Volledig scherm
© ED

Kleurrijk Grijs (21): ‘Goed doodgaan hoort bij goed leven’

EINDHOVEN - ED-kunstredacteur Rob Schoonen verblijft vijf weken als 'artist in residence' in Kunstblok in zorginstelling Parc Gender. Met een wat andere dan gewone blik kijkt hij hoe het allemaal reilt en zeilt in een verzorgingshuis. Hij praat veel met bewoners en verzorgers, neemt waar en legt vast in woord en beeld. Vandaag deel 21.

Hij zegt soms ‘mensen’ en soms ‘patiënten’, Is dat toeval? ,,Ha, nee. Dat wisselt inderdaad. Allereerst zijn het uiteraard mensen, maar ze zijn ook ziek, flink ziek vaak, en dan zijn het patiënten.” Kees van Gelder (57), sinds 1994 arts, heeft 120 mensen in behandeling in verschillende huizen van Vitalis. Hij is gespecialiseerd in patiënten met gedragsproblemen. Van de mensen die hij onder zijn hoede heeft, heeft bijna 70 procent een psychogeriatrische aandoening. Vaak zijn dat mensen met dementie. ,,Verder zijn er de infarcten en ook mensen met de laatste fase van longziekten of een combinatie van allerlei ouderdomsziekten.”

Volledig scherm
Kees van Gelder, arts Parc Gender © Rob Schoonen

Verpleegafdeling

Voor alle duidelijkheid, Van Gelder is werkzaam in de verpleegafdeling van Parc Gender. ,,Dat is misschien niet helemaal duidelijk voor iedereen, maar in het verzorgingshuis is er de huisarts en doe ik dienst als adviserend specialist. In het verpleeghuis ben ik de hoofdbehandelaar; ben ik eigenlijk hun huisarts en doe ik dus alles. Ja, ook een ‘simpele’ blaasontsteking, maar, de mensen hebben dikwijls al serieuze aandoeningen als ze hier komen; dementie of meerdere herseninfarcten. En dan is het mijn taak om in dat geheel van aandoeningen verbetering aan te brengen.”

Wat dementie is, en wat de ziekte van Alzheimer ook alweer betekent: ,,Dementie is het complex van verschijnselen dat mensen problemen hebben met het geheugen, met de taal, met waarnemen, met het herkennen van dingen of bepaalde handelingen niet kunnen uitvoeren. En als dat invloed heeft op het dagelijks leven, dan spreek je van de diagnose dementie. Er zijn allerlei ziektes die dementie kunnen geven; de ziekte van Alzheimer is de meest voorkomende. Maar ook een aantal herseninfarcten kan leiden tot dementie.”

Bepaald patroon

Naast die lichamelijke problemen maken mensen met dementie qua beleving een bepaald patroon door. ,,In de eerste fase zie je dat mensen erg bezig zijn zich in stand te houden, en ook goed op te letten, want ze voelen zich toch enigszins bedreigd door de aftakeling. Gaat het nog verder achteruit, dan gaan ze dikwijls verder terug in de tijd. Dan heeft het vaak niet zoveel zin meer om ze terug te brengen naar de werkelijkheid, want dat ervaren ze toch als ‘maar dat is helemaal niet zo!’. Weer wat later komen de verzonken en de verborgen fases, daar keren mensen steeds meer in hun eigen binnenwereld. Dan is communicatie heel moeilijk. Dan moet je het meer hebben van aanraken, van licht en warmte ook in plaats van taal.”

Vooral de eerste fase ervaren mensen dikwijls als ongelukkig, weet Van Gelder: ,,Je kunt je dat ook wel voorstellen: dat je achteruit gaat en je er elke dag mee wordt geconfronteerd. Natúúrlijk word je daar heel ongelukkig van. Ja, ook boos en verdrietig. Je voelt je eenzaam, onbegrepen en vaak overvraagd. Want je schrijft alles wel op, maar je hebt steeds minder controle… Dat is de fase waarin de patiënten het meest worstelen met hun ziekte. Naarmate de ziekte verder gaat, zie je dat mensen zich er meer bij neerleggen.”

De beste manier om met dementen om te gaan is door ze te behandelen als mens, niet als patiënt. ,,Door ze met respect te behandelen, net als ieder ander”, stelt de arts. Van Gelder gaat ervan uit dat inmiddels iedereen voldoende weet heeft van dementie, omdat iedereen wel iemand kent die de ziekte heeft. Ik zeg wel eens grappenderwijs: ‘als je een politieke partij voor de dementie, zou beginnen, dan ben je gelijk de grootste partij van Nederland’. Er zijn nu bijna 200.000 mensen in ons land met die ziekte. En dat wordt alleen maar meer. Binnen 20 jaar groeit dat naar het drievoudige”, zo weet Van Gelder.

Koesteren

Is een verpleeghuis de beste manier om mensen met dementie op te vangen? Hij meent van wel, althans voor sommigen. ,,Anderen kunnen wellicht thuis worden opgevangen omdat de partner dat aan kan. Maar, dat verschilt heel erg. Als ik zelf zou merken dat ik achteruit ga, dan zou ik graag willen dat we in de familie koesteren wat we nog hebben. Gaat het dan nog verder achteruit, en het wordt te zwaar, dan zou ik geen moeite hebben om in een verpleeghuis te wonen. Ik loop er nu heel lang rond en weet dat het een heel liefdevolle omgeving is, waar mensen werken die dat met hun hart en ziel doen en zich echt verbinden met bewoners.”

Hoe gaat hij om met het lijden en het leed, dat hij heel vaak meemaakt? ,,Het lijden zo goed mogelijk verlichten, dat vind ik de grootste opdracht van mijn vakgebied. Kijk, de ziekte kan ik niet genezen, maar ik kan in heel veel gevallen wel het lijden verlichten. De lichamelijke pijn, of de eenzaamheid of de angst of de depressie; daar kan ik wat aan doen.”

Mee naar huis

Ja, hij is goed in staat om dingen los te laten, maar neemt ook wel eens zaken mee naar huis en – ja – heel soms ligt hij er wel eens van wakker: ,,Dan heeft iets je heel erg geraakt. Als iemand plotseling sterk achteruit gaat bijvoorbeeld, en het voor de familie heel moeilijk is om dat een plaats te geven; dat zijn dingen die indruk maken.”

Een arts maakt mensen beter. In een verpleeghuis is het dikwijls een kwestie van lijden verlichten. Is dat niet frustrerend? ,,Nee, want het einde hoort bij het leven, de dood is een onderdeel van ons bestaan. Nogal wat mensen verdringen dat een beetje, of die staan daar niet zo bij stil. Maar in dit vakgebied ontsnap je er niet aan. En ik vind: goed doodgaan hoort bij goed leven. En als je als arts – samen met anderen - kunt helpen mensen daarop voor te bereiden; als je angst kunt wegnemen, dan voelt dat goed.”

Tot slot: er zit Van Gelder iets dwars. ,,Weet je, volksziekte nummer 1 is eenzaamheid. En dat heeft alles te maken met hoe wij als samenleving aankijken tegen ouderen. Ik vind het goed dat we ons inspannen een wet tot stand te brengen die er voor moet zorgen dat mensen uit het leven kunnen stappen als die daarmee klaar zijn. Maar misschien moeten we ons ook inspannen om een plek voor ouderen te realiseren die nog waardiger en veiliger is. Dat zou ik minstens net zo waardevol vinden.”

In samenwerking met indebuurt Eindhoven