Volledig scherm
© FotoMeulenhof

Het is hier in Zuidoost-Brabant fantastisch

EINDHOVEN - Volgende week vrijdag is het 25 jaar geleden dat DAF uitstel van betaling aanvroeg. DAF stond aan de vooravond van een faillissement dat pas 19 jaar later werd afgerond. Philips werd inmiddels binnenstebuiten getrokken door een omvangrijke reorganisatie onder de naam Centurion. NedCar trok bijna volledig weg uit Helmond.

De onheilstijdingen volgden elkaar in hoog tempo op. Zuidoost-Brabant piepte en kraakte, kreunde en steunde. Een klap in de nek - ook mentaal - was in 1998 de verhuizing van het hoofdkantoor van Philips naar Amsterdam.

Maar nu. Kijk om u heen. Waar staan we? ASML groeit als Japanse duizendknoop, NXP blijkt een gewilde bruid, op de High Tech Campus en de Automotive Campus worden de technieken van de toekomst ontwikkeld, regio en stad slaan de handen in elkaar om met een flinke som geld de voorzieningen op orde te krijgen. Niet alleen ASML, ook VDL, FEI, nog altijd Philips en DAF en ook andere aansprekende bedrijven wisten uit de as van decennia terug een jaloersmakende economische en innovatieve motor te boetseren.

En dat merken we: het is hier fantastisch. Dat mag wel eens gezegd worden. Dat doen we dan ook graag. Ja, er zijn kanttekeningen te plaatsen bij al het succes, want profiteert iedereen wel even hard van die vooruitgang? Maar voor deze ene keer wijzen wij niet met het vingertje, nemen wij niet de maat, is het glas driekwart vol: het is hier fantastisch.

John van den Oetelaar, hoofdredacteur Eindhovens Dagblad

Volledig scherm
John van den Oetelaar. © john

Heel hoog geklommen vanuit een diep dal

Hij belt vanaf Schiphol. Marc Hendrikse, baas van hightech machinebouwer NTS-Group, vliegt naar Silicon Valley om twee van zijn grootste klanten te bezoeken. NTS in Eindhoven is een bedrijf met 1650 medewerkers, waarvan 600 in het buitenland. In Singapore, China en de Verenigde Staten heeft het vestigingen. NTS groeit jaar op jaar met meer dan 10 procent. Voor ASML en Philips ontwerpt en bouwt het onderdelen van productiesystemen, maar ook Amerikaanse giganten in de chipindustrie als Applied Materials staan op de klantenlijst.

Hoe anders is het leven van Hendrikse in de beginjaren negentig van de vorige eeuw. Massa-ontslagen bij Philips en DAF en het vertrek van autobouwer Nedcar uit Helmond storten de regionale economie in een diepe crisis. "Je kunt het je bijna niet meer voorstellen", zegt Hendrikse. Hij is in die tijd directeur van touringcarfabrikant Bova in Valkenswaard. Dat bedrijf dreigt als onderdeel van United Bus te worden meegesleurd in het faillissement van DAF. "Twee weken lang is het heel spannend geweest. Ik heb dag en nacht gewerkt. Het was een heel hectische tijd."

De voorgangers van NTS, Nebato en Te Strake, hebben het als toeleveranciers van DAF en Philips zwaar te halen. Ze zijn niet de enige; tienduizenden banen verdwijnen in de regio. De werkloosheid loopt hard op.

Volledig scherm
Marc Hendrikse. © NTS Group

Hendrikse beleeft van nabij hoe wordt gewerkt aan de wederopstanding. Als bestuurder van werkgeversvereniging BZW is hij nauw betrokken bij het initiatief van burgemeester Rein Welschen, TU/e-bestuurder Henk de Wilt en voorzitter Theo Hurks van de Kamer van Koophandel. Zij willen als overheid, kennisinstellingen en bedrijven de koppen bij elkaar steken. De basis wordt gelegd voor een unieke samenwerking, die we nu kennen als Brainport. Met hulp van Europese subsidie wordt samenwerking op het gebied van innovatie tussen bedrijven bevorderd, worden scholingsprogramma’s opgezet, de aandacht van de jeugd voor techniek wordt gestimuleerd en de verbetering van het vestigingsklimaat komt op de agenda.

Wondermiddel?

Is het een wondermiddel geweest voor economische groei en bloei van de regio? Nee. Al draagt de versterkte samenwerking tussen bijvoorbeeld TU/e, TNO en individuele bedrijven er zeker aan bij. Krachtig is ook hoe bestuurders in de netwerken samen optrekken en hoe gemakkelijk bedrijven elkaar weten te vinden.

Maar het economisch fundament dat met name door Philips is gelegd, is vooral vanuit de bedrijven zelf verstevigd. Van Philips afgesplitste bedrijfsonderdelen zijn op eigen kracht wereldspelers geworden. ASML is de belangrijkste exponent; met zijn chipmachines heeft het de oude moeder in beurswaarde verre overvleugeld. ASML heeft zijn toeleveranciers in de regio een enorme impuls gegeven. Chipproducent NXP en elektronenmicroscoopmaker FEI, ook uit het Philips-nest gevlogen dochters, zijn eveneens miljardenbedrijven geworden. Philips stond aan de basis van de High Tech Campus, aanvankelijk bedoeld voor eigen onderzoek en ontwikkeling en later opengesteld voor andere hightech-gerelateerde bedrijvigheid.

