Volledig scherm
Beeld 'Love' van Jaume Plensa: wat een ongelooflijk fraai en sterk kunstwerk is dit! © Hoge Noorden

Wat Brabant niet was gegund: Fryslân 'makket it wier' als culturele hoofdstad

LEEUWARDEN - Halverwege het jaar maar eens de thermometer steken in ‘Leeuwarden-Fryslân 2018’, om te zien wat de noordelingen van dat culturele feest maken. Wat ons, Eindhoven-Brabant, dus net niet was gegund…

Heel bescheiden begint het, met een bordje van nog geen vierkante meter, aan het einde van de afrit, vlak voor Leeuwarden: ‘Wolkom!’ Even verderop rijen met grote vaandels met daarop het opvallende beeldmerk van ‘Leeuwarden Fryslân - Culturele Hoofdstad van Europa 2018’. Dat logo lijkt op een eigenwijs menneke dat je indringend aankijkt. Weer wat later nog meer veelkleurige vaandels en banieren en dan rij ik – vlak voor het station - bijna een pluk fietsers ondersteboven omdat ik het beeld van Jaume Plensa in zicht krijg en niet meer kan wegkijken: wat een ongelooflijk fraai en sterk kunstwerk is dit! Het toont twee jonge mensen, vrijwel en profiel; ze kijken elkaar aan. Vanuit de grond wolken flarden stoom omhoog; alsof de twee zweven in de hoge lucht: prachtig.

Quote

Heel dat bidbook van ons, met al die prachtige, innovatie­ve plannen, dat kon dus met een grote boog in de prullenbak.

Maar ho, wácht even. Ik ben naar het noorden gereden met een pak vooroordelen in hoofd en hart. Want 7 september 2013, die hete avond in Amsterdam, toen juryvoorzitter Manfred Gaulhofer bekendmaakte dat niet Maastricht (jammer dan), en ook niet Eindhoven, maar Leeuwarden in 2018 zich culturele hoofdstad zou mogen noemen, die avond, dat was een nare avond. Heel dat bidbook van ons, met al die prachtige, innovatieve plannen, dat kon dus met een grote boog in de prullenbak. En hoe hard vervolgens Brabantse cultuurbestuurders ook riepen dat een fiks aantal van die ideeën tóch beslist zou worden uitgevoerd, het gevoel echt culturele hoofdstad te zijn, dat ultieme festival-gevoel, een jaar lang feest; dat zouden wij nooit voelen. En dat voel je nu in Friesland dus wel.

Daarom, tandenknarsend: dat indrukwekkende beeld ‘Love’ van Plensa, in Leeuwarden, is er een van elf. Die over de hele provincie verspreid zijn geplaatst en ook na dit jaar blijven herinneren aan Culturele Hoofdstad. Deze 11-fonteinen-route is een van de hoogtepunten van het jaar. De realisatie had nogal wat voeten in aarde, want door de organisatie was onvoldoende rekening gehouden met de nukkige Friezen. ‘Een fontein in onze straat, naast het door ons zo geliefde riviertje? En niet eens van een Friese kunstenaar? Dacht het niet!’ Heel wat avonden praten in allerhande buurthuizen en kerken verder, kwamen de fonteinen er toch – al dan niet een tikje aangepast. ,,Ik vind het best mooi, maar het had beter naast het sportveld kunnen staan. Ik vind het hier een beetje groot.”

De buurtbewoner in Hindeloopen oordeelt niet graag over het werk ‘Flora & Fauna’ van de Chinese kunstenares Shen Yuan: ,,Ik heb daar onvoldoende weet van.”

Levensboom

Het werk van hout en steen is een echte fontein in een van de wat bredere straatjes van dit ietwat kneuterige en van toeristen vergeven dorp en verwijst naar het oude stadswapen van Hindeloopen. Een levensboom zie je daarom en vogels en grote, op een gewei lijkende houten vormen. Daar kun je als Duitse toerist prima op zitten, zo blijkt. En de labrador doet zich tegelijkertijd slobberend tegoed aan het neerkletterende water.

In Harlingen ligt de walvis van kunstenaarsechtpaar Jennifer Allora en Guillermo Calzadilla in de haven. Mooi idee, want het stadje was ooit zeer belangrijk voor de walvisvaart. Maar de polyester walvis ligt aan de overzijde van de haven en hoewel hij 1-op-1 is (zo’n 18 meter lang) is hij vanaf de wal amper te zien, daar mag zijn gespuit (om de paar minuten) weinig aan veranderen. Een wat angstig visje is het zo…

De fontein van de Belgische kunstenaar Johan Creten is helemaal thuis in Bolsward. Daar staat zijn enigszins surrealistische vleermuis. Kinderen klimmen enthousiast op het bronzen beest, ouderen laten zich er fotograferen en de eeuwige-mannen-op-fiets-bij-een-beeld mompelen dat het er best mag wezen. Maar dat gemompel was op z’n Fries, en da’s soms knap lastig te verstaan…

