Werk burgerdetective omstreden

Wetenschapsjournaliste Marga van Zundert breekt een lans voor het gebruik van internet om misdaden te helpen oplossen (ED Opinie 16 januari). Ik ben het met haar eens dat digitale media een krachtig middel kunnen zijn bij waarheidsvinding, maar worden ze ook als zodanig gebruikt? Helaas vaak niet en zeker niet in het door Van Zundert aangehaalde voorbeeld van 'onderzoeksbureau' Bellingcat.

Volledig scherm
Eliot Higgins van Bellingcat.

De resultaten van Bellingcat-onderzoek naar de verdachten van de MH17-crash zijn zwaar omstreden, hetgeen niet door iedereen wordt erkend.

Het hoofdprobleem met de media en de journalistiek is dat er geen waarborg is dat het geproduceerde nieuws feitelijk klopt en vrij is van vooringenomenheid en politieke kleur. Het gebruik van internet in combinatie met burgerinitiatieven geeft ongekende mogelijkheden en kan daardoor ook op een gevaarlijke manier gebruikt worden. De werkwijze van Bellingcat is een schoolvoorbeeld van hoe het niet moet. Desondanks worden de bevindingen van dit bureau niet getoetst en kritiekloos overgenomen. Sterker nog, het wordt op een podium gehesen en krijgt zelfs aandacht in De Wereld Draait Door.

Wie zich meer in de materie verdiept merkt dat het door Bellingcat-oprichter Eliot Higgins aangevoerde 'bewijsmateriaal' flinterdun is en uiterst tendentieus. Juist doordat de situatie ter plekke – willens en wetens? – niet onderzocht is, komt hij daar klaarblijkelijk mee weg. Enkele voorbeelden:

De beroemde foto van de rookpluim van de gelanceerde BUK-raket is aantoonbaar gemanipuleerd, omdat vanaf het balkon helemaal geen stroomkabels zichtbaar zijn.

De volgens Bellingcat gevolgde route van het transport loopt via een viaduct dat lager is dan de vrachtwagencombinatie hoog is; er is geen omleidingsroute.

De twintig Russische soldaten die Bellingcat geanonimiseerd als dader opvoert zijn met naam en toenaam bekend en waren ten tijde van de MH17-ramp elders op missie.

Hoe ik dit allemaal weet? Dat komt doordat meerdere groeperingen parallel onderzoek uitvoeren, op wetenschappelijke basis en ondersteund door waarnemingen op locatie. Een bekende van mij heeft op eigen initiatief de crash-site bezocht, aldaar omwonenden geïnterviewd en getracht het opgevoerde bewijsmateriaal (dé foto!) te verifiëren. Dat geeft pas echt opzienbarende resultaten (zie onder meer www.7mei.nl )!

De werkwijze van Bellingcat is niet getoetst, maar kennelijk vindt het toch een podium omdat zijn conclusies koren op de molen zijn van de anti-Rusland lobbyisten.

Maar de via internet bereikte burgers liegen toch niet, zou je zeggen? Redeneer nou eens van de andere kant: het afschieten van een BUK-raket geeft een rookpluim die tien minuten blijft hangen en op twintig kilometer afstand zichtbaar is. Hoe is het dan mogelijk dat het internet niet overspoeld is met foto's en filmpjes van de pluim? Er is maar één, let wel één foto in de openbaarheid gekomen!

In plaats van op basis van feiten te komen tot onderbouwde conclusies wordt door Bellingcat het omgekeerde gedaan: een vooraf ingenomen standpunt wordt met tendentieus bewijsmateriaal tot waarheid gepromoveerd. Met andere woorden: de zwakte zit niet in het gebruik van internet, de zwakte zit in het kritiekloos uitdragen van ongecontroleerde bevindingen door de media. Door gemakzucht en na-praterij van het heersende journaille wordt dit nog versterkt. Waarheidsvinding zou voorop moeten staan, conclusies op basis van feiten!

Mijns inziens is er behoefte aan een keurmerk voor journalistiek. Tot het zo ver is, kan ik alleen maar adviseren om voorzichtig te zijn met de informatie die ons via de media bereikt, alle loftuitingen van Marga van Zundert ten spijt.

-

Frank Thunnissen uit Eindhoven is als werktuigbouwkundig ingenieur geïnteresseerd in de analytische aanpak van problemen en in het maken van onderscheid tussen vermoedens en feiten. Met anderen heeft hij zich verdiept in de MH17-ramp.