Studenten Bo van Geijn en Lisa van Gerven zijn aan de slag gegaan met het onderwerp 'eenzaamheid onder jongeren'. Deze online productie omvat een aantal video’s en een interview over de interactieve theaterproductie.
Volledig scherm
Studenten Bo van Geijn en Lisa van Gerven zijn aan de slag gegaan met het onderwerp 'eenzaamheid onder jongeren'. Deze online productie omvat een aantal video’s en een interview over de interactieve theaterproductie. © Thinkstock

Journalistieke pilot maakt eenzaamheid onder jongeren bespreekbaar

Video'sMaatschappelijke thema’s zijn belangrijk om onder de aandacht te brengen bij het publiek. De media spelen hierin een grote rol. Zij kunnen ervoor zorgen dat een thema bespreekbaar gemaakt wordt en dat het publiek zich betrokken voelt. Eenzaamheid onder jongeren is zo’n maatschappelijk thema, waar gelukkig steeds meer aandacht voor is. 

Bo van Geijn (l) en Lisa van Gerven.
Volledig scherm
Bo van Geijn (l) en Lisa van Gerven. © RV

“Die aandacht is nodig omdat het probleem rondom eenzaamheid onder jongeren nog niet bij iedereen bekend is. Daarom hebben studenten Bo van Geijn en Lisa van Gerven een pilot opgezet waarin journalistieke content gecombineerd wordt met theater. Hun doel is om het publiek meer betrokken te laten zijn bij het onderwerp. Daarnaast moet de pilot ervoor zorgen dat de stap kleiner wordt om hulp te zoeken als mensen zich herkennen in de situaties. 

Bedacht voor jongeren

Bo van Geijn en Lisa van Gerven zijn studenten aan de Fontys Hogeschool voor Journalistiek in Tilburg. Deze pilot over eenzaamheid onder jongeren is in 2018 ontstaan tijdens een project in hun opleiding, waar innovatie in de journalistiek centraal stond. Vanuit hun passie voor theater is de koppeling ontstaan tussen journalistieke content en een theatervoorstelling over een maatschappelijk onderwerp. Inmiddels hebben zij er meer dan een jaar aan gewerkt en fungeert deze pilot als hun afstudeerproject. Hun ambitie is om met de combinatie van journalistiek en theater maatschappelijke onderwerpen uit te lichten en de doelgroep te helpen. Het onderwerp eenzaamheid onder jongeren staat centraal omdat Bo en Lisa steeds vaker om hen heen zagen dat jongeren de hoge druk niet aankunnen en meer te maken krijgen met eenzame gevoelens. Met dit gegeven gingen ze aan de slag en daar is deze pilot het resultaat van. Alle video’s en teksten zijn gemaakt door beide studenten. De input uit die video’s is verwerkt in het script van de theatervoorstelling. Ook hebben ze gedurende de pilot alle samenwerkende partijen bij elkaar gebracht.”

De complete pilot bestaat uit drie onderdelen. Een kennismaking met het thema aan de hand van video’s, een theatervoorstelling over verschillende aspecten van je eenzaam voelen en als laatste een video en een lijst met instanties die fungeren als nazorg. De pilot is in eerste instantie bedacht en uitgewerkt voor jongeren zelf en is daarom ook uitgevoerd voor derdejaars havoleerlingen op een middelbare school.

Om buitenstaanders, die de voorstelling niet hebben gezien, ook inzicht te laten krijgen in het onderwerp eenzaamheid onder jongeren, publiceren we hier de video’s en teksten die gemaakt zijn voor de pilot. De gehele pilot is tot stand gekomen in samenwerking met Theatergroep Helder Theater uit Geldrop, Stichting Join Us en het Sondervick College in Veldhoven.

Eenzaamheid onder jongeren in kaart gebracht

Eenzaamheid speelt niet alleen onder ouderen. Vooral in deze hectische tijd waar de prestatie- en sociale druk is toegenomen, krijgen ook jongeren te maken met eenzaamheid. Omdat eenzaamheid een breed begrip is en het voor iedereen een andere betekenis kan hebben, is het belangrijk om te weten wat het inhoudt en wat voor jongeren de oorzaken kunnen zijn dat ze zich eenzaam voelen. Jolanda van Gerwe van Stichting Join Us legt in onderstaande video uit hoe groot het probleem precies is en geeft voorbeelden van wanneer je echt aan de bel moet trekken.

