Museumdirecteur over Nazi-design: 'Het ontwerp is niet schuldig’

VideoIn Design Museum Den Bosch opent zondag de expo 'Design van het Derde Rijk'. Wat heeft vormgeving bijgedragen aan de opkomst van de kwaadaardige nazi-ideologie? Museumdirecteur Timo de Rijk legt uit.

Volledig scherm
Meisjes op congres Neurenberg. © The LIFE Picture Collection/Gett

'Een geheime stafkaart van de SS. Op zich niet zo bijzonder, maar deze is speciaal. Hij wordt de Jesuiter-kaart genoemd, naar de SS-officier Max Jesuiter, die hem heeft laten maken. Op de plattegrond is met kleurpotlood ingetekend waar het Joodse getto moet komen. Er was in Warschau al zoiets als een getto, maar hier wordt het dus gedefinieerd als 'dit is de plek waar alle Joden worden samengedreven'. En met de historische kennis in je achterhoofd, dat daar een opstand is geweest die overigens door diezelfde SS-officier Jesuiter is neergeslagen, en dat iedereen die uit dat getto is afgevoerd, het niet heeft overleefd. En dat het hele getto vervolgens met de grond gelijk is gemaakt; deze kaart maakt dat je onmiddellijk dáár bent, het komt heel dichtbij. En dat speelde allemaal niet in de middeleeuwen hè, maar in de generatie van mijn opa. Die kaart is een historisch document.”

Het is deze kaart die Timo de Rijk (55) noemt als een van de meest indringende objecten op de tentoonstelling Design van het Derde Rijk waar hij en gastcurator Almar Seinen nu iets meer dan twee jaar aan hebben gewerkt. Bruiklenen komen van musea uit onder meer München en Berlijn, maar ook veel uit particuliere Nederlandse verzamelingen.