Volledig scherm
Het meten van de uitstoot van ultrafijnstof brengt het probleem in beeld. © ANP/Koen van Weel

Opinie - Slimme stad werkt ook aan gezondheid en veiligheid

OPINIE - In een slimme stad werken de bevolking en het bestuur innovatief samen aan de leefbaarheid en het duurzame voortbestaan van de samenleving. Over dit onderwerp schrijft Jean-Paul Close, initiatiefnemer van de Stad van Morgen (Stichting STIR) en mede-oprichter van de AiREAS coöperatie voor gezonde verstedelijking. De ervaringen in Eindhoven worden wereldwijd gepubliceerd via wetenschappelijke kanalen. De aanpak wordt nu erkend als niveau 4 gebiedsontwikkeling, ook wel participatiemaatschappij of bewustzijn gedreven eco-systeem genaamd.

Toen Eindhoven zichzelf in 2011 de slimste stad ter wereld mocht noemen, vroeg een aantal Eindhovenaren zich af wat 'slim' nu eigenlijk betekent? Binnen onze stichting hielden we ons al sinds 2009 bezig met het formuleren van een maatschappij waarin de belangrijkste kernwaarden van ons als mens de boventoon voeren. Niet geld, schuld of macht.

Twijfelachtige eer
Twee van de vijf geformuleerde kernwaarden voor een stabiele en vooruitstrevende maatschappij zijn onze gezondheid en veiligheid. Als we dan in datzelfde 2011 de krant openslaan, zien we dat onze zogenaamd slimste stad van de wereld de twijfelachtige eer heeft om ook de meest criminele stad van Nederland te zijn en midden in het meest vervuilde gebied ligt van de luchtkwaliteit in centraal Europa. Hoe slim is slim als we onze intelligentie kennelijk met trots afmeten tegen creativiteit die helemaal niet dienstbaar is aan de mens van Eindhoven?

Productief
Het besef brak door dat slim zijn juist te maken heeft met het scheppen van een gezonde en veilige leefomgeving. Dat zijn namelijk de voorwaarden waaronder de mens optimaal functioneert. Als we gezond zijn, ondernemen we van alles, zijn we productief en voelen we ons goed. Als we ons veilig voelen, gaan we prettig en open met elkaar om. Dan zijn we tolerant en verdraagzaam. Tegelijk kwam het besef dat deze kernwaarden niet alleen politieke verantwoordelijkheden zijn, maar iets waar we allemaal aan bijdragen. Zo ontstond in datzelfde 2011 het burgerinitiatief

Zelfbewust
AiREAS, een samenwerking tussen de lokale en provinciale overheid, wij als creatieve zelfbewuste, ondernemende Eindhovenaren en het onderwijs, om samen de gezondste stad en regio te gaan creëren. We laten ons prikkelen door het meten van onze luchtvervuiling, onze blootstelling eraan en het effect op onze gezondheid. We zijn nu vijf jaar verder en hebben ontdekt dat de helft van onze aanraking met vervuilde lucht door onszelf en onze levensstijl wordt veroorzaakt. We kunnen zelf dus veel doen aan onze leefbaarheid door zelfbewust maatregelen te nemen. De andere helft wordt veroorzaakt door de politieke economische situatie waarin we leven. Deze kunnen we niet zomaar veranderen, maar we kunnen er wel innovatief mee omgaan.

Bron van inspiratie
Een slimme stad is er daarom een waarin de bevolking en het bestuur samen innovatief werken aan de leefbaarheid en het duurzame voortbestaan van de samenleving. We laten ons leiden door de vijf natuurlijke kernwaarden die zijn samengevat in het begrip sustainocratie: gezondheid, veiligheid, samen-redzaamheid, zelfbewustzijn en de drie dagelijkse basisbehoeften van iedere mens: 1 kg kwaliteitsvoedsel, 3 kg drinkwater en 30 kg gezonde lucht. Door dit te doen ontstaan innovaties en samenwerkingsgroepen op het gebied van voedselvoorziening, recreatie, natuur in de stad, watergebruik, energievoorzieningen, wonen en werken, mobiliteit, de relatie tussen stad en platteland enz. Door zo met elkaar nuttig bezig te zijn blijken we een bron van inspiratie te zijn geworden voor andere gebieden in Europa en de wereld. 'Wij willen dit ook, maar weten niet hoe', krijgen we dan te horen.

Slimste volk van de wereld
Erkend worden door lokale slimme en waardevolle samenwerking op gebied van kernwaarden blijkt een veel betere onderbouwing van het keurmerk 'slimste stad' dan de som van patenten waarvan niemand precies weet waar ze voor dienen. De boodschap dat een slimme stad gezond en veilig dient te zijn en te blijven, maakt van ons niet alleen een slimme stad, maar ook het slimste volk van de wereld. We hebben namelijk samen de echte participatiemaatschappij gecreëerd, een sustainocratie. Tot onze verrassing blijkt dat het opkomen voor onszelf en onze leefbaarheid een modern icoon en exportproduct zijn. Hoe slim kun je zijn...

Over dit onderwerp wordt op 8 juni in de Oude Rechtbank in Eindhoven een VPRO Tegenlicht Meet Up Slimme Steden gehouden. Kaartjes zijn (kosteloos) beschikbaar via deze website.