Volledig scherm
Aynur Dogan. ,,Ik ben geen politicus." © Nadja Pollack

Koerdische ster Aynur met 'beladen muziek' in Muziekgebouw Eindhoven

VideoEINDHOVEN - Aynur is een van de bekendste zangeressen van Turkije, maar tevens een voorname spreekbuis voor de wereldwijde Koerdische gemeenschap en cultuur. Ze treedt donderdag 22 februari op in Eindhoven.

In de eerste plaats is Aynur Dogan (1975) een muzikante; een zangeres, benadrukt ze zelf. Ze mixt folk met westerse muziek, zichzelf begeleidend op baglama-luit, en is beroemd: een miljoen volgers op Facebook, een half miljoen op Twitter en clips die vele miljoenen keren zijn bekeken. In de tweede plaats is ze een mens, zegt ze, die het bijvoorbeeld 'niet kan verdragen dat onschuldige kinderen worden vermoord'. ,,Pas daarna ben ik Koerdische. Mijn cultuur zit in de verdrukking, maar ik wil dat die overleeft. Ik maak eigen songs, maar sommige andere liedjes zijn al 300 jaar oud. Die werden in ons dorp nog gezongen door de oudere mensen. Om te zorgen dat ze echt overleven geef ik ze een rauw, modern randje."

Lees onder de Clip 'Kece Kurdan' verder

Maar Aynur is - of ze nu wil of niet - ook een politiek symbool en een spreekbuis van de Koerden, een van de grootste etnische bevolkingsgroepen ter wereld zonder eigen land, waarvan er alleen al in Turkije ruim 15 miljoen wonen. Maar alleen al het zingen in het Koerdisch is controversieel.

Aynur groeide op in Çemigezek, een dorp in de provincie Tunceli in het hart van Turks-Koerdistan. Op haar zestiende werd de situatie er onhoudbaar en vluchtte ze naar Istanbul. ,,Dorpelingen werden vermoord of verdwenen. Misschien was jij wel de volgende, je was je leven niet zeker." Sinds een paar jaar woont ze in Nederland. ,,De situatie in Turkije is de laatste tijd flink verslechterd. Hier voel ik me vrij en relaxed en kan ik me meer focussen op muziek, het is ook een goede uitvalsbasis: ik treed op in heel Europa.''

Uitgejouwd
Koerden worden stelselmatig achtergesteld in Turkije, volgens Aynur. ,,Op de lagere school mochten we geen Koerdisch praten, in het hele dorp niet trouwens."
De doorslag voor haar om te vertrekken uit Turkije was een concert dat ze in 2010 gaf in Istanbul. ,,Het was in een zaal met 5000 mensen, een jazzfestival waar allerlei vrouwelijke artiesten uit de Mediterrané optraden. Toen ik een Koerdisch lied zong, begonnen mensen te protesteren en met dingen te gooien. 'Zing in het Turks!', riepen ze. Toen voelde ik pas echt hoe het is om niet geaccepteerd te worden in je eigen land."

Voor 2010 leek het een tijdje heel goed te gaan in Turkije. ,,Het land werd democratischer, de machthebbers meer open-minded, ze wilden meer flexibiliteit. Zelfs de Armeense genocide was bespreekbaar. Koerdische muziek was overal en in 2009 werd er zelfs een Koerdisch tv-station officieel toegestaan. Nu zijn we weer terug bij af. De situatie in Syrië heeft daarin ook meegespeeld. En religie. In ons alevitische dorp kon je nog gewoon trouwen met een soenniet uit een dorp verder. Dat is nu ondenkbaar. De sfeer is boos, nationalistisch en conservatief geworden, een beetje zoals in Amerika, maar dan nog enger. Minderheden zijn de dupe. Ook de situatie voor vrouwen verslechtert. Op de basisschool onderwijzen ze weer hoe je een goede vrouw moet zijn: dat de vrouw er is om kinderen te baren, en dat ze moet trouwen."

Staat van oorlog
Eigenlijk is het allemaal geen nieuws, zegt Aynur, want de Koerden hebben het volgens haar al honderden jaren moeilijk. ,,Er was altijd een staat van oorlog. Maar de laatste twee jaar is het zoals in Syrië: dorpen en steden worden gebombardeerd, zelfs het hart van Diyarbakir hebben ze geraakt. Je hoort er hier weinig van, misschien zijn mensen bang. Niet zo gek, mensen durven geen kritiek meer te leveren. Hier in Nederland mag je tenminste nog zeggen dat je tegen Wilders bent. Soms wordt er iemand in het westen wakker: wat is er bij jullie in godsnaam aan de hand!? Wij hebben die problemen altijd gehad hoor, zeg ik dan."

Ook voor Koerdische muzikanten is het lastig werken in Turkije, zegt Aynur, en zeker voor vrouwen, terwijl Koerdische vrouwen volgens haar juist bekend staan om hun vrijgevochtenheid.
In 2004 bracht Aynur het album 'Kece Kurdan' uit, 'Koerdisch meisje', dat verboden werd door de provinciale rechtbank in Diyarbakir omdat de plaat propaganda zou bevatten voor een illegale organisatie en 'vrouwen aanmoedigt om naar de heuvels te gaan en verdeeldheid bevordert'.

Als Koerdisch muzikant heeft ze te maken van tal van restricties, zegt Aynur. ,,Toen we in 2010 samen met Sony de clip gemaakt hadden van 'Rewend', geregisseerd door filmmaker Fatih Akin, kregen we het verzoek er ondertitels bij te leveren, anders zouden ze hem niet op tv tonen. Als je ergens een concert wil organiseren moet je meer zaalhuur betalen, je moet allerlei papieren overleggen om een vergunning te krijgen, laten zien dat je geen strafblad hebt. Zelfs het ophangen van een poster geeft problemen: niemand wil de verantwoordelijkheid nemen, niemand wil zich vervreemden van de machthebbers, ook sommige Koerden niet, hoor."
Maar eigenlijk wil ze helemaal niet nadenken over dit soort zaken. ,,Zoals ik al zei: ik ben een muzikante, een mens. Ben toevallig ook nog Koerdisch, maar ik ben zéker geen politicus."



Biografie
Aynur Dogan studeerde muziek en zang op de ASM Music School in Istanbul.Haar eerste album kwam uit in 2002, de meest recente in 2016. Ze werkte met artiesten als Yo-Yo Ma, Javier Limón, Mercan Dede en het Nederlands Blazers Ensemble en was te horen in de bejubelde film 'Crossing the bridge: the sound of Istanbul' uit 2005 van de bekende filmmaker Fatih Akin. Ook in de documentaire 'Close-up Kurdistan' (2007) is haar muziek te horen. Haar huidige band bestaat uit Cemîl Qoçgirî (tenbûr), Alex Simu (klarinet), Franz von Chossy (piano), Kristijan Krajncan (drums/cello) en Manuel Lohnes (bas).

Aynur en band, 22-2 20.15 uur, Muziekgebouw Eindhoven. Ook: 23-2 Zuiderstrandtheater Den Haag.

ED gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement