Volledig scherm
De leraren kregen er 270 miljoen bij, maar willen meer. Ze staken opnieuw op 14 februari. © ANP

Juf, bakker, buschauffeur: iedereen staakt. Krijg je dan wel wat je wilt?

De laatste maanden lijken stakingen het nieuws meer te beheersen dan ooit. Stakende basisschoolleraren, stakende buschauffeurs, stakende bakkers. Wordt massaal het werk neerleggen bij ontevredenheid de nieuwe trend?

,,Ja, er wordt meer gestaakt dan voorheen”, signaleert hoogleraar sociaal recht Barend Barentsen. Deze week kregen de 12.000 werknemers in het streekvervoer  na een landelijke staking een nieuwe cao. De werkdruk wordt aangepakt, er komt een loonsverhoging van 8,3 procent in drie jaar én een vaste baan voor duizend uitzendkrachten.

Derde ronde

En het primair onderwijs kondigde donderdag nog een estafettestaking aan beginnend op 14 februari in het noorden van het land. Er is 270 miljoen toegezegd voor meer salaris, maar de leraren willen 900 miljoen. Tijd voor de derde stakingsronde dus.

Quote

Het is de beste manier om te laten zien dat het je ernst is

Evert Verhulp

Hoeveel er precies méér wordt gestaakt de laatste maanden, is niet bekend, gek genoeg. Maar ook vakbonden en werkgevers onderschrijven de trend. ,,Ons ‘stakingsboekjaar’ van 2018 begon in december 2017 al”, licht José Kager van vakbond FNV toe. ,,En in nog geen twee maanden tijd kenden we al de stakingen of stakingsdreiging bij leraren, bakkers, PostNL, ambulancemedewerkers, buschauffeurs, KLM-personeel, kartonfabriek Pillopak, Swissport op Schiphol, noem maar op.”

Hoogleraar arbeidsrecht Evert Verhulp (Universiteit van Amsterdam) zei eerder al tegen het Onderwijsblad: ,,Het is de beste manier om te laten zien dat het je ernst is.” En de Belgische politicoloog Kurt Vandaele (European Trade Union Institute) zegt: ,,Mijn onderzoek wijst uit dat stakingen en de dreiging ervan nog altijd heel belangrijk zijn.”

Waarom wordt er eigenlijk meer gestaakt? 2018 is het jaar van de werknemer, zegt Maurice Limmen, voorzitter van CNV: ,,Het geld klotst tegen de plinten en het gaat met corporate Nederland beter dan ooit tevoren. De bedrijfswinsten zijn torenhoog, maar die gaan nu vooral naar aandeelhouders en investeerders. Het wordt hoog tijd dat hardwerkend Nederland daar ook eindelijk van profiteert."

In de sectoren die in de lift zitten, moet nu echt boter bij de vis, stelt hij. ,,Zeker als we zien dat de lonen zelfs in het economisch topjaar 2017 nog steeds achterblijven. We sluiten acties zoals bij het openbaar vervoer en onderwijs in andere sectoren niet uit."

Paar uurtjes

,,We zijn natuurlijk nog lang geen stakingsland als Frankrijk, Italië of Griekenland”, stelt José Kager van de FNV. De groei van het aantal stakingen is in Nederland relatief, zegt hoogleraar Barentsen, omdat hier van oudsher niet of nauwelijks wordt gestaakt. ,,Op heel veel dossiers worden werknemers en werkgevers het toch wel eens. Staken is minder nodig om hier als werknemer (voor een deel) je zin te krijgen: soms is een paar uurtjes of een dagje genoeg.”

Quote

Staken is vaak wel dé manier om de onderhande­lin­gen een zetje te geven

Kees de Vos

Kees de Vos van vakbond CNV vindt staken ,,een laatste redmiddel”. ,,We doen dat alleen als we er echt niet met praten uit kunnen komen. Het is niet zo dat we zitten te wachten tot we weer kunnen gaan staken. Maar het is vaak wel dé manier om de onderhandelingen een zetje te geven.” 

Jumbo

Staken lijkt inderdaad te werken. Medewerkers van vervoersbedrijven die loonsverhoging krijgen na een staking, leraren die erop vooruit gaan: de werkgever luistert. Of… toch niet altijd. Een zaak waarin partijen elkaars bloed wel kunnen drinken, is de supermarktrel tussen de FNV en Jumbo. Zij liggen al 2,5 jaar in de clinch over salaris, toeslagen en andere regelingen. 

De supermarktketen wil niet op de looneisen van de vakbond ingaan. ,,Jumbo handelde illegaal door tijdens een staking externe uitzendkrachten in te zetten om zo de drukte op te vangen”, licht Debbie van Leiden van FNV Handel toe. ,,Ons ultimatum is verlopen en we zouden op ieder moment dus weer kunnen gaan staken. We bereiden nu een dagvaarding voor en we eisen 500.000 euro voor hun overtreding.” Volgens de supermarktreus waren die maatregelen absoluut niet genoeg om het effect van de staking teniet te doen. 

Pek en veren

De zaak-Jumbo is dus een uitschieter. Maar ondanks dat koopt het gezin van FNV’er Debbie van Leiden niet ineens geen Jumbo-producten meer. Verhalen over brandende kantoren en directeurs die met alleen nog een stropdas om het gebouw uit worden gejaagd, zullen in Nederland niet snel voorkomen. Hoe hard wordt het stakingsduel uitgevochten? ,,Naarmate het echt om banen en rechtvaardigheid gaat, komt er zeker felheid bij kijken. Maar het is ook deel van het onderhandelingsspel”, relativeert De Vos. 

Zeker voor de onderhandelaars onderling zijn sommige daden een vast onderdeel, zoals het stellen van een ultimatum en het aankondigen van acties, zegt De Vos. ,,Dat hoort er allemaal bij. Bluft de ander? Of niet? Acties beginnen soms meteen na het verstrijken van het ultimatum en een andere keer duurt het nog een aantal dagen voordat die plaatsvinden. Dan helpt het nog wel om even te dreigen. En als het dan niet helpt om een nieuw aanbod op tafel te krijgen, dan heeft het gesprek in elk geval weer een nieuwe impuls gekregen.” 

Hoogleraar Barentsen valt hem bij. ,,Staken is een uitlaatklep, een stok achter de deur. En in Nederland is het ook vaak een stok die achter de deur blijft staan.”

Staken, hoe werkt dat?

,,Het is een heel proces, dat staken”, zegt vakbondsman Kees de Vos. ,,Want dat kan niet van de ene op de andere dag. Cao-onderhandelingen duren soms wel een aantal maanden. En op een gegeven moment ligt er een eindbod van de werkgever. Dan vragen we onze aanwezige leden of ze bereid zijn om actie te voeren. En als meer dan driekwart van de werknemers dat wil, dan gaan we over naar de actievergaderingen. Dan hebben we genoeg juridisch draagvlak voor werkonderbrekingen.”
Wanneer de staking wordt vergezeld van een demonstratie, komt daar nog nog meer bij kijken. De vakbond heeft letterlijk een magazijn vol stakings- en demonstratiespullen, zoals vlaggetjes, spandoeken, petjes en andere paarse CNV-attributen. Wanneer er gestaakt gaat worden, moet ook op sociale media flink worden uitgepakt. ,,Je moet heel goed je verhaal en je standpunten vertellen. Je wilt immers niet de publieke opinie tegen je hebben.”

Lees de beste artikelen op het gebied van werk en carrière via onze wekelijkse nieuwsbrief!