Volledig scherm
Wim van de Donk stopt per oktober als commissaris van de Koning in Brabant. © Marc Bolsius

Opper-Brabander Wim van de Donk wilde alleen naar ‘zijn’ Tilburg University

DEN BOSCH - Hij kon meermaals minister worden. ‘Brussel’ lonkte misschien ook wel. Toch bleef Wim van de Donk het provinciehuis ruim 10 jaar trouw. Maar een lokroep van de Tilburg University, zijn grote liefde, kon de opper-Brabander (57) écht niet weerstaan. In zijn hart bleef hij altijd hoogleraar. Van de Donk komt thuis.

Nooit kwam hij helemaal los van de Universiteit van Tilburg. Wim van de Donk bleef ook als commissaris van de Koning vooral die hoogleraar van toen. Van ‘een vorig leven als wetenschapper’ wilde hij nooit niets weten. ,,Nee, ik bén nog steeds hoogleraar”, zei de geboren Veghelaar, jarenlang werkzaam op de universiteit, onlangs nog toen hem daar naar gevraagd werd.

Tweede natuur

Vertellen, doceren, verklaren. Het bleef altijd zijn tweede natuur. Interviews werden vaak colleges, toespraken doorwrochte verhandelingen. Soms een lesje geschiedenis. Dan weer een citaat van een grote denker. Hij is er een fervent aanhanger van - net als van de muziek van Guus Meeuwis trouwens.

Tekst gaat verder onder foto

Volledig scherm
Wim van de Donk werd onlangs nog getypeerd als hoeder van het wij-gevoel. © Pix4Profs/Joyce van Belkom

Van de Donk heeft de eeuwenoude levenslessen naar eigen zeggen nodig voor inspiratie, ziet ze als ‘voortdurende training voor de menselijke geest’. Niet alleen voor hemzelf, maar bovenal ook voor anderen. Wat dat betreft zit hij als rector magnificus van de Tilburg University straks vast op z’n plek.

,,Godsdienstles moet fors opgewaardeerd worden”, zei de scheidend commissaris eens. Hij gruwelde van een anekdote van een collega over een jongetje dat langs de Sint-Jan in Den Bosch liep. ,,‘Papa, wat is dat voor een kasteel?’ Zo ver zijn we al weggezakt in Nederland...” Als Van de Donk erbij was geweest, had hij het mannetje waarschijnlijk ter plekke een kerkelijk lesje gelezen.

Quote

Ik ben toch te veel wetenschap­per. Ik wil verkennen, nadenken en dingen los krabben

Wim van de Donk, In 2007

De wetenschapper

Een veelzeggende uitspraak van Van de Donk, de wetenschapper, uit 2007. Hij had toen naar eigen zeggen nog te veel ambitie voor een bestuurlijke functie: ,,Ik ben toch te veel wetenschapper. Ik wil verkennen, nadenken en dingen los krabben.”

Om twee jaar later tóch aan te treden als commissaris van de Koning in Brabant. Van de Donk, getrouwd met Caroline en vader van twee kinderen, was op dat moment een paar jaar voorzitter van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) - een onafhankelijke denktank voor de Nederlandse regering. Hij moest zijn (bij)baan als hoogleraar maatschappelijke bestuurskunde in Tilburg ook opzeggen voor een plekje in het belangrijkste kantoor van de toren.

Tekst gaat verder onder foto

Volledig scherm
Wim van de Donk in 2009, toen hij Hanja Maij-Weggen opvolgde. © Marc Bolsius

Verbazing alom. Maar weinigen zagen de move van Van de Donk aankomen. Dries van Agt, een van zijn voorgangers in Brabant, noemde zichzelf als commissaris van de Koning eens ‘een tweedimensionaal deerniswekkende figuur’. Ofwel: het ‘baantje’ stelde in zijn ogen weinig voor. Dus: wat moest een intellectueel zwaargewicht van nationale allure in het provinciehuis?

Warmdraaien voor ministerspost?

Warmdraaien voor een (belangrijke) ministerspost in Den Haag, werd al gauw gefluisterd - en soms hardop uitgesproken. De Veghelaar ontkende dat altijd. ,,Ik houd van dit land en de mensen hier”, zei hij over Brabant. De enige provincie waar hij commissaris had willen zijn, voegde Van de Donk er nog aan toe. Hij liet zijn Brabantse inborst ook nadrukkelijk zien in zijn werk als commissaris. Van de Donk was nog altijd niet de meest benaderbare, warme politicus, maar zeker al een stuk minder afstandelijk dan voorganger Hanja Maij-Weggen.

De geboren Veghelaar, die inmiddels al heel lang in Tilburg woont, bleek zelfs een blijvertje. Hij heeft het ruim 10 jaar volgehouden als commissaris.

Quote

Ik houd van dit land en de mensen hier

Wim van de Donk, Scheidend commissaris van de Koning

Scepsis en ambitie

In zijn hart mag hij dan altijd wetenschapper zijn gebleven, óók in de politiek voelde Van de Donk zich senang. Zijn achtergrond zal hem daar ongetwijfeld bij geholpen hebben. De CDA’er, zoon van een gemeenteambtenaar, studeerde politieke wetenschappen in het ‘rode’ Nijmegen. In het socialistische bolwerk stoorde hij zich aan linkse medestudenten. 

Hij noemde ze ooit ‘een intolerant zooitje’, waar de zelfbenoemd katholiek van het ontspannen soort zich niks van aantrok. ,,Ik ging in colbert naar het college.” Ook was van de Donk lid van de KVP-jongeren, waarna hij zich later uit ‘intellectuele overtuiging’ bij het CDA aansloot.

Tekst gaat verder onder foto

Volledig scherm
Wim van de Donk vroeg in Den Haag herhaaldelijk aandacht voor de bestrijding van Q-koorts in Brabant. © ANP

Scepsis over benoeming

Als commissaris rekende Van de Donk snel af met de scepsis die rond zijn benoeming hing. Hij stond binnen mum van tijd te boek als iemand die je om een boodschap kon sturen. Zo drong hij bij herhaling aan op Haagse bemoeienis bij de bestrijding van Q-koorts in zijn provincie. Dat hij de weg wist in Den Haag speelde daarbij ongetwijfeld een belangrijke rol.

Hij maakte zich ook sterk voor de opvang van veel asielzoekers in de regio. Niemand in Nederland ging daarin verder dan de ambitieuze Van de Donk, die gemeentebesturen zwaar onder druk zette om het voor elkaar te krijgen. Zijn daadkracht viel op. In 2016 werd de Brabantse ‘CvdK’ uitgeroepen tot de beste (lokale) bestuurder van het land.

Quote

Vertrouwen kost veel minder dan dure advocaten en contracten

Wim van de Donk, Scheidend commissaris van de Koning

Zijn overijverige inspanning om zo veel mogelijk mensen (in nood) op te willen vangen, was best te verklaren. De vertrekkend commissaris werd onlangs nog getypeerd als hoeder van het wij-gevoel. Samen, mekaar, elkaar. Het zijn woorden die hij te pas en te onpas gebruikt. 

,,Samen is een succesformule”, liet hij optekenen. ,,Vertrouwen kost veel minder dan dure advocaten en contracten. Maar de camaraderie is minder vanzelfsprekend geworden. Zelfs in Brabant. Als zelfs hier het ‘wij’ verloren gaat, vrees ik voor Nederland.”

Het is een typische Van de Donk-uitspraak. Van tevoren bedacht ook. Hij loopt vrijwel altijd rond met een notitieboekje in de binnenzak van zijn jasje. Ieder hersenspinsel waar hij ooit nog eens iets mee denkt te kunnen, schrijft-ie er direct in op.

Belangrijke ministerspost

Werd er de afgelopen 10 jaar dan nooit aan hem getrokken? Hij heeft zich er, integer als-ie altijd pretendeert te zijn (‘Wat ik echt vind, lees je maar in mijn memoires’), zelf nooit over uitgelaten. In de Haagse wandelgangen zong zijn naam veelvuldig rond als kandidaat voor een belangrijke ministerspost. In 2017 nog bijvoorbeeld, bij de vorming van het kabinet Rutte III. Een illustratief gesprekje met een verslaggever destijds: ,,Ik ben niet beschikbaar. En nee is wat betreft écht nee.” En als er toch gebeld wordt? ,,Het gaat niet gebeuren.” Is er gebeld? ,,Daar zeg ik niets over.”

Quote

Je moet doen wat je de eerste drie seconden voelt als ze je ergens voor vragen

Wim van de Donk, Scheidend commissaris van de Koning

Europese Unie?

En de Europese Unie? Niet zo lang geleden was Van de Donk zelf nog enthousiast over werken in het hart van Europa - net als dat hij toen nog de mogelijkheid openhield voor een derde termijn in het provinciehuis. ,,Ik vind Europa zó ontzettend belangrijk. Ik ben geen kritiekloze eurofiel, maar ik zie wel dat ze daar een op een aantal dossiers heel belangrijk werk doen.”

Tekst gaat verder onder foto

Volledig scherm
Wim van de Donk komt thuis op de Tilburg University. © Dolph Cantrijn

Maar het wordt dus Tilburg, in plaats van Den Haag of Brussel. Alleen de universiteit, zijn universiteit, kon hem verleiden om de politiek te verlaten. Bijkomend voordeel: hij hoeft er zijn geliefde Brabant niet voor te verlaten. Het past ook in een patroon. Als persoonlijk assistent van Ernst Hirsch Ballin werkte hij tijdens diens ministerschap in Den Haag. Na twee jaar keerde hij op eigen initiatief terug naar Tilburg. ,,Ik wilde weer naar de universiteit.”

Die geschiedenis herhaalt zich nu: Wim van de Donk, zelfverklaard ‘gevoelsbeslisser’ (‘Je moet doen wat je de eerste drie seconden voelt als ze je ergens voor vragen’), keert terug op de plek waar hij diep in zijn hart misschien wel nooit écht weg is geweest.