In Parijs is al sinds 21 januari het ‘paardenvleesproces' gaande. Twee Fransen én twee Nederlanders staan terecht wegens 'oplichting in georganiseerd verband'. Daarop staat een maximumstraf van 10 jaar cel.

Het viertal zou geprobeerd hebben bedrijven en consumenten in heel Europa op te lichten door in 2011, 2012 en 2013 op grote schaal het goedkope paardenvlees te verhandelen alsof het duurder rundvlees was.

Quote

In Roemenië is helemaal geen rundvlees­han­del. Zulke lage prijzen hadden wij nog nooit gezien voor rundvlees. Voor ons was meteen duidelijk: hier klopt iets niet

Alain Boismartel

Tijdens de rechtszaak wordt, dag na dag, steeds duidelijker hoe ingenieus dit volgens diverse betrokkenen gebeurde.

De start lag in Roemenië. Daar kocht Bredanaar Jan F. het paardenvlees, vertelde hij tegen de rechter in Parijs. Hij deed dat met zijn bedrijf Draap, gevestigd op Cyprus. Vervolgens werd het vlees met koelwagens van Roemenië naar Breda gereden, waar het in een koelhuis werd opgeslagen. Daarmee legde het vlees zijn eerste 1900 kilometer af.

In Breda ontfermde Hans W., een oude zakenpartner van Jan F., zich over het vlees, met zijn bedrijf W. Meat Trading. De twee kennen elkaar. Ze werden zes jaar geleden veroordeeld wegens fraude met paardenvlees dat ze toen verkochten als halal rundvlees.

Tweede etappe

In Breda huurde Hans W. de koelruimtes waar Jan F. zijn Roemeense paardenvlees opsloeg. En dat was niet alles. Hans W. verwijderde daar - in opdracht van Jan F., zei hij tegen de rechter - de kartonnen dozen waarin het vlees verpakt zat. Daarna was nergens meer te lezen dat het om paardenvlees ging. Alleen een douanecode met cijfers stond nog op de resterende verpakking, waaruit voor deskundigen op te maken viel dat het om paard ging.

Quote

Ik koop en verkoop aan de telefoon, en zie het vlees zelf niet eens

Jan F.

Vervolgens werd het vlees door Jan F. aan het Franse bedrijf Spanghero verkocht. Daarmee begon het vlees aan zijn tweede etappe, een reis van nog eens 1100 kilometer.

De deal werd per telefoon gesloten. Nergens werden documenten verstuurd, nergens werden handtekeningen gezet. ,,Ik koop en verkoop aan de telefoon, en zie het vlees zelf niet eens'', vatte Jan zijn handelwijze tegenover de rechter samen.

Etiketten

In Frankrijk werden de etiketten voor een tweede keer gewijzigd. De oorsprong van het vlees - Roemenië - werd verwijderd. In plaats daarvan werd vermeld: 'Herkomst EU'. En de partijen vlees kregen een nieuw naambordje: 'rundvlees'. Een goedkoop Roemeens paard veranderde in een handomdraai in een prijzige Franse koe.

Tijdens de rechtszaak kruisten Jan F. en Spanghero-topman Jacques P. verscheidene keren de degens over de schuldvraag. De Nederlander zei paardenvlees te hebben verkocht en zei dat de Fransen dat wisten. De Fransman zei dat hij dacht rundvlees te kopen en dat de Nederlanders hem hebben opgelicht door paardenvlees te verkopen.

Herkomst EU

Toen rechter Sylvie Daunis aan de Nederlander vroeg waarom het woord 'paardenvlees' dan van de verpakking werd verwijderd, antwoordde Jan F.: ,,Die cijfercode voor paardenvlees stond er toch nog op?''

Toen de rechter vroeg aan de Fransman - met zo'n 25 jaar ervaring in de vleesindustrie - of hij niet zag dat het paardenvlees was in plaats van rundvlees, antwoordde Jacques P.: ,,Het was bevroren: dan kan ik het verschil niet zien. En die douanecodes, die ken ik niet.‘’

Tartaartjes

Tijdens de rechtszaak werden ook verklaringen van het Spanghero-personeel voorgelezen: ze zagen fabrieksdirecteur Patrice M. weleens om 4 uur 's nachts op het werk 'met plastic zakken weglopen'. ,,Ik was daar om mijn personeel te leren tartaartjes te maken'', zei M. doodserieus ,,Om 4 uur 's nachts?'', vroeg rechter Sylvie Daunis. ,,Ja'', antwoordde de verdachte.

