Volledig scherm
Hemmo Ludoph (staand uiterst rechts) en Rob Snip (in de auto) met collega's van de afdeling experimenten van DAF, beginjaren '70. © xxx

Idee duwband DAF niet van Van Doorne maar van Hemmo Ludoph, zoon wil erkenning

EINDHOVEN - DAF-grondlegger Hub van Doorne is altijd gezien als de uitvinder van de duwband, de 'Deurnematic' die de Variomatic als pienter pookje opvolgde. De ware bedenker blijkt zijn medewerker Hemmo Ludoph te zijn.

Hemmo Ludoph kwam vroeger dan anders, die maandagmorgen. Vol van het idee dat hij in het weekeinde had opgedaan. Rob Snip ziet hem nog binnenkomen, op de afdeling experimenten van DAF in Eindhoven. Met een kralensnoer in de hand. ,,Wat denk je, zou dit kunnen werken?’, vroeg hij, wat onzeker. Het bleek later een verdomd goede uitvinding te zijn.”

Eer
Snip vindt dat Hemmo Ludoph moet worden geëerd voor het bedenken van de duwband die in de automatische versnellingsbak van inmiddels 50 miljoen auto’s is verwerkt. De duwband is de opvolger van de Variomatic, het systeem met een rubberen riem dat is ontsproten aan het brein van DAF-grondlegger Hub van Doorne.

Ook van de duwband is Van Doorne altijd gezien als de geestelijke vader. Rob Snip leest het onlangs ook nog eens in het ED, als wordt geschreven over het succes van de huidige generatie duwbanden bij Bosch in Tilburg. En Snip wordt een beetje boos. ,De uitvinder van die innovatie wordt nooit ergens genoemd: dat was ir. H. Ludoph’, schrijft hij. Ludoph dus. En niet Hub van Doorne.

Volledig scherm
Hemmo Ludoph © xxx

Tekenkamer
Snip (74) is in 1969 beproevingstechnicus bij DAF in Eindhoven. Hemmo Ludoph is hoofd van de afdeling en heeft in Eindhoven een tekenkamer voor het ontwerpen van prototypes. Met zijn andere been staat hij in Deurne. Hub van Doorne heeft daar achter zijn woning en paardenstallen een werkplaats waar eveneens experimenten worden uitgevoerd.  De DAF-directeur is in 1965 met pensioen gegaan, maar kan het uitvinderswerk niet loslaten. 'Meneer Hub' geeft leiding aan een soort ingenieursbureau waar vier DAF-medewerkers onder wie Ludoph van tijd tot tijd aanschuiven.  Samen met deze knappe koppen wil Van Doorne komen tot een vervolg op de in 1958 gepresenteerde Variomatic.

Volledig scherm
Rob Snip uit Best voormalig Daf ingenieur © Fotopersburo van de Meulenhof bv

Rob Snip mag in Eindhoven proeven uitvoeren. ’18 augustus 1969, 2 nieuwe riemen beproeving (...) inlopen schakeltjes’, leest hij terug in zijn oude logboek over wat een van de eerste experimenten met de duwband moet zijn geweest. ‘Deurnematic’ is dan de koosnaam voor het nieuwe systeem. 

Hub van Doorne zit in die tijd aanvankelijk op een ander spoor. Hij wil de rubberen riem van de Variomatic vervangen door een band met stalen snaren. ,,Het vooronderzoek naar deze mogelijkheid liep nog toen Hemmo met zijn idee kwam”, zegt Snip.

Zoon
In een tekendoos van zijn vader bewaart hij een prototype van de duwband. Roeland Ludoph kent het verhaal over het idee achter de vinding van zijn in 2003 overleden vader en van zijn inmiddels 84-jarige moeder. ,,Hij is gaan experimenteren met kralen die in een glazen weckpot zaten en met een stuk waslijn.”

Volledig scherm
© Fotopersburo van de Meulenhof bv

Hemmo Ludoph studeerde werktuigbouwkunde aan de TU Delft. De in 1928 in het Groningse Ter Apel geboren ingenieur verhuist naar Brabant voor een baan bij Philips en komt in 1955 bij DAF terecht.

Ludoph wordt door Van Doorne betrokken bij de doorontwikkeling van de Variomatic. Een compactere versie is gewenst. De DAF met het 'pientere pookje' slurpt benzine. DAF wil bovendien graag een auto verkopen met een groter motorvermogen dan de DAF 600 met zijn imago van 'damesauto'.

Beproevingstechnicus Snip maakt vermoedelijk nog in 1969 een testrit met een eerste prototype van wat later de duwband wordt genoemd. In een Simca 1300 wordt er volgens hem de allereerste 1884 kilometer mee gereden.

