Volledig scherm
Twee van de drie laatste zusters van Carolus Borromeus in de kapel van hun klooster aan de Hervensebaan. Rechts zuster Emmanuela en links zuster Eugenie © Olaf Smit

Laatste zusters Carolus Borromeus doen na bijna 150 jaar in Den Bosch het licht uit

DEN BOSCH - Ze stonden bijna 150 jaar geleden aan de wieg van de ziekenhuiszorg in Den Bosch. Nu verlaten de laatste drie zusters van de H. Carolus Borromeus de stad.  Zuster Emmanuela blijft er redelijk nuchter onder. ,,We hadden best nog wat jaren kunnen blijven hier. We hadden het goed naar onze zin. Maar ik ben blij dat we zélf de beslissing kunnen nemen om te verhuizen; we hebben zelf aan de generaal-overste aangeboden om het te verkopen.”

Natuurlijk, Emmanuela (83) en haar medezusters Eugenie (80) en Veroniek (81) zijn de jongsten niet meer. Maar daar in het klooster aan de Hervensebaan 6 ging alles nog prima z’n gangetje. Oorspronkelijk gebouwd voor veertig zusters was het wat aan de grote kant. Maar er was nog leven genoeg met geregelde gasten. En oud vicaris-generaal Schröder woonde er meer dan twintig jaar. Wel in een speciaal voor hem gebouwde vleugel met een eigen voordeur.

Ziekenzorg

Volledig scherm
Koperen beeld in het Jeroen Bosch Ziekenhuis ter nagedachtenis aan de zusters van Carolus Borromeus © Paul Roovers/BD

Het klooster staat al bijna 42 jaar aan de Hervensebaan, verscholen achter het lover. Maar bijna niemand die weet dat het hier staat. Mensen in de aanpalende wijk de Herven waarschijnlijk wel. En sinds een tijdje ook de bewoners van zes nieuwe woningen aan de Heermoesstraat. De eerste achterburen in 42 jaar tijd. Daarvoor was er alleen de parkeerplaats van het toenmalige Carolusziekenhuis.

Ziekenhuis en zusters, bijna 150 jaar een symbiose in Den Bosch. Dankzij de barmhartige zusters van H. Carolus Borromeus kreeg de ziekenzorg in de stad gestalte. In de Jan Heinsstraat stond het eerste hospitaal, letterlijk een zieken-huis. Daarna kregen de zusters ook de verantwoordelijkheid voor het Groot Ziekengasthuis en bouwden ook daar hun eigen klooster. De laatste drie zusters van de Hervensebaan werkten ook in de zorg: Emmanuela in het Carolus, Eugenie in Huize Sint-Jan in Uden en zuster Veroniek vooral met verstandelijk beperkte mensen.

Grijze betonsteen

Volledig scherm
Het klooster aan de Hervensebaan is opgetrokken uit grijze betonsteen. © Paul Roovers/BD

Emmanuela leidt ons rond aan de Hervensebaan. Alle ruimten met muren van grijze betonsteen zijn gelijkvloers, op een aantal kamers op de eerste verdieping na. ,,Het gebouw bestaat uit twee gelijke delen”, zegt Emmanuela. ,,In spiegelbeeld, met elk hun eigen woon- en eetkamer. Het is in de jaren 70 ontworpen met de gedachte voor twee afzonderlijke leefgroepen. Als zusters hebben wij die splitsing nooit doorgevoerd. Want wie moet aan de ene kant wonen en wie aan de andere kant? We gebruikten gewoon één van de grote ruimten als eetzaal en de andere als recreatieruimte.”

Quote

We hadden best nog wel wat jaren kunnen blijven hier in het klooster, Zuster Emmanuela (83)

Het klooster telt verder nog een grote aula/vergaderzaal, keuken, kapsalon, wasserette en natuurlijk een kapel. ,,Daar waren we elke dag te vinden, ook als we maar met zijn drieën waren. Maar vaak hadden we gasten, of mensen uit de buurt in de vieringen. Daarvoor stond onze deur altijd open.”

Tanzania

Bij de ingang van het klooster staat een grote zeecontainer. Die wordt volgeladen met spullen. Voor Tanzania waar al jaren een klooster staat met meer dan honderd Afdrikaanse zusters.

Emmanuela, Eugenie en Veroniek verhuizen zelf naar Jozefoord in Nuland. Veel medezusters gingen hun al voor en wonen in het zorgcentrum daar.

Nuland is dus bekend terrein en dat maakt de overstap makkelijker. De zusters zijn realistisch over het vertrek, het kan niet anders. Maar een beetje weemoedig was Emmanuela toch wel deze week. ,,Al die kale gangen zonder fraaie kleden en heiligenbeelden, alles zat al in de container’', zegt zij.

Eén beeld blijft wel op de Hervensebaan, dat van de Heilige Carolus. Bij de voordeur. Zo herinnert in ieder geval nog iets aan de lange aanwezigheid van de zusters in de stad.

Volledig scherm
Beeld van de H. Carolus blijft bij het klooster staan. © Paul Roovers/BD
Volledig scherm
De ingang naar het voormalige GZG-klooster © Afdeling erfgoed gemeente 's-Hertogenbosch

Historie

De Barmhartige Zusters van de H. Carolus Borromeus uit Trier kwam in 1874 naar Nederland. Ze kochten een terrein aan de Jan Heinsstraat, aan het ‘Plein’. Op 12 mei 1876 namen de zusters hun intrek in een herenhuisen begonnen het Carolusgesticht. Vier jaar later kregen ze ook de zorg voor de zieken in het Groot Gasthuis.

Op beide locaties hadden de zusters een klooster. Tussen 1961 en 1966 werd achter de Jan Heinsstraat nog een groot klooster met kapel gebouwd.

Bij het Groot Ziekengasthuis woonden de zusters aanvankelijk in het gebouw tegen de Waterpoort. Het breidde geregeld uit. Tussen 1969 en 1974 werd de laatste nieuwbouw gerealiseerd aan de Marktstraat, Tolbrugstraat en Zuid-Willemsvaart. De laatste zusters woonden hier tot 3 juli 2005.

Volledig scherm
Het oude Carolusziekenhuis aan de Jan Heinsstraat. © Afdeling ergoed gemeente 's-Hertogenbosch