Betoging in Eindhoven op 26 mei 2019.
Volledig scherm
Betoging in Eindhoven op 26 mei 2019. © Fotopersburo van de Meulenhof bv

Dominique Elshout deed verslag van grimmige Pegida-betoging: ‘Ik verwijder voortaan mijn profielfoto op Twitter’

TerugblikEINDHOVEN - 26 mei 2019, een datum die Dominique Elshout niet snel zal vergeten. ,,Het was een bijzondere zondag’', blikt de stadsverslaggever van het Eindhovens Dagblad met gevoel voor ironie terug op de heetgebakerde taferelen tijdens de Pegida-demonstratie bij de Al Fourqaan-moskee in Eindhoven. 

Anti-islam demonstranten stuitten er op honderden moslimjongeren. Stenen en stokken vlogen door de lucht en Elshout (58) was erbij om als journalist verslag te doen.

Het is zo’n aangelegenheid waarvan iedere rechtschapen journalist weet dat er iets staat te gebeuren. Vies van de provocatie is anti-islam beweging Pegida immers niet. Iemand die provoceren tot kunst heeft verheven, zo typeerde Elshout voorman Edwin Wagensveld in een latere profielschets. Dat de aangekondigde demonstratie dus weerstand op zou roepen, stond op voorhand vast. Dus stond 26 mei rood omcirkeld in de werkagenda van Elshout. Een datum die met de nodige tamtam werd aangekondigd door Pegida, om alsnog te demonstreren bij de Al Fourqaan-moskee. De beweging wilde dat een paar weken eerder al, maar blies de betoging op het laatste moment af. Wagensveld wilde niet demonstreren in een met hekken afgezet terrein. Of in zijn woorden: ‘hij wilde niet als een aap in de kooi staan’.

Explosieve situatie

Quote

Maar als het écht gevaarlijk wordt, zet ik het ook op een lopen

Dominique Elshout, Verslaggever

Die laatste zondag in mei had Elshout weekenddienst. Een kolfje naar de hand van de stadsreporter, zo kun je de demonstratie wel noemen. Als verslaggever met minderheden in zijn pakket heeft Elshout immers veel over de islam geschreven. En een (mogelijk) explosieve situatie is niet iets dat hem op voorhand afschrikt. Relativerend: ,,Maar als het écht gevaarlijk wordt, zet ik het ook op een lopen.’' Toch, Elshout heeft wel iets met het volkse, het rauwe. Zijn boek over de Graafsewijk in Den Bosch uit 2005 (Onze Wijk) noemt hij dan ook zijn journalistieke kroonstuk. Het was in de periode dat de buurt - waar Elshouts vader opgroeide - in opstand kwam tegen de manier waarop de wijkbewoners werden neergezet in de SBS 6-serie Probleemwijken. ,,De criminele kopstukken in de wijk vertelden me al dat ze twijfelden of dat wel goed zou aflopen.’' Die vrees werd bewaarheid. De Graafsewijk werd het toneel van hevige rellen en de politie zette de buurt ‘op slot’. ,,Er kwam niemand in of uit. Bizar eigenlijk. Maar in dat soort omstandigheden leerde ik te werken.’’

De redactie van het Eindhovens Dagblad kon er dus wel op vertrouwen dat Elshout - die na een lange carrière als freelancer bij het ED zich ontpopte als stadsverslaggever met een neusje voor mensenverhalen - zijn mannetje zou staan. Toch was de assistentie van een tweede collega ter plaatse - Peter Scholtes - meer dan welkom. ,,Vier ogen zien meer dan twee. We splitsen ons op. Ik liep met de demonstratie mee, richting de moskee. Peter hield op andere plekken een oogje in het zeil. Zo zouden we niks missen, dachten we.’'

 Koeionerende liedjes uit de speaker

ME drijft de betogers uiteen.
Volledig scherm
ME drijft de betogers uiteen. © Fotopersburo van de Meulenhof bv

Eenmaal ter plaatse werd wat Elshout al wist nog maar eens duidelijk aan de hand van het handjevol islamkritische demonstranten: ,,Pegida in Nederland ís Edwin Wagensveld.’' Ook al snel klip en klaar: Wagensveld en sympathisanten waren naar Eindhoven gekomen om te provoceren. ,,Uit een speaker op een auto schalden bijvoorbeeld koeionerende liedjes.’' Wat Elshout niet vooraf kon inschatten was hoeveel tegendemonstranten de Pegida-betoging op de been zou brengen. ,,Tot mijn verrassing stonden er al snel een stuk of zeventig mensen van Turkse of Marokkaanse afkomst oog in oog met Wagensveld. Hij gedroeg zich heel provocerend. Demonstratief filmde hij al die lui met zijn telefoontje.’' Elshout volgde in het spoor van Wagensveld cum suis, richting de Al Fourqaan-moskee. Alles wat hij zag, beschreef hij uitvoerig op Twitter. ,,Zo viel me op dat een man gekleed in djellaba vanuit de deuropening van een eethuis herhaaldelijk wat riep naar Wagensveld. ‘Kom bij mij wat eten, Edwin’ riep-ie.’' Wagensveld ging er niet op in, maar Elshout wilde graag meer weten van die man. ,,Hij zocht heel nadrukkelijk de dialoog.’' Het bleek Kaan Deniz te zijn, een in Turkije beroemde Eindhovense diskjockey. Daags na de zo vurig verlopen demonstratie zou Elshout hem interviewen. ,,Om met zijn genuanceerd geluid een tegenwicht te bieden aan het beeld van de anti-Pegida demonstrant als relschopper, wat natuurlijk sterk naar voren kwam vanwege de ongeregeldheden.’'

