Volledig scherm
© ANP, Hollandse Hoogte

'Het is alsof we het over kakkerlakken hebben'

InterviewDe stroom vluchtelingen die de levensgevaarlijke oversteek naar Europa maakt is onophoudelijk. Hoe lossen we dit gigantische probleem op? In elk geval niet met hekken en bewakers, zegt Tineke Ceelen, directeur van Stichting Vluchteling. ,,Na de oversteek is een hek een kleinigheidje."

Volledig scherm
Tineke Ceelen. © Hollandse Hoogte
Quote

Het gaat hier om mensen die vluchten voor oorlog en geweld en volgens internatio­na­le verdragen recht hebben op bescher­ming. Recht!

Tineke Ceelen

Dobbernegers, migrantenhinder, gelukszoekers. Dagelijks hoort Tineke Ceelen deze termen op straat, die slaan op de bootvluchtelingen die meer en meer hun heil in Europa zoeken. Haar nekharen gaan ervan overeind staan. ,,Alsof we het over een kakkerlakkenplaag hebben. Het gaat hier om mensen die vluchten voor oorlog en geweld en volgens internationale verdragen recht hebben op bescherming. Recht!"  

Europa worstelt met een gigantisch vluchtelingenprobleem. In mei stelde de Europese Commissie een verplicht systeem voor om 40.000 bootvluchtelingen uit Griekenland en Italië te verdelen, maar dat werd door de lidstaten afgewezen. Besloten werd om op vrijwillige basis 32.000 migranten toe te laten.

,,Dat is net zoiets als vrijwillig belasting betalen, zei mijn collega laatst. Dat doet alleen de buurman," windt Ceelen zich op. Zij is voorstander van een verplicht quotum, maar dat is slechts een klein deel van de oplossing. ,,We hebben een lappendeken aan oplossingen nodig. Het is toch totaal beschamend dat het niet lukt om op Europees niveau 40.000 vluchtelingen te verdelen?''

,,Terwijl de politieke leiders ruzie maken over de verdeling, spoelen er dagelijks duizenden op de Europese kusten aan. Deze crisis wordt alleen maar groter, zeker nu deze week bekend werd dat de voedselhulp aan honderdduizenden Syrische vluchtelingen in Jordanië en Libanon wordt gehalveerd omdat de VN geen geld meer heeft. Terwijl de noodhulp al allesbehalve royaal was, en alleen werd toebedeeld aan de allerzwaksten. Anderen moesten zich zien te redden met zelf meegebracht geld uit Syrië; een schamel pensioentje, spaargeld. Daar konden ze het een tijd mee redden, maar als je geen inkomen hebt en geen uitzicht op een baan, groeit de wanhoop.''

Quote

We moeten inzetten op menselijk­heid. Dat betekent qua opvang dat Europa hen kleren, voedsel en eventuele medische hulp moet geven.

Tineke Ceelen

Geen licht
Ceelen zag het met eigen ogen. Recent nog, tijdens haar reizen door Jordanië en Libanon. ,,Ouders sturen hun kleine kinderen de straat op om te bedelen. Meisjes worden al jong uitgehuwelijkt, zodat families een mond minder te voeden hebben. Vrouwen bieden seksuele diensten aan zodat ze de huur kunnen betalen. In Libanon bezocht ik een gezin dat leefde in een transformatorhuisje. Zonder ramen, een toilet, of verwarming.

De oorlog in Syrië duurt nu al 5 jaar en er is geen licht aan het einde van de tunnel. Dus trekken ze naar een plek waar ze hopelijk een toekomst kunnen bieden aan hun kinderen. Denk aan dat Syrische jongetje in die tas, die afgelopen week op alle voorpagina's te zien was, gewond door chemische wapens. Geef ze eens ongelijk dat ze die hel ontvluchten."

Maar wat kunnen we doen? De poorten openzetten? Daar lijkt in Nederland weinig draagkracht voor.
,,Daar zal ik beslist niet voor pleiten. Maar we moeten wel onderkennen dat onze huidige toegangsregels niet werken. Blijkbaar staan de poorten al open, want de vluchtelingen komen massaal Europa binnen. Het gaat dus niet om de vraag 'hoe welkom ze zijn', want kijk om je heen: ze komen en het worden er nog veel meer. Of je nu krijst of niet.   In die belachelijke discussie hoe we de 40.000 mensen moeten verdelen, legt Nederland ook niet bepaald de rode loper uit, maar we zijn wel bereid ons aandeel te leveren, terwijl andere landen zoals Hongarije direct de deur dicht doen."

Dat land wil een 4 meter hoog hek bouwen om de grens te bewaken. ,,Krankzinnig," vindt Ceelen. ,,Als ik in de schoenen van deze vluchtelingen stond - ik heb zelf een dochtertje - en ik zou de barre overtocht overleven terwijl ik niet kan zwemmen en niet weet of we de overkant halen, denkt u dan werkelijk dat zo'n hek mij nog tegenhoudt?" Ze schampert. ,,Dat is een kleinigheidje."

Wat is dan de oplossing?
,,We moeten aan de randen van Europa beter zicht krijgen op wie er binnenkomen. We hebben nu vaak geen idee. Wie zijn deze mensen? Mankeren ze iets? Zijn ze besmet met een ziekte? Nu spoelen vluchtelingen letterlijk aan, staan op en lopen bijvoorbeeld op het Griekse Lesbos 70 kilometer naar de hoofdstad, of ze nu invalide, bejaard of kind zijn. Er mist nu een ontvangstsysteem. Dat moet onmiddellijk veranderen. We moeten inzetten op menselijkheid. Dat betekent qua opvang dat Europa hen kleren, voedsel en eventuele medische hulp moet geven. Daarna volgt de vraag: wat nu? Kunnen we hen verdelen over Europa op een manier waarop de lidstaten niet ontwricht raken. Zorg voor een redelijke vorm van opvang. Laat hen niet zwerven over straat.

Daarnaast moet Europa een systeem bedenken waardoor mensen zich niet meer genoodzaakt voelen om in gammele bootjes te stappen. Hiervoor moeten de omstandigheden drastisch worden verbeterd in de buurlanden waar nu de meest Syrische vluchtelingen leven, zoals Jordanië en Libanon. Zorg dat de meest basale regels om te overleven - voedsel, zorg en onderwijs - aanwezig zijn.

Ik reis al jaren van de ene naar de andere vluchtelingencrisis en daar zie ik altijd hetzelfde. Vluchtelingen willen maar één ding: zo snel mogelijk naar huis. En anders willen ze naar een plek waar het veilig is. Zo dicht mogelijk bij huis waar ze de cultuur begrijpen en de taal spreken. Als er weer een redelijke kans op een toekomst ontstaat, stap je dan nog met gevaar voor eigen leven in een bootje? Nee natuurlijk niet. Maar het blijft een totale illusie om te denken dat je op korte termijn de stroom kunt stoppen."