Volledig scherm
Monument op de plek waar de mannen naartoe werden gedreven. © Nelly Kastelijn

De kerkrazzia in Helenaveen? Daar zwegen ze over

BEVRIJDING 75 JAARHELENAVEEN - 143 mannen uit Helenaveen werden in oktober 1944 naar Duitsland gedeporteerd. 26 kwamen nooit terug.

Een groot deel van de regio was al bevrijd. Maar in Helenaveen sloegen de Duitsers eind 1944 nog genadeloos toe. Tijdens de zogenoemde 'kerkrazzia' werden 143 mannen opgepakt en naar Duitsland gedeporteerd. Daar moesten ze onder erbarmelijke omstandigheden zwaar werk verrichten. Het was zo zwaar, dat 26 mannen overleden. Door uitputting, te weinig voedsel, geen medische hulp. Op dinsdag 8 oktober wordt in Helenaveen herdacht dat precies 75 jaar geleden is dat deze kerkrazzia plaatsvond.

De naam geeft aan hoe de Duitsers te werk gingen. ,,Ze omsingelden tijdens de vroegmis de katholieke kerk. En namen de mannen mee", aldus Nelly Kastelijn, mede-organisator van de herdenking. ,,De protestantse mannen werden van hun bed gelicht." Het gebeurde in 50 dorpen tegelijk: 49 in Limburg en Helenaveen als enige Brabantse plaats. Zo werden in totaal 2805 mannen tussen de 16 en 65 jaar gearresteerd.

,,Ze werden hier in de Mariapeel bijeen gedreven. Vervolgens gingen ze te voet naar Venlo, begeleid door Duitse soldaten met herdershonden. Daar werden ze in goederenwagons geduwd, zonder toiletten. De stank was niet te harden. En de Duitsers deelden klappen uit. Het was zo vernederend." De meesten gingen aan de slag bij de Hermann Göring-Werke, weet Kastelijn. ,,Ze moesten gloeiend hete sintels uit elkaar kappen.”

Tekst gaat verder onder het kader.

Taboe

De groep Helenaveense mannen telde percentueel de meeste dodelijke slachtoffers. Zij die wel terug naar huis kwamen, vertelden nauwelijks iets over wat ze hadden meegemaakt. Dit onderwerp was voor velen taboe. Het werd verdrongen, te pijnlijk om over te praten. Kastelijn: ,,Kinderen vertelden wel dat hun vaders heel erge nachtmerries hadden." Extra pijnlijk was dat de mannen bij terugkeer verhoord werden aan de Nederlandse grens. Alsof ze overlopers waren.

In 2004 was er voor het eerst een herdenking in Helenaveen. Toen is een monument opgericht, genaamd 'Sporen die bleven', bij de ingang van de Mariapeel. Op deze plek wordt ook de komende herdenking gehouden. Vanaf 19.00 uur is het verzamelen bij het biologisch centrum aan de Koolweg 36a in Helenaveen. Vanaf daar wordt er gelopen naar het monument, waar om 19.30 uur het programma begint.

Er is muziek door fanfare Wilona en kleinkoor Sevenum. Sprekers zijn burgemeester Hilko Mak en Nelly Kastelijn. Toos Nap-Anker leest een brief voor, dominee Verschoor, pastoor Van Eerd en pastoor Janssen verzorgen samen een gebed. Na afloop is er samenzijn in het biologisch centrum. Bij slecht weer vindt de herdenking plaats in het gebouw van Staatsbosbeheer.