Volledig scherm
Het kasteel van Gemert. © FotoMeulenhof

Ontwikkelingen kasteel Gemert blijven gemoederen beroeren: ‘Nog lang geen last van kasteelmoeheid’

TerugblikGEMERT - Het kasteel van Gemert maakt integraal onderdeel uit van de geschiedenis van het dorp. Het is dan ook even logisch als interessant dat de recente ontwikkelingen rond het kasteelcomplex enorm leven onder de inwoners, vindt ED-verslaggever Ad de Koning.

“Het kasteel van Gemert is voor het Eindhovens Dagblad één van de grootste items van de afgelopen jaren”, zegt Ad de Koning, journalist bij de Helmondse regio-redactie van de krant. Hij heeft zeker vijftig tot zestig verhalen over het kasteel geschreven, schat hij in. En het thema blijft hem boeien, vertelt de verslaggever: “Het is een bijzonder en groot complex en ligt midden in het dorp. De hele geschiedenis van Gemert is er mee verweven. Veel Gemertenaren hebben er persoonlijke herinneringen aan. En het raakt de politiek.”

Volledig scherm
Het kasteel van Gemert. © ED

De bouw van het Gemertse kasteel begon al in 1391 onder opdracht van Hendrik Reinaart van Husen, landcommandeur van de Duitse Orde. Gemert vormde in die tijd een vrije heerlijkheid, een kleine, bestuurlijk onafhankelijke staat. De Duitse Orde was tot 1794 eigenaar van het kasteel, waarna de Franse bezetters het in beslag namen en maarschalk Nicolas Charles Oudinot eigenaar werd. In 1813 kocht Adriaan van Riemsdijk het kasteel en de omliggende landerijen en vestigde er een spinfabriek. Vanaf 1865 was het echtpaar Lüps-van Riemsdijk eigenaar, dat het kasteel eind negentiende eeuw verkocht aan Franse Jezuïeten. Begin twintigste eeuw trokken de paters van de Congregatie van de Heilige Geest in het kasteel, die het hele complex in 1928 ook aankochten. In al die jaren werd het kasteelcomplex aangepast aan de wensen van de bewoners. Zo stamt het hoofdgebouw in Lodewijk XIV-stijl uit 1740 en bouwden de paters in 1936 een kapel bij.

Paters kozen eieren voor hun geld

Quote

Het was ook eigenlijk best een mooi plan, als je het achteraf bekijkt

Ad de Koning, Verslaggever

Ad de Koning is als journalist nauw betrokken bij de meest recente ontwikkelingen rondom het Gemertse kasteel. Hij schreef zijn eerste verhaal ruim tien jaar geleden, toen de op leeftijd gekomen paters hun vertrek aankondigden. Ze zetten het kasteel te koop en hadden voor zichzelf zorgwoningen bedacht in een door historische muren afgescheiden tuin, die bij het complex hoort. Dat plan stuitte direct op veel weerstand. Met name Heemkundekring De Kommanderij en in een stichting verenigde omwonenden vonden bebouwing van deze ommuurde tuin geen goed idee. “Die emotie hadden de paters niet verwacht”, blikt De Koning terug. “Het was ook eigenlijk best een mooi plan, als je het achteraf bekijkt.” De paters kozen evenwel eieren voor hun geld en betrokken een zorgcomplex in Gennep. “Ik ben ze daar nog eens op gaan zoeken”, zegt De Koning. “Voor hen was het eigenlijk best sneu. Ze hebben veel voor Gemert betekend en hebben het kasteel altijd opengesteld voor de bevolking. Uiteindelijk zijn ze met de staart tussen de benen vertrokken.”

Volledig scherm
Het poortgebouw van het kasteel in Gemert. © ED

Het kasteel bleef ondertussen te koop staan. In de jaren daarna meldden zich enkele gegadigden, maar die belangstelling leidde telkens tot niets. Tot begin 2018 het nieuws officieel werd dat de Gemertse projectontwikkelaar Bas van de Laar de nieuwe kasteelheer zou worden. In dat voorjaar werd het koopcontract ook daadwerkelijk getekend. De Koning: “Die ontwikkelingen gingen de hele tijd in stapjes. En steeds als er iets gebeurde leidde dat tot twee à drie verhalen.”

Met de komst van Bas van de Laar werd die verhalenfrequentie evenwel flink opgeschroefd. De nieuwe eigenaar lanceerde direct een heel scala aan ambitieuze plannen voor het kasteel, bedoeld om het complex exploitabel te maken. Hij wil ondermeer een hotel vestigen in het kasteel, een restaurant in één van de bijgebouwen realiseren en een trouwlocatie toevoegen. Ook bebouwing van de ommuurde tuin kwam weer ter sprake. Die plannen leidden opnieuw tot veel emoties, zag De Koning: “Het blijft de gemeenschap bezighouden. De geschiedenis van Gemert komt in het kasteel terug, dus is het begrijpelijk dat mensen zich zorgen maken. Het is natuurlijk wel zo dat tegenstanders zich eerder laten horen dan voorstanders.“

Quote

Ik denk dat iedereen inmiddels wel beseft dat er iets moet gebeuren, omdat het gebouw anders instort

Ad de Koning, Verslaggever

In dat licht bezien merkte De Koning dat de algehele houding veranderd is sinds zijn eerste verhaal, vervolgt hij: “Het kasteel heeft zeker tien jaar leeggestaan. Ik denk dat iedereen inmiddels wel beseft dat er iets moet gebeuren, omdat het gebouw anders instort.“ Dat de nieuwe eigenaar uit Gemert zelf komt, draagt volgens De Koning ook bij aan het positievere beeld dat aan het ontstaan is: “Hij heeft de gunfactor in het dorp. En hij stelt het complex en de tuinen weer regelmatig open voor publiek, dat doet hij slim.”

Discussie met tal van invalshoeken

Desondanks is de discussie over de nieuwste ontwikkelplannen complex en wordt ze breed gevoerd. En juist dat maakt het interessant om de ontwikkelingen te volgen, zegt De Koning: “Het kasteel is een groot item voor Gemert, maar spreekt ook bovenlokaal tot de verbeelding.” Bovendien kent de discussie tal van invalshoeken, voegt De Koning toe: “Het blijft journalistiek een interessant onderwerp en geeft genoeg stof tot schrijven. Het staat politiek hoog op de agenda. Het is een groot complex, midden in het centrum van Gemert, dus belangrijk voor de ontwikkeling van het dorp. En veel Gemertenaren hebben persoonlijke herinneringen aan het kasteel. Het wordt heel erg als ‘ons’ kasteel gevoeld, dat is ook mooi.” En dan zijn er natuurlijk nog de belangen van de nieuwe kasteelheer, met alle door hem voorgestelde ontwikkelingen. De Koning: “Ook dat is interessant. Want de tegenstanders van die plannen willen eigenlijk hetzelfde als de nieuwe eigenaar. En dat is het kasteel en de geschiedenis die er aan vast hangt voor Gemert behouden.”

Hoewel de discussie nog volop gevoerd wordt en er nog geen schop de grond in is gegaan, denkt De Koning dan ook dat er binnen afzienbare tijd, na ruim tien jaar van leegstand, weer leven in het kasteel gaat komen. En dat is voor alle partijen goed, denkt Ad de Koning. Als journalist blijft hij de ontwikkelingen met interesse volgen: “Ik heb nog lang geen last van kasteelmoeheid, en onze lezers volgens mij ook niet.”

Volledig scherm
© Nellie van Duijnhoven