Met het traject Roemenië-Nederland-Frankrijk was de handel nog niet voorbij. Spanghero verkocht het vlees opnieuw door, aan het bedrijf Tavola in Luxemburg. Dat was etappe 3: nog eens 1000 kilometer.

Tavola maakte kant-en-klaarmaaltijden, zoals diepvrieslasagne. Het Roemeens/Franse vlees werd daarin verwerkt.

Quote

Zelfs ‘een eenvoudige visuele inspectie' had al duidelijk kunnen maken dat er gesjoemeld was met de etiketten, schrijft de Franse inspectie­dienst.

Het bedrijf in Luxemburg controleerde het aangekochte vlees niet of nauwelijks. Er werd 'geen enkel grondig onderzoek' gedaan, staat in een proces-verbaal van de DGCCRF. Zelfs ‘een eenvoudige visuele inspectie' had al duidelijk kunnen maken dat er gesjoemeld was met de etiketten, schrijft de Franse inspectiedienst.

Neus bloedde

Het Franse Spanghero hoopte dat de veranderde etiketten bij Tavola de indruk wekten dat het om Frans rundvlees ging dat was bewerkt in de fabriek in Castelnaudary. Tavola trapte er met open ogen in, of, zoals critici denken: deed alsof zijn neus bloedde.

Hoe dan ook: het Roemeense paard eindigde in Luxemburg in de diepvrieslasagne. En die lasagne en andere maaltijden werden daarna verkocht aan 28 bedrijven in 13 landen.

De Franse inspecteurs concludeerden dat Spanghero in totaal zo'n 550 ton aan paardenvlees aan Tavola leverde, waarmee opgeteld 4,5 miljoen kant-en-klaarmaaltijden zijn bereid.

Quote

Het maakt vooral nog eens duidelijk hoe ondoorzich­tig en enorm complex de vertakkin­gen van de vleesindu­strie zijn en hoe de industrie bezig is met een eeuwige zoektocht naar de goedkoop­ste ingrediënten

Olivier Andrault

In zes landen is ook daadwerkelijk aangetoond dat er paardenvlees in de diepvrieslasagne zat: in Frankrijk, Groot-Brittannië, Duitsland, Zwitserland, Zweden en Noorwegen. Een reis van meer dan 4.000 kilometer met aan het einde consumenten die geen idee hebben wat ze kopen en eten: dat was de les van het paardenvleesschandaal.

,,Het maakt vooral nog eens duidelijk hoe ondoorzichtig en enorm complex de vertakkingen van de vleesindustrie zijn en hoe de industrie bezig is met een eeuwige zoektocht naar de goedkoopste ingrediënten'', aldus Olivier Andrault van de Franse consumentenorganisatie UFC-Que Choisir.

Onoplettend

In Parijs is nu de strafrechtelijke afhandeling begonnen. De twee Bredanaars en twee Franse Spanghero-topmensen staan terecht. De Fransen hebben toegegeven ‘onoplettend' te zijn geweest. Maar de Nederlanders zijn zich van geen kwaad bewust, vertelden ze de rechter.

Quote

Wij hebben Nederland officieel om bijstand en ophelde­ring gevraagd, maar we hebben nooit antwoord gehad. Nederland werkt slecht mee in dit soort zaken

Marie-Claude Boucher

Dat viel niet goed bij de Fransen. ,,Wij hebben Nederland officieel om bijstand en opheldering gevraagd, maar we hebben nooit antwoord gehad'', zei inspectrice Marie-Claude Boucher tegen de rechter. Zij is opsporingsambtenaar voor vleesfraude. Ze deed onderzoek naar de vermeende Spanghero-fraude en raakte gefrustreerd door de Nederlandse weigering informatie te delen over Jan F. en Hans W. ,,Nederland werkt slecht mee in dit soort zaken'', zei Boucher.

En de Franse rechter, die knikte en liet - heel eventjes - haar onpartijdigheid varen. ,,De Nederlanders zijn sowieso geen kampioen in internationale samenwerking op dit gebied.''

Strafeis

Vandaag horen de verdachten welke straf er tegen hen geëist wordt. Een vonnis wordt op z'n vroegst over enkele maanden verwacht.

Volledig scherm
Hoe Roemeens paard via Breda en Zuid-Frankrijk in Luxemburg belandde. Daar werd het vlees verwerkt in 4,5 miljoen kant-en-klaarmaaltijden die zogenaamd rundvlees bevatten. © Frank Renout