Twitter-foto

Quote

Bij zo’n gespannen situatie kun je beter de foto weghalen, om minder makkelijk herkend te worden

Dominique Elshout, Verslaggever

Groot was de journalist zijn verbazing toen hij tijdens de demonstratie herkend werd door een jongetje. ,,Hij riep: ‘hey Dominique’. Ik liep naar hem toe, want ik was toch wel benieuwd naar waar hij mij van kende. Ik vroeg me af of ik hem ooit eerder gesproken had. Immers schreef ik eerder al veel over moslims.’' Al snel drong het tot Elshout door dat hij werd herkend op basis van het fotootje bij zijn Twitter-account. ,,Een leermoment voor de toekomst, ook voor collega’s. Bij zo’n gespannen situatie kun je beter de foto weghalen, om minder makkelijk herkend te worden.’' Immers, enkele omstanders spraken Elshout aan op zijn in hun ogen te negatieve stukken over de islam. ,,Ik ging met ze in discussie, want ik was het met ze oneens. Dat liep goed af, maar evengoed slaat de vlam in de pan.’'

Geen doorkomen aan

ME maakt een einde aan de betoging.
Volledig scherm
ME maakt een einde aan de betoging. © Fotopersburo van de Meulenhof bv

Was Elshout al verbouwereerd om het herkend worden, nog groter was zijn verbazing toen bleek dat honderden jonge mannen zich bij de moskee hadden opgesteld om het gebedshuis te ‘verdedigen’ tegen Pegida. De situatie werd grimmig. Stokken en stenen vlogen richting Wagensveld en zijn mannen. Een politiecordon ving die op. ,,En door datzelfde peloton ME’ers kon ik ook niet bij de moskee komen. Er was echt geen doorkomen aan.’' Dat leidde tot het grootste gemis in de verslaglegging: een reactie van het moskeebestuur. ,,Ze zouden hoe dan ook niet met mij hebben gesproken. Ik heb nogal eens kritisch geschreven over de Al Fourqaan-moskee (het gebedshuis werd in het verleden in verband gebracht met extremisme, red.) en daardoor praten ze niet met de pers. Maar stond ik op schootsafstand, dan kon ik met eigen oren horen wat ze zeiden en dat vervolgens opschrijven.’’

Heeft de ED-verslaggever daarmee een steek laten vallen? ,,Ik denk het niet. Althans, op dat moment was er echt geen mogelijkheid om door dat politiecordon te raken. Had ik geweten dat er zoveel man bij die moskee zouden staan, dan kon ik er op anticiperen. Dan was ik er eerder heengegaan. Maar juist dát was zo moeilijk in te schatten.’' Het is gezegd, pleegt Elshout een belletje naar de Al Fourqaan-moskee dan gaat aan de andere kant van de lijn meestal al snel de hoorn erop. ,,Door met moslimjongeren te praten was misschien te voelen dat ze stevig in ‘t verweer zouden komen tegen Pegida. Maar er is vaak een taalbarrière. Je hebt een tolk nodig en moet erop kunnen vertrouwen dat hij neutraal vertaalt.’'

‘Echt oorlog was het niet’

Pegida betoging Eindhoven ME drijft de betogers uiteen
Volledig scherm
Pegida betoging Eindhoven ME drijft de betogers uiteen © Fotopersburo van de Meulenhof bv

Zo bleef de moskee buiten bereik. Wél zag Elshout heel wat grimmige taferelen. ,,Vergeet ook niet dat een dozijn moslimjongeren is opgepakt. Maar voelde ik me bedreigd? Nee, het geweld bleef ver genoeg van me vandaan. Echt oorlog was het ook niet. Er raakte niemand ernstig gewond.’' Eenmaal op de redactie ‘s avonds merkte de stadsverslaggever dat weinig collega’s konden voelen hoe heftig ‘t was. ,,Daarvoor moet je erbij zijn geweest.’' Aanvankelijk stonden zo’n 500 woorden gepland voor het verhaal. ,,Maar ik pleitte voor meer. Immers, jongeren die zó clashen met politie.. Dat is ongekend in Eindhoven. Het was dus binnen vijf minuten geregeld.’’