In de avond gaat het naar De Groene Ster, een buitengebied van Leeuwarden, waar bossen, weilanden, tenten en meertjes doen denken aan de omgeving van Aquabest in Best. Het is het decor van ‘Conference of the birds’, een van de andere hoogtepunten van LF2018. Het is een muziektheatervoorstelling, speciaal voor dit jaar gemaakt, met hoofdrollen voor de Friese geluidskunstenaar (en vogelaar) Sytze Pruiksma en de deels Brabantse trompettist Eric Vloeimans. Daarnaast werken ook acteurs en dansers van het Noord Nederlands Toneel en bijna tweehonderd amateurmusici uit de gehele provincie mee aan de vertolking van dit sprookje. Dat is gebaseerd op een Perzisch gedicht uit de twaalfde eeuw en verhaalt over een samenkomst van alle vogels van de wereld. Want het gaat slecht met onze wereld en daar moeten de vogels iets aan doen. Of beter: daar moeten we met z’n allen iets aan doen. Die boodschap wordt er door drie vertellers meer dan tien keer ingepompt. En hoe zinvol die ook is, die herhaling doet afbreuk aan de uitvoering. Neemt niet weg dat het spel van Vloeimans meer dan voortreffelijk is: hij haalt de meest opmerkelijke geluiden uit zijn instrument, hij laat het kreunen, piepen en schreeuwen en vlecht op een haast onnavolgbare manier het spel van de amateurmusici aan elkaar.

Volledig scherm
Beeld Studio Job, onderdeel keramiekexpo in Keramiekmuseum © Studio Job

Lees verder onder de afbeelding.

Grafische hart

Keurig is de grote expositie ‘Escher op reis’ in het Fries Museum. De in Leeuwarden geboren tekenaar bij uitstek heeft het grootste deel van zijn leven in Spanje en Italië gewoond en dat laat deze presentatie prima zien. Heel bijzonder is de serie ‘Rome bij nacht’. Overdag weet de Italiaanse hoofdstad hem amper te boeien, maar als ’s nachts gebouwen worden uitgelicht, dan begint het grafische hart van de Fries sneller te stromen en maakt hij strakke, heel verstilde houtsneden. En ja, de overbekende ‘hand met spiegelende bol’, het onnavolgbare ‘Klimmen en dalen’ en natuurlijk het lange ‘Metamorphose’, met het ruitpatroon van vissen, bijen, vogels en schaakstukken hangen hier óók. Escher woonde een tijdlang in een van de drie huizen die nu – samengevoegd – Keramiekmuseum Princessehof vormen en juist daar is tot 30 juni volgend jaar de tentoonstelling ‘Made in Holland – 400 jaar wereldmerk’ te zien. Kort en goed: dit is een heel sterke presentatie, waar je via Delfts Blauw, aardewerk uit Maastricht en verfijnd Art-Nouveau-werk uiteindelijk in jubelend Dutch Design belandt. Vooral in dat laatste deel kom je veel Eindhoven tegen.

Saamhorigheid

Eén van de belangrijkste redenen waarom Leeuwarden Culturele Hoofdstad is, komt door ‘mienskip’. Ik had voor 2013 nog nooit van het begrip gehoord maar het betekent zoveel als saamhorigheid of gemeenschapszin. Maar dan op z’n Fries. Hoe dan ook ligt het aan de basis van het programma en een flink aantal van de culturele projecten is doordesemd van die mienskip.

Mooi voorbeeld is ‘Haren in de wind’ in Langezwaag. Dat is een dorpje van amper duizend inwoners, op een steenworp van Heerenveen, waar kunstenares Wietske Lycklama á Nijeholt en projectleider Monique Jansma een project bedachten waar vervolgens bijna al die duizend plaatsgenoten aan hebben meegewerkt. In het kerkje was het goed gebruik om je haren te kammen met een kam die op een speciale plek werd bewaard. Dat attribuut was het uitgangspunt voor grote fotoportretten van dorpsbewoners. Die vormen nu de wanden van een iets kleinere, houten kopie van het kerkje. In die ruimte allerhande kunstobjecten die direct of indirect te maken hebben met de geschiedenis van de kerk of het dorp. Het is een bijzonder liefdevol, zeer gelaagd project.

Later dit jaar zijn er nog meer van dit soort Mienskip-projecten te zien, naast diverse spektakeluitvoeringen. Zo komen in augustus de reuzen van Royal de Luxe naar Leeuwarden, komt er een Bach-estafette, is er in Harlingen de Race van de grote schepen en is er het spektakel ‘De Stormruiter’: een groot theaterstuk over de strijd tegen het water. In een regie van Jos Thie, met onder anderen Jelle de Jong en Ellen ten Damme. En honderd Friese paarden.

Zijn mijn vooroordelen weggevaagd? Ja en nee, want Eindhoven/Brabant had er ook een fantastisch jaar van gemaakt – zeker en vast. Maar, het moet ook gezegd: Fryslân makket it wier: kompliminten.

Meer informatie over Leeuwarden Fryslân – Culturele Hoofdstad 2018: lf2018.