Volledig scherm
Melkveehouder Jan Keijzers uit Vlierden in zijn stal. © FotoMeulenhof/Rene Manders

Melkveehouders niet tevreden over Campina

ASTEN - De aloude band van Brabantse melkveebedrijven met zuivelcoöperatie Campina, dat in 2008 fuseerde met Friesland, begint te knellen. Onder leden groeit de ergernis over aangescherpte regels en controles vanuit de coöperatie, sommigen stappen op. ,,Mijn goede melk kon ik zo in de mestput laten lopen."

Boeren en hun onvrede, ze kunnen de afgelopen weken niemand zijn ontgaan. De boosheid richtte zich op de stikstofuitstoot en de maatregelen die daarvoor in de pijplijn zitten. Steeds weer nieuwe, vaak strengere regels, de boeren zijn het beu.

Melkveehouders zien nóg een partij die hen opzadelt met regels en eisen: de eigen zuivelcoöperatie FrieslandCampina. Voldoen de boeren niet aan de eisen, dan volgen er sancties.

Melkveehouder Jan Keijzers uit Vlierden heeft dat begin dit jaar aan den lijve ondervonden. Hij heeft 65 melkkoeien en levert de melk al sinds jaar en dag aan Campina, tegenwoordig FrieslandCampina. ,,Je krijgt weleens het gevoel dat je wordt tegengewerkt", zegt Keijzers. ,,Natuurlijk moeten we als melkveehouders netjes en hygiënisch werken, maar we krijgen vanuit FrieslandCampina regels opgelegd die niet altijd terecht zijn."

Begin dit jaar besloot Keijzers zijn stal te vernieuwen. Het dak bevatte nog asbest. Tegelijkertijd was op sommige plekken de dakconstructie versleten. ,,Als je verbouwt, heb je weleens rommel en is het hier en daar wat minder goed opgeruimd. Maar dat is nooit ten koste gegaan van de kwaliteit van mijn melk." FrieslandCampina vond echter dat hij zijn zaken niet op orde had. Overleg hierover zette de zaak alleen nog maar meer op scherp en als gevolg daarvan werd Keijzers' melk dertien dagen geweigerd. ,,Mijn goede melk kon ik zo in de mestput laten lopen. Voedselverspilling. Het heeft me zo'n 10.000 euro gekost." De Vlierdense melkveehouder spreekt van arrogant gedrag van de coöperatie. ,,Ik moet mijn agenda voortdurend aanpassen aan hun controles. Als ik dat niet doe, dreigen ze meteen weer met melkweigering."

Vaste trap

Keijzers ziet ook dat de zuivelcoöperatie zich steeds vaker met de bedrijfsvoering en de stalinrichting bemoeit. ,,Als er in de stal ergens een stang te veel uitsteekt waar een koe zich aan zou kunnen bezeren, dan moet dat worden aangepast." Ook hebben alle boeren tegenwoordig een vaste trap aan de melktank. ,,Een van de chauffeurs van FrieslandCampina is een keer gevallen toen hij een los trapje gebruikte. Hij brak zijn heup. Oplossing: alle melkveehouders moeten een vaste trap aan de tank bevestigen."

Volgens Keijzers wil FrieslandCampina graag van een aantal leden-melkveehouders af. Meerdere bronnen uit de melkveehouderij bevestigen zijn vermoeden. ,,De melkquotering is enkele jaren geleden afgeschaft. Hierdoor is de productie sterk gestegen. Meer dan FrieslandCampina had verwacht. De zuivelcoöperatie wil zichzelf beschermen tegen overproductie. Dat doen ze onder meer door leden strengere regels op te leggen." Keijzers overweegt een overstap naar een andere zuivelcoöperatie.

Ook Wim van Dinther uit Oss ziet een cultuuromslag bij FrieslandCampina. Een half jaar geleden heeft hij zijn bedrijf met onder meer 120 melkkoeien overgedragen aan zijn zoon Theo. ,,We kregen onlangs dreigbrieven dat ze onze melk zouden weigeren omdat we ons vriespunt niet op orde hadden." Het vriespunt van boerderijmelk is in Nederland vastgesteld op -0,52 graden Celsius. Via melkmonsters wordt zo telkens gecheckt of aan melk, al dan niet opzettelijk, water is toegevoegd. Het niet op orde hebben van het vriespunt is volgens Van Dinther een probleem waarmee de afgelopen twee zomers meerdere melkveehouders te maken hebben gehad, tenminste als ze de koeien onbeperkt laten weiden. Van Dinther: ,,De norm halen is op veel plekken niet mogelijk. Zeker niet als het heel warm is en de koe meer drinkt."

Inmiddels gaat de zuivelcoöperatie soepeler om met de regeltjes omtrent het vriespunt. Desondanks verdenkt ook Van Dinther FrieslandCampina ervan een soort ontmoedigingsbeleid te voeren. ,,We kregen ook een paar keer een waarschuwing dat er iets aan de melk niet goed was, er zouden teveel bacteriën in zitten. Dan dreigen ze meteen met melkweigering. Maar we proberen gewoon op een eerlijke manier de kost te verdienen."

