Volledig scherm
Robbert Dijkgraaf foto Petra Spiljaard

Scherpdenkers: Schönberg en Einstein op één avond

EINDHOVEN - De parallellen tussen muziek en wetenschap in de periode 1905-1915 naar boven halen. Dat was de opdracht die wetenschapper Robbert Dijkgraaf meekreeg, toen hij werd uitgenodigd voor de serie Scherpdenkers in het Eindhovense Muziekcentrum.

"Verder heb ik carte blanche gekregen. Dit is ook voor mij een experiment, ik weet helemaal niet wat het zal opleveren."

In de nieuwe serie Scherpdenkers moet telkens een spreker met een korte voordracht de weg effenen voor de uitvoering van een compositie uit de 20e eeuw. Er moet een dialoog ontstaan tussen muziek en maatschappij. In de eerste aflevering, komende vrijdag, zal Robbert Dijkgraaf het pad proberen te effenen voor Schönbergs Kammersymphonie, uit te voeren door het Schönberg Ensemble onder leiding van Reinbert de Leeuw. Dijkgraaf is wiskundige, theoretisch natuurkundige en universiteitshoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam. Hij is onlangs benoemd tot president van de Koninklijke Nederlands Akademie van Wetenschappen

"Schönberg zelf zag parallellen met de fysica", zegt Dijkgraaf. "Aan mij de vraag of ik vanuit de natuurkunde die parallellen ook zie." Feit is in elk geval dat er in het begin van de vorige eeuw zowel in de kunst als in de wetenschap veel veranderde. "Wat Schönberg en Einstein daarbij gemeen hadden, is dat ze wisten dat ze het oude moesten loslaten om vooruit te kunnen. Ze veranderden dingen niet om het veranderen, maar omdat het moest. Dat was voor beiden een hevige worsteling, ze deden dat niet graag. Dat kun je al opmaken uit het feit dat Einstein in zijn muzikale voorkeur uiterst conservatief bleef. Hij omarmde de nieuwe muziek van Schönberg absoluut niet."

Componist Schönberg zelf vond zich te vergelijken met Einstein. In een bepaald opzicht was die vergelijking er ook. "Een componist heeft, net als een wetenschapper, een hoog abstractievermogen nodig om uiteindelijk iets concreets te kunnen scheppen", meent wetenschapper Dijkgraaf.

Hij hoopt dat het publiek vrijdag niet afgeschrikt wordt door zijn natuurkundige en wetenschappelijke achtergrond.

"Natuurkunde staat doorgaans ver van de mensen af. Het doet ze wel iets, maar ze weten niet of ze het echt begrijpen. Ook daar ligt een parallel met de muziek. Die is ook niet altijd te begrijpen, daar haalt iedereen ook wel iets anders uit. Dat moeten de mensen ook met de natuurkunde doen: eruit pikken wat je eruit wilt pikken. Ze krijgen er vrijdag echt geen examen over. "

- Kamermuziekconcert. Kammersymphonie door het Schönberg Ensemble onder leiding van Reinbert de Leeuw. Wetenschapper Robbert Dijkgraaf houdt een inleiding.

Vrijdag in Muziekcentrum Frits Philips in Eindhoven, aanvang 20.15 uur.