VIDEO | Probleem eenzaamheid onder jongeren in kaart gebracht

Jongeren aan het woord

Dat eenzaamheid een grote impact op je kan hebben weten ook de 16-jarige Sanne en de 17-jarige Samyra. Zij hebben allebei te maken gehad met eenzame gevoelens. In de portret video’s vertellen ze wat dit met ze heeft gedaan en hoe ze er weer uit zijn gekomen. Erover praten met iemand die ze vertrouwen heeft hen daarbij geholpen.

VIDEO | 16-jarige Sanne: “Ik wil niet dat andere mensen zich zorgen om mij gaan maken.”

VIDEO | 17-jarige Samyra: “Op de wc wachtte ik totdat de pauze voorbij was.”

Interactieve theatervoorstelling

Bovenstaande video’s fungeren als voorbereiding op de interactieve theatervoorstelling, genaamd ‘No Filter’, die theatergroep Helder Theater uit Geldrop gemaakt heeft voor leerlingen van middelbare scholen. In deze voorstelling komen verschillende aspecten van eenzaamheid aan bod, zoals je anders voelen dan de rest of de druk van social media. De acteurs leggen uit wat de kracht is van zo’n interactieve theatervoorstelling en wat voor impact het heeft op de jongeren.

INTERVIEW | Interactieve theatervoorstellingen doorbreken taboes over maatschappelijke thema’s

Helder Theater geeft een voorstelling op het Sondervick college in Veldhoven.
Volledig scherm
Helder Theater geeft een voorstelling op het Sondervick college in Veldhoven. © DCI Media

Er is veel aandacht voor eenzaamheid onder jongeren. In de media is er veel te lezen en te zien over jongeren die eenzaam zijn, jongeren die de hoge druk niet aankunnen en bijvoorbeeld in een ‘burnout’ raken. Voor theatergroep Helder Theater uit Geldrop is dit het goede moment om met een interactieve theatervoorstelling op dit thema in te haken voor leerlingen van het Voortgezet Onderwijs. “Het is niet alleen de eenzaamheid die een rol speelt in onze voorstelling, ook jezelf anders voelen of de schaamte om over je gevoelens te praten staan centraal.”

Helder Theater, in 2005 opgericht door Hester Dadema, is een theatergroep bestaande uit meerdere, per voorstelling wisselende, acteurs. Zij spelen interactieve theatervoorstellingen over maatschappelijke thema’s op onder andere middelbare scholen. Hun nieuwe voorstelling zal gaan over lastige gevoelens zoals eenzaamheid, onzekerheid, depressie en angsten. 

Verbergen en weg lachen

Ter voorbereiding daarop is Helder Theater in gesprek gegaan met leerlingen van VMBO 3 en 4 om te kijken op welke manier deze thema’s een rol spelen in het leven van de jongeren. “Eenzaamheid en negatieve gevoelens zijn wel onderwerpen die spelen op school. Alleen iedereen verbergt het en lacht het weg als het niet goed met ze gaat”, is de reactie van een ondervraagde leerling. Het is daarom goed dat hierover een voorstelling gespeeld gaat worden. “Als het even niet goed gaat, dan is dat normaal en mag je dat gewoon toelaten.” De leerlingen zijn dan ook van mening dat de theatervoorstelling een mooie manier is om het taboe hierover te doorbreken.

Vragen stellen aan leerlingen

Andere thema’s waar Helder Theater voorstellingen over maakt voor deze doelgroep zijn bijvoorbeeld alcohol en drugs, sociale media, seksualiteit en respect. “Wij als theatergroep, als acteurs zijnde, willen niet zomaar een ‘leuk’ showtje neerzetten. We willen dat de voorstelling dicht bij ons publiek staat”, vertellen actrices Annemarieke Leurs en Marloes van der Sterre. 