Specialisme

Philips heeft veel gezaaid wat door anderen tot bloei is gebracht en wordt geoogst. Ook door veel kleinere bedrijven die een specialisme hebben ontwikkeld waarmee ze op hun terrein de wereldmarkt bestormen. Neem Hemics, dat als eerste in de wereld een scanapparaat ontwikkelde dat gewrichtsreuma opspoort. Uit een startersprogramma van Philips is Shapeways voortgekomen, dat nu 3D-printfabrieken in Eindhoven en New York heeft. Op 3D-technologie voor televisie en andere beeldschermen die Philips links liet liggen, borduren nu Seecubic en Dimenco voort. Met een digitaal watermerk om illegaal kopiëren van films tegen te gaan scoorde het door Philips verzelfstandigde Eindhovense bedrijf 4C in Hollywood.

Overal bij bedrijven in de regio kom je voormalige Philips-medewerkers tegen. Goed opgeleid zijn ze, en geïnspireerd door hun vroegere werkgever. Zo gaan vier voormalige Philips-mannen schuil achter de laadstations van het Bestse bedrijf Heliox voor elektrische bussen, die ook in de regio rondrijden. Bij Ctouch, een snelgroeiende Eindhovense fabrikant van grote aanraakschermen voor onderwijs- en vergaderlokalen, zijn ook directieleden te vinden met een Philips-achtergrond.

Voedingsbodem

De voedingsbodem voor innovatief ondernemen in de regio is gunstig. De TU/e en de technische opleidingen van Fontys in Eindhoven leveren knappe koppen die na jaren van pionieren over de hele wereld succes boeken. Ze vinden hun weg naar bedrijven als Concept Engineers dat slimme sorteermachines voor onder meer frites, sigaretten en snoep ontwikkelt. Een bedrijf met zo'n vijftig medewerkers, opgericht door vijf Eindhovense ingenieurs. Hun machines worden verscheept naar landen als China en Australië.

De economische basis in Zuidoost-Brabant is vele malen breder geworden. Bedrijven zijn gaan internationaliseren en globaliseren. Dat maakt ze minder kwetsbaar. Teruggang in Europa kan worden gecompenseerd met groei in Noord-Amerika, of in Azië.

Volledig scherm
© FotoMeulenhof

Regionale bedrijven zijn in veel sectoren vertegenwoordigd. Prinsen Food in Helmond is met zijn koffiecreamers, cappuccino- en cacaodranken, zoetstoffen en dieet- en sportvoeding al een Europese speler en gaat zich na de overname van een Duits bedrijf op de wereldmarkt begeven. De Helmondse Huijbregts Groep hoort als leverancier van poedermengsels voor voedingsmiddelen als margarine, brood, soepen en sauzen al tot de wereldtop.

Kan het niet meer fout gaan in de regio als de wereldeconomie inzakt? Natuurlijk zullen we dat merken, denkt ook Marc Hendrikse. "Maar minder erg dan toen."

Export

We zijn diverser, breder, exporteren veel meer. Kijk naar DAF Trucks, dat 15 procent van zijn vrachtwagens buiten Europa verkoopt en met zijn motorenfabricage wereldwijd succes heeft. Zie hoe elektronicabedrijf Neways in Son niet alleen Philips, ASML en andere klanten in de chipsector tot zijn terrein heeft gemaakt, maar ook de auto-industrie.

Voorbeeldbedrijf bij uitstek is VDL. Dat ontwikkelde zich van toeleverancier van Philips en DAF tot internationaal industrieel concern met een breed gamma. Het concern biedt meer banen dan DAF en bijna net zo veel als ASML. Het is actief van de olie- en gasindustrie tot zonnebanken en is met VDL Nedcar zelfs autofabrikant. En dankzij de overname van de machinefabrieken van Philips ook meer en meer gefocust op onderzoek en ontwikkeling.

VDL is nu ook de eigenaar van Bova, waar Marc Hendrikse 25 jaar geleden de scepter zwaaide. Met NTS-Group komt hij VDL weer tegen. "In de Verenigde Staten is VDL mijn grootste concurrent", meldt hij vanaf de luchthaven. "In Singapore ook."

In China is naast VDL ook de eveneens Eindhovense Frencken Group een naaste belager. De regionale toeleveranciers zijn allemaal vertegenwoordigd in de wereldtop van de hightech precisie-machinebouw. Met dank aan Philips, dat als visitekaartje vele deuren in de wereld opende.

Zo kan het gebeuren dat Hendrikse in Singapore of de Verenigde Staten plots collega's van de regionale concurrentie ziet opduiken. En 's avonds dineren ze samen, de tegenwoordige economische kracht van Zuidoost-Brabant symboliserend.

Volledig scherm
© Fotopersburo van de Meulenhof bv
ED gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement