Volledig scherm
In Ede vielen zwaarbewapende agenten in augustus dit drugslab in een bedrijfspand binnen. De productie van XTC en amfetamine heeft zich de afgelopen jaren als een olievlek vanuit Brabant en Limburg over met name Oost-Nederland verspreid. © Herman Stöver

Versnipperde aanpak pillenboeren schiet tekort, te weinig informatie bekend bij overheid

BREDA - De aanpak van criminele drugsproducenten is versnipperd en de slagkracht van de overheid is gebrekkig. Ook beschikken (opsporings)diensten over (te) weinig informatie of gebruiken ze die niet.

Die kritiek staat in het rapport De Intelligence Paradox over een proef bij de politie met een nieuwe, meer informatiegestuurde aanpak van criminelen in de synthetische drugs (syndru).

Door de tekortkomingen, zo illustreren de onderzoekers, kunnen bekende drugscriminelen soms geruime tijd ongestoord blijven produceren en blijven bekende, oude drugslocaties gewoon in gebruik.

‘Als hete aardappels doorgeschoven’

De wetenschappers Shanna Mehlbaum en Yvette Schoenmakers keken in opdracht van de politie een jaar mee bij het project. Dat draaide in Oost-Nederland, een snel opkomende productieregio met in 2018 bijna evenveel opgerolde drugslabs (18) als in Noord-Brabant (22). Dit jaar staat de teller er al op 17. 

De studie schetst een soms onthutsend beeld over het huidige gebrek aan doortastendheid: ,,Het probleem is vaak: wie pikt een zaak op? Incidenten rond syndru, zoals drugsafvaldumpingen, lijken als hete aardappels te worden doorgeschoven.”

Te druk

Quote

Iedereen erkent het probleem, we hebben informatie en toch treden we niet snel en doortas­tend op

Shanna Mehlbaum, Criminologe

Een typerend praktijkvoorbeeld noemt Mehlbaum de zaak rond een afgebrand drugslaboratorium. ,,Politie, brandweer en omgevingsdienst zijn snel aanwezig en analisten vinden kansrijke informatie. Maar doordat de specialisten van de regionale Forensische Ondersteuning het te druk hebben en niet komen voor sporenonderzoek, verschijnen zoals gebruikelijk is dan ook de collega’s van de landelijke LFO niet. De districtsrecherche laat eveneens verstek gaan.”

Volledig scherm
Shanna Mehlbaum, onderzoekster © eigen foto

De hele dag soebatten politie en justitie over de vraag wie de zaak moet oppikken, al gaat het eigenlijk vooral over de vraag wie dat niet hoeft te doen, aldus Mehlbaum. ,,Dit is tegelijk de paradox: syndru is van iedereen en niemand. Iedereen erkent het probleem, we hebben informatie en toch treden we niet snel en doortastend op.”

Uiteindelijk nam bij het afgebrande lab de landelijke eenheid de verantwoordelijkheid. Mehlbaum: ,,Toen waren diverse sporen echter al weg waaronder kleding van een verdachte en aangetroffen geld. Met al die vergaderenergie had je alle sporen al lang veilig kunnen stellen.”

Verbazingwekkend

Hoewel het een regionaal onderzoek is, gelden veel bevinding volgens Mehlbaum voor het hele land. ,,Er is hoe dan ook geen landelijke regie en centrale aanpak van deze criminaliteit. Er zijn regionale aanpakken en er is een landelijke eenheid maar er wordt niet standaard samengewerkt. Dat is verbazingwekkend.”

In het rapport ‘Elke dump is een plaats delict’ constateerde u in 2016 al dat de recherche kansrijk technische onderzoek bij drugsafvaldumpingen onbenut laat. Schetst u nu weer een beeld van gemiste kansen?

,,Wat de pilot volgens ons vooral aantoont, is dat de kansen voor het oprapen liggen. Vier gedreven analisten van recherche, belastingdienst, omgevingsdienst en het Regionale Informatie en Expertisecentrum (RIEC) kregen met gewoon boerenverstand - dus zonder ingewikkelde bigdata-tools - snel schatten aan informatie boven water die naar criminele netwerken leiden. Je vraagt je af waarom niet heel Nederland zo informatiegestuurd werkt.”

Daar lijkt gezien uw conclusies een cultuuromslag bij de politie voor nodig? Ook waardevolle tips via Meld Misdaad Anoniem raken bij de politie geregeld ‘tussen wal en schip’, schrijft u.

,,Klopt, de politieorganisatie is stroperig. Dat heeft te maken met baasjes, interne structuren, weegploegen die bepalen of zaken in onderzoek worden genomen én capaciteitsgebrek. Dat is er echt. En moorden gaan altijd voor, maar je kunt andere zaken ook eens laten liggen. En er is hoop op een kentering in de gezamenlijke aanpak. De informatiepositie verbetert, mede door initiatieven in Brabant en Limburg, zoals de Taskforce Brabant-Zeeland en het RIEC-project over de informatiegestuurde aanpak van ondermijning. In het zuiden zijn ze al langer integraal bezig met informatie verzamelen en delen.”