Helder Theater doet tijdens hun voorstellingen veel met interactie. “Zo stellen we tijdens de voorstelling vragen aan de leerlingen; wat zij van een gespeelde scène vinden en wat zij zouden doen”, legt Hester Dadema uit. De leerlingen wordt gevraagd om suggesties te geven voor het vervolg van de scène. De acteurs doen dan letterlijk wat zij zeggen, waardoor ze onderdeel worden van de voorstelling. “De leerlingen kunnen zich hierdoor herkennen in de personages. Die interactie zorgt ervoor dat ze meedoen en dat het niet blijft bij alleen kijken naar een theaterstuk.”

Spiegel voorhouden

Foto ter illustratie.
Volledig scherm
Foto ter illustratie. © Thinkstock

De kracht van de voorstelling is dat het publiek zich herkent in de gespeelde situaties. “We spelen situaties uit het dagelijks leven, een ‘o ja, dat doe of heb ik ook’- gevoel”, vertelt Van der Sterre. “Wij houden ze een spiegel voor en zorgen dat ze op een luchtige manier naar zichzelf kunnen kijken.” Dat de leerlingen zich herkennen in de voorstellingen, ondervond Annemarieke tijdens een voorstelling over seks. Daarin werd ze door een meisje uit de zaal continue voor slet uitgemaakt zodra ze in haar buurt kwam. “Achteraf bleek dat ik met deze scène haar een spiegel had voorgehouden. Ik speelde gewoon haar, want zij kreeg ook vaak het woord ‘slet’ naar haar hoofd geslingerd en nu kon ze dat zelf een keer roepen.”

Veilige omgeving

Een interactieve voorstelling van Helder Theater bijwonen is voor jongeren een manier om met maatschappelijke thema’s in aanraking te komen en hierover met elkaar in gesprek te gaan. De theatergroep merkt dat door het gebruik van een theatervoorstelling maatschappelijke onderwerpen beter binnenkomen. “Jongeren willen niet van een docent horen wat ze wel of niet moeten doen. En omdat de acteurs van Helder Theater onbekend zijn voor de leerlingen en de dag erop weer weg zijn is het ook heel prettig om open met ze te praten over allerlei zaken”, aldus Dadema. 

Aanhaken bij gesprekken

De acteurs zitten soms tijdens het spelen van een scène in het publiek, waardoor ze kunnen aanhaken op de gesprekken die er bij de leerlingen ontstaan. “Doordat wij een veilige omgeving gecreëerd hebben, durven de leerlingen hun verhaal ook hardop te vertellen”, benadrukt Van der Sterre. “Het is mooi om te zien dat de hele klas daar dan ook op inhaakt. Zo komen vaak de mooiste verhalen los.”

Door herkenbare situaties voor te leggen, daar bij de leerlingen dieper op door te vragen en vervolgens het onderwerp in een veilige omgeving met de gehele klas te bespreken, onthouden jongeren de voorstelling beter en doen ze ook echt wat met het inzicht dat ze door de voorstelling hebben gekregen. Het blijft volgens de acteurs in hun hoofd hangen. “Ons doel is dat ze weggaan en dan denken ‘ik ga het anders doen’.”

Try-out theatervoorstelling ‘No Filter’ op Sondervick College

Rik en Jeroen tijdens de try-out op het Sondervick College in Veldhoven.
Volledig scherm
Rik en Jeroen tijdens de try-out op het Sondervick College in Veldhoven. © Kees Martens/DCI Media

De voorstelling ‘No Filter’ van theatergroep Helder Theater is op vrijdag 13 maart getry-out op het Sondervick College in Veldhoven. Voor de acteurs was dit de eerste keer dat ze de voorstelling speelden voor publiek. In dit geval; 28 leerlingen uit Havo3a en 25 leerlingen uit Havo3b. Het was dus afwachten wat voor reacties ze uit de zaal zouden krijgen.

De vier acteurs (Marloes, Jeroen, Annemarieke en Rik) spelen ieder een personage, die op zijn of haar eigen manier te maken krijgt met eenzame gevoelens. Bij alle vier de personages heeft het een andere oorzaak en uit zich dat ook anders. De leerlingen uit de klassen hadden dit tijdens de voorstelling goed in de gaten, want achteraf wisten ze per personage precies te vertellen waar hij of zij mee worstelde.

