Volledig scherm
Het hoofdkantoor van de ECB in Frankfurt. © AFP

Als het mis gaat drukt kuddegedrag beurs omlaag

OPINIEEINDHOVEN - Auteur Frits Bosch woont in Helmond en is econoom.

Johan Cruijff zei het al: 'Er moet iets gebeuren voordat iets gebeurt.' Een beurskrach komt niet uit de lucht vallen. Er moet een dwingende aanleiding zijn die er voor zorgt dat het vertrouwen een optater krijgt. Die aanleiding is er.

Riskant

Beleggen in staatsleningen en andere obligaties is riskant vanwege het vooruitzicht van een rentestijging. De obligatie-index toont hoge concentraties in specifiek schuldpapier en een grote beweeglijkheid. Onderliggende instrumenten en markten hebben aan liquiditeit fors ingeboet door de opkoop van leningen door de vier mondiaal grootste centrale banken. Deze banken hebben het voornemen deze opkoop af te bouwen.

Sinds de kredietcrisis zijn de balansen van die centrale banken met 11.000 miljard euro gegroeid. Afbouw daarvan, hoe geleidelijk ook, kan de obligatiemarkt serieus raken. Een obligatiecrisis kan voor de deur staan. Maar niet alleen obligaties worden dan geraakt, ook de aandelenmarkt loopt extra risico. Bij de huidige extreem lage rentes is veel vermogen richting aandelen gestroomd. De Amerikaanse beurs wordt als overgewaardeerd beschouwd. Als obligaties geraakt worden, dan ook aandelen.

Dit is ook de reden dat veel pensioenfondsen en verzekeraars veel meer in zogenaamde illiquide beleggingen zijn gegaan. Sommige vermogensbeheerders raden hun klanten zelfs aan voor 40 procent te investeren in onder andere private equity (beleggingen buiten de beurs om), vastgoed, hypotheken en infrastructuur. Dit zijn tekenen dat de beurs gewantrouwd wordt.

Schuldpositie

Een extra probleem is dat Amerikaanse bedrijven een schuldpositie hebben van 13,7 triljoen dollar. Dit is eenderde groter dan voor de kredietcrisis in 2007. Ze hebben de grootste moeite hun schuld - zelfs bij de huidige extreem lage rente - te voldoen. Een rentestijging naar stel 2 procent zou het einde betekenen van vele kleine bedrijven en een recessie ten gevolge hebben.

De Federal Reserve - het stelsel van centrale banken in de VS - wil het opkopen van leningen afbouwen en de rente weer laten stijgen, maar wordt daarin dus belemmerd.

Van de informatie technologie-beurscrisis van 2001 en de kredietcrisis van 2007 hebben Nederlandse pensioenfondsen, met een vermogen van 1,4 triljoen euro, geleerd dat 'je stil moet blijven zitten terwijl je geschoren wordt'. Van hen is niet te verwachten dat ze tot forse verkoop overgaan bij een beursdip. Maar van de particuliere beleggers moet wel verwacht worden dat ze van de draaideur gebruik zullen maken om uit de beurs te stappen. In de beleggingswereld geldt de leuze: 'Wie achter de kudde aanloopt, loopt door de stront'. Dat betekent dat achterblijvers de grootste schade oplopen. Dat zijn traditioneel de particulieren.

Beleggingsjaren

We hebben acht prachtige beleggingsjaren achter de rug. Het economische beeld is prima: goede economische groei, lage inflatie en bescheiden werkloosheid. Helaas is het slechts schijn. Onderliggend gaat het langs het randje. Voor particuliere beleggers is er weinig nodig om de beurs te verlaten. Mocht het misgaan dan kan kuddegedrag de beurs omlaag duwen.

Het beleid van de Europese Centrale Bank, de ECB, is er op gericht geweest banken en landen overeind te houden, die zonder steun in feite failliet waren gegaan. Het beleid van de ECB heeft ze kunstmatig in leven gehouden. Hoe meer kleine brandjes steeds maar weer geblust worden, hoe groter de kans wordt dat een totaal onbeheersbare brand uitbreekt. Als het blussen van brandjes stopt en opkoopprogramma's worden beëindigd, moeten we niet vreemd opkijken als één immense brand ontstaat. Een datum is niet te geven. 2018? Geniet er nog maar even van!

In samenwerking met indebuurt Eindhoven