Volledig scherm
Zijkant van het Stadhuis in Eindhoven met de Rietveld-abri. Die blijft zeker tot en met 2019 in beheer bij de stichting Bushalte van Rietveld. © Menno Boon

De grote stad doet het niet beter dan het dorp

ANALYSEEINDHOVEN - 'Dit dorp, ik weet nog hoe het was, de boerenkind'ren in de klas. Een kar die ratelt op de keien'. Wim Sonneveld zong het lied in 1965 over Deurne, maar het zou ook een beetje over Nuenen kunnen gaan. Wat blijft er over van 'het dorp', als het straks wordt bestuurd vanuit het stadhuis in Eindhoven?

Eindhoven wil als grote broer dit onderdeurtje best onder zijn hoede nemen. Burgemeester Jorritsma heeft dat al een keer hardop gezegd. Maar sinds de Commissaris van de Koning hem publiekelijk op zijn nummer zette, houdt hij wijselijk zijn mond. Als de provincie liever zelf 'doorpakt', dan vindt hij dat ook prima. 

Te veel bestuurders
Jorritsma was als Commissaris van de Koning in Friesland al voorstander van het samengaan van (veel kleinere) gemeentes. Er zijn veel te veel bestuurders, dat schiet bij besluitvorming — bijvoorbeeld als het gaat om het aantrekken van internationale bedrijven — allemaal niet op. Ook het rijk gaat ervan uit dat grotere gemeentes efficiënter werken. En voor de lokale eigenheid zou een fusie niet uitmaken. Bovendien: wonen, werken, uitgaan, winkelen, dat doen mensen toch al vaak in verschillende gemeentes. Wie tegen fusie is wordt als sentimenteel weggezet: die verlangt net als Sonneveld naar een dorp dat er niet meer is.

Het gekke is dat onderzoek uitwijst dat dit niet klopt. Het fuseren van gemeentes levert in ieder geval geen kostenbesparing op, concludeerde het Coelo (Centrum voor onderzoek van de economie van de lagere overheden) in 2014. Grote, middelgrote of kleine gemeentes: hun uitgavenpatroon verandert niet na een fusie. En met een fusie gaat wél iets verloren: politieke en actieve (maatschappelijke) betrokkenheid van burgers, zo blijkt uit onderzoek van het CPB. Als een dorp of stad opgaat in een veel groter geheel dan daalt het opkomstpercentage bij de raadsverkiezingen met 4 punten, bijvoorbeeld van 60 naar 56 procent. Dat effect houdt lang aan, tot zelfs zeven verkiezingen na de herindeling. 

Roep om opschaling
Het dorp verandert dus wel degelijk. Toch klinkt de laatste tijd opnieuw de roep om 'opschaling'. Waarom? Kleine gemeentes kunnen de overdracht van zorgtaken (en de bijbehorende bezuiniging) door het rijk niet aan. Voor Schijndel, Sint-Oedenrode en Veghel was dit een van de redenen om te fuseren. Eigenlijk heel ironisch: het rijk heeft altijd gezegd dat gemeentes juist die taken krijgen, omdat ze 'dicht bij de inwoners staan.' En vervolgens leidt dit tot fusies die de afstand tot de burger vergroten. 

Maar wacht eens. Kunnen grotere gemeentes die zorgtaken wel beter aan? Hoe gaat het eigenlijk met Eindhoven? De grote broer blijkt zich afgelopen jaar diep in de nesten te hebben gewerkt, en heeft geen idee hoe hij zijn miljoenentekorten moet oplossen. Binnen de Eindhovense raad gaan zelfs al stemmen op om dan maar de woonlasten te verhogen. Het enige concrete voordeel dat een fusie Nuenenaren zou bieden, een lagere ozb dan de gemeente Nuenen nu hanteert, zou daarmee verloren gaan.

In samenwerking met indebuurt Eindhoven