En zo verscheen een dag later één van de meest spraakmakende verhalen van 2019 in de krant. Kreeg het voor Elshout nog een vervelend staartje? ,,Nou nee, ik heb geen dreigementen ontvangen of zo. Hoe de krant zou hebben gereageerd als dat wel zo was, weet ik niet. Iedere situatie vraagt een andere aanpak. Maar uitgangspunt is dat de redactie achter de journalist staat.’'

Pegida? Wat is dat?

Pegida is een anti-islamitische protestbeweging die staat voor Patriotische Europäer gegen die Islamisierung des Abendlandes, oftewel ‘patriotische Europeanen tegen de islamisering van het Avondland’. Zoals de naam al doet vermoeden heeft de beweging een Duitse oorsprong. Pegida zag in 2014 het levenslicht in de Oost-Duitse stad Dresden. De beweging groeide al snel als kool. Liepen in de eerste betoging nog tweehonderd mensen mee, een paar weken later trokken de demonstraties al meer dan vijftienduizend deelnemers. Onomstreden was Pegida van meet af aan echter niet. Zo doken al snel foto’s van voorman Lutz Bachmann vermomd als Adolf Hitler op.

Hoe haalde Pegida in Nederland het nieuws?

Pegida betoging in Eindhoven.
Volledig scherm
Pegida betoging in Eindhoven. © Fotopersburo van de Meulenhof bv

Al snel liet Geert Wilders zijn gezicht zien op een Pegida-betoging in Dresden. De PVV-politicus sprak er zo’n tienduizend aanhangers toe en haalde er internationale headlines mee. Het duurde echter tot oktober 2015 voordat er ook een Nederlandse tak van Pegida van de grond kwam. Niet snel daarna volgden er betogingen in Utrecht en Rotterdam. Voorzitter van de Nederlandse Pegida is Edwin Wagensveld. Hij ontpopte zich al snel als iemand die niet vies is van wat opschudding. Zo droeg hij op een demonstratie in Ede een varkenskopmuts.

Waarom heeft Pegida zo nodig een ‘appeltje te schillen’ met Eindhoven?

Dat het niet botert tussen voorman Edwin Wagensveld en het Eindhovense stadsbestuur is een understatement. Pegida wilde op 6 mei van dit jaar bij de in het verleden in opspraak geraakte Al Fourqaan-moskee in Woensel demonstreren, maar blies die betoging vanwege te strenge voorwaarden op het laatste moment af. Wagensveld wilde niet ‘als een aap in een kooi’ tussen afrastering een mars lopen. Later die maand kwam die demonstratie er toch en het liep uit op een veldslag. Tegendemonstranten hadden het op Pegida gemunt en zij clashten met de politie. De gang van zaken zette kwaad bloed bij Wagensveld. Hij vond dat er te weinig politie op de been was voor bescherming en ook betichtte hij de Eindhovense burgemeester John Jorritsma van leugens. Zo zou Jorritsma in een talkshow van Jeroen Pauw de politiemacht bij een Duitse Pegida-mars groter hebben doen lijken dan-ie daadwerkelijk was.

Hoe handelde de gemeente Eindhoven in de nasleep van de ontspoorde Pegida-betoging eind mei?

Uit afschuw om de uit de hand gelopen betoging bij de Al Fourqaan-moskee op 26 mei gaf burgemeester Jorritsma Pegida geen toestemming meer om daar nog te demonstreren, omdat het de openbare orde in gevaar zou brengen. Op het Stadhuisplein mogen de anti-islam demonstranten echter wél betogen. Aanvankelijk had Wagensveld daar weinig trek in, maar op 25 augustus reisde hij dan toch af naar hartje Eindhoven. Het had een drukbezochte manifestatie moeten zijn, maar die trok maar weinig bekijks. Wagensveld ging er demonstratief in alle rust een krantje lezen. Hij kondigde tevens aan iedere zondag naar Eindhoven te komen, net zo lang tot hij en medestanders wél bij de moskee mogen demonstreren.

Zijn Pegida-betogers daarna nog bij de Al Fourqaan-moskee gespot?

Nee. Jorritsma benadrukte begin september dit jaar dat Pegida nooit en te nimmer bij Eindhovense moskeeën mag demonstreren. De burgervader vindt het een te grote bedreiging voor de veiligheid. ,,Als Pegida het daar niet mee eens is, stappen ze maar naar de rechter.’'

Pegida-voorman Wagensveld.
Volledig scherm
Pegida-voorman Wagensveld. © Bert Jansen/ foto meuelenhof

In samenwerking met indebuurt Eindhoven