Octrooi
Op 13 april 1970 is in Nederland een octrooi-aanvraag gedaan voor het principe van de duwband. Op 15 oktober 1971 is die ter inzage gelegd, zo blijkt uit een document van de Octrooiraad Nederland. Aanvragers: dr. Hubertus Josephus van Doorne te Deurne en ir. Hemmo Hermannus Johannes Ludoph te Heeze. Het later in de Verenigde Staten aangevraagde en verleende patent staat eveneens op beider naam.

Volledig scherm
© xxx

In het DAF Museum in Eindhoven fronsen vrijwilligers die bezoekers tekst en uitleg geven de wenkbrauwen. Hemmo Ludoph? Die naam kennen ze niet. Op de etage die is gewijd aan de personenauto’s wordt als het gaat om de ontwikkeling van de opvolger van de Variomatic alleen met name gerefereerd aan Hub van Doorne.

,,Mijn vader is weggepoetst”, vindt Roeland Ludoph. Zijn poging in 2010 om de rol van zijn vader een plek te verschaffen in de internet-encyclopedie Wikipedia strandt. Het artikel wordt niet geschikt geacht.

Collega's
Wat weten oud-collega’s van Hemmo Ludoph zich te herinneren over diens bijdrage aan de ontwikkeling van de duwband? ,,Hemmo heeft het duwband-principe kunnen bewijzen”, stelt Henk Lamers (72) vast. Piet van Deursen (75) noemt Ludoph ‘de man die is gekomen met de pennetjes’ zoals hij de schakeltjes van de duwband noemt.

Dat de duwband naar buiten toe immer is gepresenteerd als de vinding van Hub van Doorne heeft Hemmo Ludoph ‘ergens wel dwarsgezeten’, zegt Roeland Ludoph.

Standaardprocedure bij patentaanvragen was dat je als medewerker van DAF een document ondertekent waarin je afstand doet van je recht, zeggen oud-medewerkers. Van Deursen: ,,Ik heb ook patenten op mijn naam staan. Ik kreeg er 10 gulden of 100 gulden voor, meen ik. DAF was eigenaar. Alles wat onder werktijd werd uitgevonden, kwam op naam van de firma.” Lamers: ,,Als je patent werd toegewezen in de Verenigde Staten, kreeg je een speciale dollarmunt. Dat was je enige beloning. Het was je werk. Als je heel goed je best had gedaan, kreeg je een bonus. Ik heb eens 1500 gulden gehad, een mooi bedrag.”

Patenten
Van het duwband-octrooi in Nederland is ‘rechthebbende sedert 22-6-’70: Dr. Hubertus Josephus van Doorne te Deurne’, meldt het document van de Octrooiraad. Niet DAF dus, ook niet het bedrijf Van Doorne’s Transmissie dat in 1972 in Tilburg is opgericht, maar de gepensioneerde directeur als privépersoon.

Hub van Doorne heeft meer dan 100 patenten op zijn naam staan, zo leert onderzoek in het Europees patentenregister. ,,Belangrijke patenten moesten op naam van Hub van Doorne komen, is de roddel”, vertelt Henk Lamers.

Piet van Deursen vindt het niet vreemd dat Van Doorne als de uitvinder van de duwband te boek staat. ,,Hub was wel de animator. Hij was onze baas, gaf de opdrachten en betaalde het allemaal.”

Henk Lamers tekent er bij aan dat het werk aan nieuwe ontwikkelingen een samenspel is. ,,Ze komen in gezamenlijk overleg tot stand. We waren met vier mensen in Deurne. Daarnaast zijn wel 20 tot 30 mensen in Eindhoven bij de uitvoering van het onderzoek betrokken geweest. Het is niet makkelijk te zeggen: dit deel van de ontwikkeling is van hem of van hem.”

Financiën
Hemmo Ludoph spreekt met de zakelijke DAF-baas Wim van Doorne over een financiële genoegdoening voor zijn inspanningen, weet Lamers. ,,Hemmo heeft mij dat een keer verteld. Hij vond dat hij daar recht op had. Ik denk dat hij een bonus heeft gekregen.”

De precieze gang van zaken laat zich moeilijk reconstrueren. DAF stelt niet te weten of documenten die betrekking hebben op de bedoelde patentaanvraag bewaard zijn gebleven. De weduwe van Hemmo Ludoph voelt niet de behoefte om haar wetenschap te delen, zegt haar zoon. ,,De bescheidenheid die mijn vader had, wordt door haar voortgezet.”

Voor Roeland Ludoph brengt het initiatief van Rob Snip de eer die zijn vader toekomt, zegt hij. ,,Dit is wat mijn vader heeft gemist en wat ik hem zo graag postuum wilde meegeven. De erkenning dat hij het heeft bedacht, in zijn werkplaats in Heeze met wat kralen en een stuk waslijn.”

Regionale Economie