‘Je mag wel bij ons’

Jeroen van theatergroep Helder Theater tijdens de voorstelling 'No Filter’ op het Sondervick College in Veldhoven.
Volledig scherm
Jeroen van theatergroep Helder Theater tijdens de voorstelling 'No Filter’ op het Sondervick College in Veldhoven. © Kees Martens/DCI Media

Tijdens de voorstelling wordt er vanuit de zaal volop gereageerd op de scènes en situaties die de leerlingen te zien krijgen. Bijvoorbeeld op het moment dat Niels na een gymles alleen achterblijft omdat hij tijdens het maken van de groepjes voor het basketballen geen lintje heeft gekregen. Dat vinden een aantal leerlingen best wel zielig voor hem: “Wij staan aan jouw kant. Je mag wel bij ons”, roepen drie jongens vanaf de voorste rij.

Er is een afwisseling tussen serieuze en grappige situaties. Een scène waarin Lisa voor het beeld langsloopt terwijl Sam op zijn playstation net heel fanatiek een aantal vijanden aan het doodschieten is, zorgde voor herkenbaarheid en gelach onder de jongeren. Hoe deze scène een andere lading krijgt, is het volgende moment te zien als blijkt dat de irritatie bij Sam en Lisa over dit akkefietje het begin is van een knallende ruzie tussen die twee, waarbij Sam in woede uitbarst. Niet vanwege zijn vriendin, ‘maar vanwege zijn ouders die thuis steeds ruzie maken, waarbij het tijdens die ruzies ook vaak over hem gaat’, merken twee meiden uit de zaal op.

Schijn ophouden

Rik, Marloes en Annemarieke van Helder Theater tijdens de try-out op het Sondervick College in Veldhoven.
Volledig scherm
Rik, Marloes en Annemarieke van Helder Theater tijdens de try-out op het Sondervick College in Veldhoven. © Kees Martens/DCI Media

Vlogster Gigi staat elke dag zelfverzekerd voor de camera om een nieuwe video op te nemen voor haar volgers. Maar achteraf blijkt dat ze de schijn probeert op te houden. Sofie, hoe vlogster Gigi in het echt heet, voelt zich vaak niet fijn en is eigenlijk best onzeker.

Dit geldt ook voor Lisa, als ze bang is dat Sam het uit gaat maken. “Dan ga je toch met Niels”, opperen een paar jongens uit de klas. Als Lisa zegt dat ze echt niet met Niels gaat omdat hij er raar uitziet en volgens haar lelijke kleren draagt, merkt een jongen op de voorste rij op: “Dit zeg je omdat je zelf gewoon onzeker bent.”

Handvatten om eenzaamheid te herkennen

De theatervoorstelling en de video’s moeten zorgen voor bewustwording van het onderwerp. Er heerst nog altijd een taboe op het praten over eenzame gevoelens. Inzicht krijgen en bewustwording is niet het enige wat belangrijk is. Ook het stukje herkenning kan ervoor zorgen dat de stap kleiner wordt om er daadwerkelijk iets mee te gaan doen. Gerine Lodder, ontwikkelingspsycholoog aan de Tilburg University, heeft een aantal handvatten op een rij gezet om eenzaamheid te herkennen bij jezelf of iemand in je omgeving.

VIDEO | Handvatten om eenzaamheid te herkennen

Hulp zoeken

Met deze pilot zien jongeren met eenzame gevoelens hopelijk in dat zij niet de enige zijn die met deze gevoelens rondlopen. Door dit besef kan het taboe dat er rust op eenzaamheid onder jongeren doorbroken worden. Praat over je gevoelens met mensen in je omgeving. Het is de eerste stap die je kan maken om jezelf beter te gaan voelen. Mocht dat niet voldoende werken, dan zijn er professionele instanties waar je terecht kunt voor hulp. Denk daarbij aan de GGDJoin UsCordaad Welzijn of je eigen huisarts die je bijvoorbeeld naar een psycholoog kan doorverwijzen. Wees niet bang om hulp te zoeken!

Foto ter illustratie.
Volledig scherm
Foto ter illustratie. © Thinkstock