'Spaargeld'

Van Dinther ziet in zijn omgeving melkveehouders overstappen naar andere afnemers. Daarbij speelt volgens hem ook mee dat melkveehouders in Noord-Brabant voor grote investeringen staan. De stal moet vanaf 2022 voldoen aan strengere milieu-eisen. Een nieuwe lening afsluiten bij de bank wordt lastiger. Boeren hebben bij FrieslandCampina 'spaargeld' staan in de vorm van obligaties. Dat geld komt vrij als ze bij de coöperatie weggaan. Ook komen ze in aanmerking voor een vertrekpremie. ,,Met dat geld uit de obligaties en de vertrekpremie kunnen ze bijvoorbeeld een mestverwerker aanschaffen of de stal aanpassen zodat de inrichting voldoet aan de laatste regelgeving."

Volgens FrieslandCampina zijn de strenge controles en metingen een logisch gevolg van de aanscherpingen vanuit de maatschappij, zo laat het bedrijf weten via een schriftelijke reactie: 'Onze leden krijgen net als FrieslandCampina te maken met aanscherpingen op het gebied van kwaliteit en duurzaamheid. Dit kunnen eisen zijn die worden opgelegd vanuit de overheid op het gebied van kwaliteit, duurzaamheid, mestwetgeving, dierwelzijn, diergezondheid en hygiëne. Maar het gaat ook over eisen die voortkomen uit afspraken tussen de overheid en de sector. Zoals het weidegang-keurmerk. Deelname is in dergelijke gevallen vrijwillig en levert dan ook een extra vergoeding op voor wie daaraan meedoet. Het voldoen aan regelgeving en het voldoen aan standaarden op het gebied van kwaliteit en duurzaamheid vraagt om borging. Een van de manieren om dat te doen is controles uitvoeren en het doen van metingen.'

FrieslandCampina past de regels strikt toe en erkent dat melkweigering voorkomt. 'Maar een bedrijf krijgt altijd een herstelperiode van vier weken. Wanneer een bedrijf niet voldoet, kan dat leiden tot een korting op de melkprijs of een opschorting van de melkinname. Dat is afhankelijk van de aard van de overtreding. Daarbij moet je denken aan bijvoorbeeld aanwezigheid van melkvreemde stoffen in de melk. Maar ook als het welzijn van de aanwezige runderen in het geding is', aldus de reactie van FrieslandCampina.

Dat niet alle leden het altijd eens zijn met de eisen die worden gesteld is bij de coöperatie ook bekend. 'In de ledenraad worden besluiten genomen bij meerderheid. Dat betekent dat het regelmatig voorkomt dat een aantal ledenraadsleden zich onthoudt van stemming of tegenstemt. Zo werkt dat in een democratie. Dat betekent dat er altijd leden zullen zijn die klagen, omdat ze het niet eens zijn met de gemaakte afspraken'.

Kloof

Boerenbelangenbehartiger ZLTO weet dat een aantal 'kwaliteits- en duurzaamheidsissues' speelt tussen boeren en FrieslandCampina. 'Maar daar heeft de ZLTO geen directe bemoeienis mee. Het gaat immers om afspraken vastgesteld in de leveringsvoorwaarden van de coöperatie en goedgekeurd door een meerderheid van de leden', aldus de ZLTO.

Agrarisch adviseur Henk Antonissen uit Leende ziet dat de kloof tussen boer en FrieslandCampina steeds groter wordt. De verplichte deelname aan de kringloopwijzer heeft volgens hem ook geen goed gedaan aan de samenwerking en het vertrouwen. De kringloopwijzer brengt per bedrijf de mineralenkringlopen in beeld. ,,Boeren moeten hieraan meedoen. Ik denk dat de boer zich steeds minder herkent in het beleid van FrieslandCampina. De coöperatie verkondigt in hun ogen te veel het verhaal van de overheid."

Antonissen heeft berekend dat de laatste jaren ruim 400 bedrijven FrieslandCampina de rug hebben toegekeerd. ,,Veel zijn overgestapt naar A-Ware (producent zuivelproducten, red). Maar ook daar zullen ze aan alle eisen moeten voldoen."

Adviseur Antonissen verwacht dat in Nederland binnen tien jaar de helft van alle melkveehouders is verdwenen. ,,Dan heb ik het over het verdwijnen van de kleinschalige familiebedrijven die we als samenleving graag zien. Veel zullen de vernieuwingsslag niet kunnen maken. De investeringen om te voldoen aan de regelgeving zijn te hoog. De bank zegt steeds vaker nee."

Tegelijkertijd heeft de krimp volgens de adviseur nauwelijks invloed op de totale melkproductie in Nederland. ,,Bestaande bedrijven zullen de melkproductie overnemen. En dan krijgen we wat we eigenlijk niet willen: schaalvergroting. Bedrijven van 400 tot 500 koeien. Terwijl we allemaal, inclusief de overheid het liefst kleinschalige familiebedrijven zien."

Volledig scherm
Melkveehouder Jan Keijzers uit Vlierden in zijn stal. © FotoMeulenhof/Rene Manders